ԱՄՆ-ի՝ որպես համաշխարհային տնտեսական կայունության հենարանի դիրքն ավելի ու ավելի անկայուն է դառնում՝ պետական պարտքի աճի և Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի կողմից պատժամիջոցային ճնշման ուժեղացման ֆոնին։ Այս մասին գրում է The New York Times-ը։
Դա առավել նկատելի է պարտատոմսերի շուկայում, նշում է պարբերականը։ ԱՄՆ պետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը կտրուկ աճում է. պետական պարտքի ավելացման պատճառով անհանգստացած ներդրողներն այդ արժեթղթերը գնելիս ավելի բարձր եկամտաբերություն են պահանջում։ Այս շաբաթ ԱՄՆ 10-ամյա գանձապետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը գերազանցել է 5%-ը՝ հասնելով 2007 թվականից ի վեր առավելագույն մակարդակին։
ԱՄՆ պետական ֆինանսների վիճակի վերաբերյալ մտահոգությունների ֆոնին որոշ երկրներ սկսում են կասկածի տակ դնել ամերիկյան ակտիվների գրավչությունը։ NYT-ը հիշեցնում է, որ սեպտեմբերին աշխարհի խոշորագույն ինքնիշխան հիմնադրամը՝ Նորվեգիայի պետական հիմնադրամը հայտարարել է ԱՄՆ գանձապետական պարտատոմսերում ներդրումները կրճատելու ծրագրերի մասին՝ ավելի բարձր եկամտաբերությամբ ներդրումներ փնտրելու նպատակով։
Մեկ այլ հարց է դոլարի ապագան։
Աշխարհում արտարժութային գործարքների գրեթե 90%-ն իրականացվում է ԱՄՆ արժույթի մասնակցությամբ։ Սակայն կենտրոնական բանկերի պահուստներում դոլարի մասնաբաժինը աստիճանաբար նվազում է։ NYT-ի տվյալներով՝ 2015 թվականից այն 64%-ից նվազել է մինչև 56%՝ 2025 թվականի վերջի դրությամբ։
Ինչպես նշում է պարբերականը, ԱՄՆ-ն դոլարի հատուկ կարգավիճակն օգտագործում է որպես արտաքին քաղաքականության գործիք՝ խիստ պատժամիջոցներ կիրառելով այնպիսի երկրների նկատմամբ, ինչպիսիք են Իրանը և Ռուսաստանը։ Այս ֆոնին ավելի հաճախ են հարցեր առաջանում այն մասին, թե արդյոք դոլարը կպահպանի աշխարհի գլխավոր պահուստային արժույթի դիրքը։ Այժմ ավելի շատ երկրներ են փնտրում այլընտրանքային ֆինանսական համակարգեր, որոնց վրա Վաշինգտոնը չի կարողանա ազդել։
NYT-ի գնահատմամբ՝ եվրոն և չինական յուանը դեռևս պատրաստ չեն փոխարինելու դոլարին։ Սակայն կենտրոնական բանկերի թվային արժույթների, ստեյբլքոյնների և կրիպտոարժույթների զարգացումը ամերիկյան պատժամիջոցների տակ գտնվող երկրներին նոր հնարավորություններ է տալիս միջազգային հաշվարկներն իրականացնել ԱՄՆ ֆինանսական համակարգը շրջանցելով։
Չինաստանը Հոնկոնգի, Թաիլանդի, ԱՄԷ-ի և Սաուդյան Արաբիայի հետ համատեղ մշակում է թվային արժույթներով միջազգային հաշվարկների հարթակ։ Այն հնարավորություն կտա գումարներն ավելի արագ և ավելի ցածր միջնորդավճարներով փոխանցել, քան ավանդական բանկային համակարգերի օգտագործման դեպքում։
«Մեծ յոթնյակի» որոշ երկրներ և արևմտյան ֆինանսական կազմակերպություններ նույնպես մշակում են նմանատիպ անդրսահմանային վճարումների համակարգ, սակայն այդ նախագիծը դեռ ավելի վաղ փուլում է:
Անցյալ շաբաթ Ռուսաստանը և Հնդկաստանը հայտարարել են այնպիսի ծրագրի մշակման մասին, որը հնարավորություն կտա կենտրոնական բանկերի թվային արժույթներն օգտագործել միջազգային առևտրային գործարքների հաշվարկների համար։
Մինչ որոշ երկրներ խաղադրույք են կատարում թվային փողի վրա, մյուսներն ավելացնում են ոսկու մեջ ներդրումները՝ ԱՄՆ-ի կայունության վերաբերյալ մտահոգությունների ֆոնին։
NYT-ի տվյալներով՝ 2025 թվականին համաշխարհային միջազգային պահուստներում ոսկու արժեքը գերազանցել է օտարերկրյա պետական կառույցներին պատկանող ԱՄՆ գանձապետական պարտատոմսերի արժեքը։
Աշխարհաքաղաքական լարվածության աճի և Թրամփի կողմից եվրոպական դաշնակիցների նկատմամբ մաքսատուրքեր սահմանելու սպառնալիքների ֆոնին որոշ երկրներ սկսել են կրճատել Նյու Յորքի Դաշնային պահուստային բանկում պահվող իրենց ոսկու պաշարները։
Սեպտեմբերին Նիդեռլանդների կենտրոնական բանկը հայտնել է, որ ԱՄՆ-ից և Կանադայից Լոնդոն է տեղափոխել շուրջ 86 տոննա ոսկի։ Որպես պատճառ նա նշել է «աճող աշխարհաքաղաքական անկայունությունը» և հնարավոր ճգնաժամերին նախապատրաստվելու անհրաժեշտությունը։
Մարտին Ֆրանսիայի բանկը հայտնել է Նյու Յորքի Դաշնային պահուստային բանկում նախկինում պահվող 129 տոննա ոսկու հետ կապված գործարքների ավարտի մասին։ Կարգավորիչը մետաղը վաճառել է ԱՄՆ-ում և համարժեք ծավալի ոսկի ձեռք բերել Եվրոպայում։ Նոր ձուլակտորները տեղադրվել են Փարիզում։
«Այնպիսի զգացողություն է, կարծես երկրներն այլևս չեն վստահում ԱՄՆ-ին», – NYT-ին տված մեկնաբանությունում հայտարարել է Դանիել Թաննբաումը, որը նախկինում աշխատել է ԱՄՆ ֆինանսների նախարարության Օտարերկրյա ակտիվների վերահսկման վարչությունում (OFAC), ինչպես նաև զբաղեցրել է Նյու Յորքի Դաշնային պահուստային բանկում OFAC-ի պահանջների պահպանման համակարգողի պաշտոնը։