2026-ի Խաղաղության Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է Նավի Փիլային՝ «խաղաղության և միջազգային իրավունքի խթանմանն ուղղված ջանքերի համար»։
«Նորվեգիայի Նոբելյան կոմիտեն որոշել է 2026 թվականի Խաղաղության Նոբելյան մրցանակը շնորհել Նավանեթեմ (Նավի) Փիլային՝ խաղաղության և միջազգային իրավունքի խթանմանն ուղղված նրա ջանքերի համար։
2026 թվականի Խաղաղության Նոբելյան մրցանակը շնորհվում է մի մարդու, որը բացառիկ խիզախությամբ և անսասան սկզբունքայնությամբ առաջնորդել է դեպի առավել համապարփակ համաշխարհային իրավակարգ։ Այս տարվա դափնեկիրն առանցքային դեր է ունեցել պատերազմական հանցագործությունների, մարդկության դեմ հանցագործությունների և ցեղասպանության համար պատասխանատվության ենթարկելու գործում։
Նավի Փիլայի հավատարմությունը համընդհանուր իրավական սկզբունքներին և նրա ամուր բարոյական կողմնացույցը մշտապես ուղեկցել են նրա երկարամյա գործունեությունը։ Ծնվելով Հարավաֆրիկյան Հանրապետության Դուրբան քաղաքում՝ ապարտեիդի պայմաններում, հնդիկ թամիլական ծագում ունեցող ընտանիքում՝ Փիլայը դարձավ իրավաբան և իրավունքի ոլորտի առաջամարտիկ՝ դիմակայելով խորապես արմատավորված կառուցվածքային խտրականությանը, տարանջատմանն ու մեկուսացմանը։ Նրա գործունեության տարբեր փուլերը միավորում է ընդհանուր սկզբունքը՝ սկսած Նելսոն Մանդելային և ապարտեիդի դեմ պայքարած այլ անձանց պաշտպանելու վաղ շրջանի աշխատանքից մինչև մեր ժամանակների մի շարք կարևոր միջազգային դատական գործերում դատավորի պաշտոնում նրա ծառայությունը։
Այս տարվա դափնեկիրը զգալիորեն ընդլայնել է միջազգային իրավունքի շրջանակն ու ազդեցությունը։ Նա եղել է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության Բարձրագույն դատարանի, Ռուանդայի հարցերով միջազգային քրեական տրիբունալի և Միջազգային քրեական դատարանի դատավոր։ Նա զբաղեցրել է ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատարի պաշտոնը, իսկ մինչև վերջերս նախագահել է Պաղեստինի օկուպացված տարածքի հարցերով ՄԱԿ-ի անկախ միջազգային հետաքննող հանձնաժողովը։ Ներկայում Նավի Փիլայը Արդարադատության միջազգային դատարանի դատավոր է Մյանմարի դեմ գործով, որում այդ երկիրը մեղադրվում է ցեղասպանության մեջ։
Պատմական նշանակություն ունեցող միջազգային դատական գործերում նա ցույց է տվել, որ իրավական միջոցները կարող են օգնել կանխել պատերազմական գործողություններն ու բռնությունը։ Նավի Փիլայը նաև նպաստել է միջազգային իրավունքի ինստիտուտների ամրապնդմանը։ Նրա անկախությունը, մասնագիտական գիտելիքներն ու հաստատակամությունը նրան դարձրել են մեր ժամանակների ամենահարգված միջազգային իրավաբաններից մեկը։
Այս տարվա Խաղաղության Նոբելյան մրցանակը շնորհելով՝ Նորվեգիայի Նոբելյան կոմիտեն ցանկանում է աշխարհին հիշեցնել, որ օրենքի գերակայությունը՝ ինչպես ազգային, այնպես էլ միջազգային մակարդակում, այն համակարգի հիմքն է, որը մենք ստեղծել ենք խաղաղությունն ապահովելու և հակամարտությունները ոչ բռնի ճանապարհով լուծելու համար։ Խաղաղությունը արդարություն է պահանջում։
Պատմությունը ցույց է տվել, որ օրենքի գերակայությունից զուրկ աշխարհն անարդար է, անհեռատես և անմարդկային։ Հետևաբար, դատավորները՝ նրանք, ովքեր պահպանում են կարգի և քաոսի միջև ընկած բարակ կարմիր գիծը, լիովին արժանի են մեր բարձր գնահատանքին։ Սակայն այսօր, երբ այդ նույն դատավորները պատժամիջոցների են ենթարկվում, իսկ նրանց հաստատությունները՝ հարձակումների, մեզ անհրաժեշտ են խիզախությամբ, հեռատեսությամբ և վճռականությամբ օժտված մարդիկ։ Այս հատկանիշները Նավի Փիլայը դրսևորում է իր դատավորական գործունեության ընթացքում։
Նավի Փիլայը պատասխանատվության է ենթարկել պետություններին և ազգային առաջնորդներին՝ հույս ներշնչելով բռնության ու հակամարտությունների զոհերին։ Իր զբաղեցրած բոլոր պաշտոններում նա ընդգծել է օրենքի գերակայությանը հետևելու՝ անհատների և պետությունների պատասխանատվությունը։ Նա նաև նպաստել է համապատասխան նորմերի և իրավական սկզբունքների սահմանմանը։ Երբ Ռուանդայի հարցերով միջազգային քրեական տրիբունալը հաստատեց, որ բռնաբարությունն ու սեռական բռնությունը կարող են որակվել որպես մարդկության դեմ հանցագործություն, ինչպես նաև ցեղասպանություն, Փիլայի ազդեցությունը նշանակալի դեր ունեցավ այդ գործում։ Նույն դատական գործով տիկին Փիլայը վճռորոշ դեր է ունեցել նաև մեկ այլ իրավական բեկման գործում. առաջին անգամ ամբաստանյալին մեղադրանք է առաջադրվել ցեղասպանություն կատարելու դրդման համար՝ բացառապես քարոզչություն տարածելու հիմքով։
Նավի Փիլայը մեր ժամանակների միջազգային իրավական սկզբունքների մեծագույն պաշտպաններից մեկն է։ Նրա փայլուն կարիերան հիշեցնում է համաշխարհային մակարդակում օրենքի գերակայությանը սատարելու, այն ամրապնդելու և ընդլայնելու անհրաժեշտության մասին։ Նավի Փիլայի հավատարմությունն արդարությանն ու մարդկային արժանապատվությանը հույսի և ոգեշնչման աղբյուր է բոլոր նրանց համար, ովքեր ձգտում են ավելի խաղաղ աշխարհ կերտել», – նշում է Նոբելյան կոմիտեն։
Համաձայն «Հեղինակային իրավունքի եւ հարակից իրավունքների մասին» օրենքի՝ լրատվական նյութերից քաղվածքների վերարտադրումը չպետք է բացահայտի լրատվական նյութի էական մասը: Կայքում լրատվական նյութերից քաղվածքներ վերարտադրելիս քաղվածքի վերնագրում լրատվական միջոցի անվանման նշումը պարտադիր է, նաեւ պարտադիր է կայքի ակտիվ հղումի տեղադրումը: