Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի ռեկտոր, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Արմեն Մուրադյանը սոցցանցի իր էջում գրել է.
Ամբողջությամբ հրաժարվել տեխնիկայից անհնար է, բայց կարելի է նվազեցնել ռիսկերը պարզ քայլերով.
1. «Թվային պահք» քնելուց առաջ: Աշխատեք քնելուց առնվազն 1-2 ժամ առաջ չօգտվել սմարթֆոնից կամ համակարգչից:
2. Գիշերային ռեժիմ (Night Shift/Blue Light Filter): Միացրեք այս ֆունկցիան բոլոր սարքերում. այն էկրանի լույսը դարձնում է տաք, դեղնավուն՝ հեռացնելով կապույտ սպեկտրը:
3. Պաշտպանիչ ակնոցներ: Եթե երեկոյան աշխատանքն անխուսափելի է, օգտագործեք հատուկ կապույտ լույսն արգելափակող (Blue Cut) ակնոցներ:
4. Հեռավորություն: Նոութբուքերը երբեք մի դրեք անմիջապես ծնկներին, իսկ հեռախոսը մի պահեք տաբատի առջևի գրպանում:
Էկրանների (սմարթֆոններ, պլանշետներ, համակարգիչներ) արձակած կապույտ լույսը (blue light) վերջին տարիներին հայտնվել է գիտնականների ուշադրության կենտրոնում: Թեև առաջին հայացքից թվում է, թե աչքի լույսը չի կարող կապ ունենալ վերարտադրողական համակարգի հետ, կապն իրականում շատ սերտ է և իրականացվում է մեր հորմոնալ համակարգի միջոցով:
Թվային համակարգ-վարքագիծ-քուն-հորմոնային հավասարակշռություն-համակցված կապն ազդում է վերարտարդողական ֆունկցիայի վրա:
Մեր օրերում առկա նոր, արագ աճող և հաճախ անտեսվող գործոնների, որոնք ազդում են վերարտադրողական առողջության վրա, շարքին է դասվում կենսաբանական ազդեցություն ունեցող կապույտ լույսը:
Կապույտ լույսը՝ տեսանելի լույսի սպեկտրի, կարճ ալիքային երկարություն և բարձր էներգիա ունեցող հատված է, ալիքի երկարությունը ՝ 380-500 նանոմետր է, իսկ աղբյուրներն են` արևը (բնական աղբյուր), սմարթֆոնները, պլանշետները, համակարգիչները, LED լամպերը, հեռուստացույցը (արհեստական աղբյուր)։
Կապույտ լույսի ազդեցություն`
մելատոնինի սինթեզի ճնշում
քնի խանգարում
ցիրկադային ռիթմերի խանգարում
հորմոնալ ռիթմերի խանգարում
Ահա թե ինչպես է կապույտ լույսն ազդում կանանց վերարտադրողական առողջության վրա․
1. Մելատոնինի ճնշում և ցիրկադային ռիթմի խաթարում.
Մեր օրգանիզմում բոլոր գործընթացները ղեկավարվում են կենսաբանական ռիթմերով (ցիրկադային ռիթմ): Էկրանների կապույտ լույսը, հատկապես երեկոյան ժամերին, ուղեղին խաբում է՝ տալով «դրսում ցերեկ է» ազդանշանը: Արդյունքում քնի հորմոնը՝ մելատոնինը, չի արտադրվում բավարար քանակով: Մելատոնինը պարզապես քնեցնող միջոց չէ. այն հզոր հակաօքսիդանտ է, որը պաշտպանում է ձվաբջիջները և սպերմատոզոիդները վնասումից:
2. Ազդեցությունը կանանց վերարտադրողական համակարգի վրա. ձվաբջիջների որակի անկում: Մելատոնինի պակասը մեծացնում է օրգանիզմում օքսիդատիվ սթրեսը: Ձվարաններում հասունացող ձվաբջիջները դառնում են ավելի խոցելի ազատ ռադիկալների նկատմամբ, ինչը կարող է նվազեցնել դրանց որակը և բեղմնավորման հավանականությունը:
3. Դաշտանային ցիկլի խանգարումներ: Քնի և հորմոնալ ռիթմերի խաթարումն անմիջականորեն ազդում է էստրոգենի և պրոգեստերոնի հավասարակշռության վրա: Սա կարող է հանգեցնել անկանոն ցիկլերի կամ ձվազատման (օվուլյացիայի) խնդիրների:
4. Հղիության ընթացքը: Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ հղիության ընթացքում քնի քրոնիկ խանգարումները (կապված երեկոյան էկրանների օգտագործման հետ) կարող են բացասաբար անդրադառնալ պտղի զարգացման կենսաբանական ռիթմերի վրա: