Անցյալ տարի այս ժամանակահատվածում Nieman Lab-ի համար գրված իր կանխատեսման մեջ հեղինակը նշել էր, որ 2026 թվականին արհեստական բանականության՝ որպես տեղեկատվական դարպասի օգտագործումն սկսելու է միայն աճել:
Ինչպես ցույց է տալիս ժամանակը, այդ կանխատեսումը ճիշտ էր: Rasmus Kleis Nielsen-ի և Richard Fletcher-ի հետ համատեղ հրապարակված նոր հետազոտության համաձայն՝ գեներատիվ արհեստական բանականության (ԱԲ) համակարգերը դառնում են ավելի ու ավելի նշանակալի տեղեկատվական միջնորդներ՝ ինչպես նպատակային օգտագործման, այնպես էլ պատահական հանդիպումների ժամանակ:
«Generative AI and News Report 2026: From Standalone Tools to Information Infrastructure» («Գեներատիվ արհեստական բանականությունը և նորությունների հաշվետվություն 2026. Առանձին գործիքներից մինչև տեղեկատվական ենթակառուցվածք») խորագրով նոր զեկույցի շրջանակներում հետազոտողները հարցումներ են անցկացրել ինը երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի լսարանի շրջանում: Նրանք ուսումնասիրել են, թե ինչպես են մարդիկ առօրյայում օգտագործում ԱԲ-ն, ինչ ազդեցություն են նրանք ակնկալում հասարակության տարբեր ոլորտների վրա և ինչպես են վերաբերվում դրա կիրառմանը լրագրության մեջ:
Հիմնական արդյունքներն ու միտումները
ChatGPT-ի, Claude-ի և Gemini-ի նման առանձին զրուցարանային ԱԲ համակարգերի օգտագործումը շարունակում է արագորեն աճել։ Այն վեց երկրներում, որոնց գծով կան նախորդ տարիների տվյալներ, հարցվածների 51%-ը (ԱՄՆ-ում՝ 49%) նշել է, որ այժմ օգտագործում է ԱԲ շաբաթական կտրվածքով։ ԱՄՆ-ում այս տեխնոլոգիան տարածվում է նույնիսկ ավելի արագ, քան ժամանակին սմարթֆոնները կամ համացանցը:
Շատերը ԱԲ-ին հանդիպում են նաև այն հարթակներում և ծառայություններում, որոնցից արդեն իսկ օգտվում են։ Որոնողական համակարգերը, ինչպիսիք են Google-ը և Bing-ը, այս հարցում գլխավոր դերակատարներից են. հարցվածների 57%-ը նշել է, որ վերջին շաբաթվա ընթացքում տեսել կամ շփվել է ԱԲ-ի միջոցով ստեղծված պատասխանների կամ ամփոփումների հետ։ Լրատվական միջոցները նույնպես նպաստում են ԱԲ-ի տարածմանը. ինը երկրների հարցվածների միջինը 24%-ը նշել է, որ վերջին շաբաթվա ընթացքում նկատել է ԱԲ-ի միջոցով ստեղծված բովանդակության մասին հիշատակող պիտակ, իսկ 20%-ը տեսել է ԱԲ-ի կողմից պատրաստված լրատվական ամփոփում:
Չնայած ԱԲ գործակալների (agents) մասին մեծաքանակ քննարկումներին, հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ դրանք դեռևս լայն տարածում չեն գտել։ Բոլոր ինը երկրների հարցվածների ճնշող մեծամասնությունը (67%) հայտնել է, որ վերջին շաբաթվա ընթացքում չի օգտագործել ԱԲ գործակալ։ Միայն 14%-ն է այն կիրառել իրական խնդիր լուծելու համար, և 13%-ն է փորձարկել զուտ հետաքրքրությունից դրդված։
Զրուցարանային ԱԲ-ն՝ որպես տեղեկատվական միջնորդ
Զրուցարանային ԱԲ համակարգերը դարձել են տեղեկատվական միջնորդներ, և վստահությունը դրանց օգտագործման հիմնական պատճառը չէ։ Փոխարենը, մարդիկ ԱԲ-ն ընկալում են որպես շփումը հեշտացնող և տեղեկատվությունն արագ տրամադրող միջոց։
«Տեղեկատվություն ստանալը» մնում է ԱԲ-ի կիրառման ամենատարածված նպատակը։ Ընդհանուր առմամբ՝ հարցվածների 38%-ը (ԱՄՆ-ում՝ 35%) նշել է, որ վերջին շաբաթվա ընթացքում գեներատիվ ԱԲ է օգտագործել տեղեկատվություն ստանալու նպատակով (2025 թվականին այս ցուցանիשը 24% էր, իսկ 2024-ին՝ 11%):
Ուսումնասիրելով այն, թե կոնկրետ ինչ են անում մարդիկ, երբ ասում են, թե ԱԲ են օգտագործում տեղեկատվության համար, հետազոտողները բացահայտել են որոնմանը համարժեք գործողությունների խառնուրդ. օրինակ՝ «թեմայի ուսումնասիրություն» (24%) կամ «փաստացի հարցերին պատասխանների որոնում» (18%): Մարդիկ նաև ավելի հաճախ են դիմում ԱԲ-ին խորհրդատվություն ստանալու համար (20%):
Միևնույն ժամանակ, ԱԲ-ի՝ անմիջապես լրատվական նպատակներով օգտագործումը դեռևս նեղ շրջանակների բնույթ է կրում, թեև այն աճում է. վեց հիմնական երկրների հարցվածների 9%-ն է նշում, որ լրատվության համար օգտագործում է ԱԲ (2025 թվականին այն 6% էր, իսկ 2024-ին՝ 3%):
Վստահություն և հարմարավետություն
Շատ մարդիկ հստակ կամ կտրուկ կարծիքներ չունեն այն մասին՝ արդյոք ԱԲ-ի արդյունքներին կարելի է վստահել, թե ոչ։ Սակայն նրանք, ովքեր տեղեկատվություն ստանալու համար վստահում են դրան, դրական են տրամադրված. ինը երկրների շրջանում նրանց 75%-ը, ովքեր ԱԲ-ն օգտագործել են փաստացի հարցերին պատասխանելու համար, վստահել են ստացված պատասխաններին, խորհրդատվության դեպքում վստահողների թիվը եղել է 76%, իսկ նորությունների համար օգտագործողների դեպքում՝ 72%: Միայն փոքրամասնությունն է թերահավատություն հայտնել։
Այնուամենայնիվ, վստահելիությունը չէ ԱԲ համակարգերից օգտվելու հիմնական պատճառը։ Մարդիկ գնահատում են հարմարավետությունն ու արագությունը. հարցվածների 64%-ի համար գլխավոր պատճառն ավելի արագ և դյուրին պատասխան ստանալն է, իսկ 56%-ի համար՝ բնական լեզվական ինտերֆեյսների միջոցով ապահովվող փոխազդեցությունը։ Միայն փոքր մասն է (21%) նշել, թե ԱԲ է օգտագործում այն պատճառով, որ այնտեղից ավելի հուսալի տեղեկատվություն է ստանում, քան այլ աղբյուրներից։
ԱԲ համակարգերի լայնածավալ տարածումը կարող է ազդել ավանդական բովանդակության և թվային հարթակների վրա։ Ինչպես նշել է համահեղինակ Ռասմուս Կլեիս Նիլսենը, ԱԲ-ի օգտագործման արագ աճը կրճատում է ոչ միայն լրատվական կայքերի այցելությունները, այն նաև նվազեցնում է որոնողական համակարգերի օգտագործումը։ Սա նշանակում է, որ դժվարին ժամանակներ կարող են սպասվել ոչ միայն լրատվամիջոցների, այլև նախկինում անառիկ թվացող թվային հսկաների համար։
Հասարակական վերաբերմունքը լրագրության մեջ ԱԲ-ի կիրառման նկատմամբ
Ինչպես նախորդ տարիներին, այնպես էլ այժմ, մարդկանց վերաբերմունքը լրագրության մեջ ԱԲ-ի կիրառման նկատմամբ մնում է բավականին կայուն և բացասական, թեև այն նկատելիորեն չի վատթարացել։
Տարբեր երկրների բնակիչները շարունակում են թերահավատորեն վերաբերվել լրասենյակներում ԱԲ-ի օգտագործմանը, հատկապես երբ խոսքը վերաբերում է ամբողջությամբ կամ հիմնականում ԱԲ-ի միջոցով ստեղծված նորություններին։ Ինը երկրների կտրվածքով միջինը միայն 12%-ն է շատ կամ որոշ չափով հարմարավետ զգում բացառապես ԱԲ-ի միջոցով ստեղծված նորությունների գաղափարից։ Այս ցուցանիշը բարձրանում է մինչև 19%, եթե առկա է մարդկային վերահսկողություն։ Այս մոտեցումը գործնականում չի փոխվել 2024 թվականից ի վեր, և մարդկային և ԱԲ-ի միջոցով ստեղծված նորությունների միջև առկա տարբերությունը նկատելի է ուսումնասիրված բոլոր երկրներում։
Այս վերաբերմունքը պահպանվում է անկախ նրանից, թե խոսքը վերաբերում է օպերատիվ լրատվությանը, թե վերլուծությանը։ Մարդիկ առավել ևս դեմ են ԱԲ-ի կիրառմանը մեկնաբանությունների կամ հեղինակային կարծիքների պարագայում, որտեղ հասարակության ակնկալիքն այն է, որ իրենց տեսակետը պետք է կիսի կենդանի մարդը։
Հետևություններ լրագրողների և հրատարակիչների համար
Հետազոտության արդյունքները կարևոր հարցեր են բարձրացնում լրագրողների և հրատարակիչների համար.
-
Տեղեկատվական միջնորդների դերի փոփոխություն. Գեներատիվ ԱԲ-ն դառնում է առանցքային միջնորդ, որը մարդկանց հնարավորություն է տալիս խուսափել ավանդական հարթակներից, հայտնի հրատարակիչներից և տեղեկատվության որոնման վրա ծախսվող ժամանակից ու ջանքերից՝ ստանալով «բավականաչափ լավ» արդյունքներ: Այս համատեքստում հրատարակիչների համար ավելի բարդ են դառնում բովանդակության հայտնաբերումը, ապրանքանիշի ճանաչելիությունը, տվյալների հավաքագրումը և դրամայնացումը:
-
Հանրային թերահավերություն. Չնայած ԱԲ-ի գործածության աճին, հասարակությունը շարունակում է սკեպտիկորեն տրամադրված լինել լրատվության մեջ դրա կիրառման հարցում։ Սա նշանակում է, որ ԱԲ կիրառող հրատարակիչները պետք է հստակորեն բացատրեն լսարանին, թե կոնկրետ ինչ օգուտներ է դա տալիս ընթերցողին:
-
Հասարակական անհավասարություն. ԱԲ-ի կիրառումն անհամաչափ է: Ավելի հաճախակի շաբաթական օգտագործումն առավել բնորոշ է մասնագիտական զբաղվածություն ունեցող անձանց, քան սպասարկման կամ մուտքային մակարդակի աշխատանքներ կատարողներին։ ԱԲ-ի օգտագործման ձևերի տարբերությունները կարող են դառնալ նոր սոցիալական բաժանարար գիծ։
Տեխնոլոգիայի հնարավորությունների վերաբերյալ պատկերացումների խորը տարբերությունները (օրինակ՝ ամենօրյա օգտատերերի և նրանց միջև, ովքեր երբևէ չեն կիրառել ԱԲ-ն) ապագայում կարող են հանգեցնել լուրջ հետևանքների՝ ազդելով ոչ միայն անհատական ընտրությունների, այլև հասարակական և հանրային որոշումների վրա: