ԵԱՏՄ չորս երկրների հաշվետվությունը վկայում է Միությանը ՀՀ-ի հետագա մասնակցության վերաբերյալ նրանց մտադրությունների մասին, կարծում է տնտեսագետը
ԵՐԵՎԱՆ, 21 հոկտեմբերի․ /ԱՌԿԱ/. ԵԱՏՄ չորս երկրների հաշվետվությունը վկայում է Միությանը Հայաստանի հետագա մասնակցության վերաբերյալ նրանց մտադրությունների մասին։ Նման գնահատական «ԱՌԿԱ» գործակալությանը տված հարցազրույցում հայտնել է «Այլընտրանք» հետազոտական կենտրոնի ղեկավար, տնտեսագիտության դոկտոր Թաթուլ Մանասերյանը։
Հաշվետվության հիմնական դրույթները
Ռուսաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղզստանի Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի անդամները պատրաստել են հաշվետվություն՝ Հայաստանի նկատմամբ ԵԱՏՄ մասին պայմանագրի գործողության կասեցման հնարավոր հետևանքների մասին։
Փաստաթուղթը հրապարակված է ՌԴ կառավարության կայքում և պատրաստվել է Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի դեկտեմբերյան նիստում ներկայացնելու համար։
Հեղինակների հաշվարկներով՝ դիտարկվող սցենարը կարող է հանգեցնել Հայաստանի ՀՆԱ-ի կրճատմանը 15,6%-ով կամ 4,6 մլրդ դոլարով, բազային մակարդակի նկատմամբ գնաճի աճին 14,9 տոկոսային կետով և ԵԱՏՄ-ի հետ ապրանքաշրջանառության նվազմանը 55,6%-ով՝ 7,99 մլրդ դոլարից հասնելով 3,55 մլրդ դոլարի։
Գազի հաշվարկային գինը բարձրանում է մոտ 69%-ով՝ 1000 խորանարդ մետրի դիմաց 177,5 դոլարից հասնելով 300 դոլարի՝ մատակարարումների ֆիզիկական ծավալի պահպանման դեպքում։ 300 դոլար գինը նշված է որպես ցուցիչ։
Աշխատանքային միգրացիայի ոլորտում նախատեսվում է Պայմանագրով սահմանված աշխատանքի տեղավորման ռեժիմի դադարեցում, ներառյալ արտոնագրերի կամ աշխատանքի թույլտվությունների պահանջների վերականգնումը։ ԵԱՏՄ երկրներից դրամական փոխանցումները, կանխատեսման համաձայն, կարող են կրճատվել 3,95 միլիարդ դոլարից հասնելով 1,85 միլիարդ դոլարի։ Գնահատվող սցենարը ենթադրում է Հայաստանի շարունակական լիիրավ անդամակցություն ԱՊՀ-ում։
«Խնդրում են դուրս գալ»
«Եթե իրերն իրենց անուններով կոչենք, ապա Հայաստանի Հանրապետությանը, մեղմ ասած, «խնդրում են դուրս գալ» ԵԱՏՄ-ից, և այս առումով որևէ բառախաղ պահանջված չէ։ Չորս երկրները փաստացի Հայաստանին հասկացնում են, որ նա այլևս չի համապատասխանում Միությանը մասնակցության պայմաններին», – նշել է Մանասերյանը։
Նրա խոսքով՝ դա ամբողջովին բնական է, քանի որ տնտեսական ինտեգրումը ենթադրում է անդամ բոլոր երկրների համաձայնեցված քաղաքականություն երրորդ երկրների նկատմամբ։
«Հայաստանին այս փաստաթղթով բառացիորեն հասկացնում են, որ նա դառնում է երրորդ երկիր։ Այլապես չորս պետությունները չէին միավորվի և չէին պատրաստի միասնական փաստաթուղթ։ Հայաստանը դե ֆակտո գտնվում է, ֆուտբոլային լեզվով ասած, «խաղից դուրս» վիճակում», – ընդգծել է նա։
Փորձագետի կարծիքով՝ եթե Հայաստանը մտադիր է հրաժարվել հնարավորություններից, որոնք նա անվանել է «թթվածին» զարգացման նոր փուլերին անցնելու համար, նա պետք է արժանապատվորեն դուրս գա ստեղծված իրավիճակից։
«Պարտադիր չէ անընդհատ մատնանշել միայն Եվրամիությունը՝ բարձր պահանջներ ունեցող շուկաներում ներկայացված լինելու համար։ Առաջին հերթին, մենք գոնե պետք է պատվով դուրս գանք այս իրավիճակից։ Սակայն, ինչպես տեսնում ենք, որպես պետություն մենք դա անել չկարողացանք», – հայտարարել է Մանասերյանը։
Կորուստներն արդեն գերազանցել են 1 մլրդ դոլարը
Խոսելով Հայաստանի համար ռիսկերի և հետևանքների մասին՝ Մանասերյանը նշել է, որ դրանք կարելի էր քննարկել դեռևս մինչև հաշվետվության հրապարակումը։ Բուն փաստաթուղթը, նրա կարծիքով, արդեն ամրագրում է մտադրությունները։
«Ներկայումս, նույնիսկ առանց հաշվետվության և առանց հստակ սահմանափակումների, որոնք սպասվում են ՀՀ-ին, երկրին հասցված վնասը, մեր հաշվարկներով, իսկ ավելի ճիշտ՝ իմ փորձագիտական գնահատականներով, արդեն կազմում է ավելի քան 1 մլրդ դոլար՝ միայն ընթացիկ տարվա վերջին հինգ-վեց ամիսների ընթացքում», – ասել է նա։
Մանասերյանի խոսքով՝ բուսասանիտարական պահանջների պատճառով հայկական ապրանքների վերադարձը լուրջ ազդանշան դարձավ։
«Եվ այսօրվա դրությամբ ռուսական շուկայի կորուստը հայ արտադրողների համար, ամենազուսպ հաշվարկներով, մնում է զգալի», – նշել է փորձագետը։
Մանասերյանը նաև կարծիք է հայտնել արտերկրի քաղաքական շահերից ներդրումների կախվածության մասին։
«Ինչպես հայտնի է, Հայաստանում ներդրումներն ունեն քաղաքականացված բնույթ։ Եթե որևէ զարգացած երկիր քաղաքական շահեր չունի Հայաստանում, ապա, ինչպես տեսնում ենք, ներդրումներ չեն իրականացվում», – եզրափակել է նա։
ԵՄ-ի հետ մերձեցման Հայաստանի ծրագրերի մասին
ՀՀ ԱԺ-ն 2025 թ.-ի մարտի 26-ին ընդունել է Եվրամիությանը երկրի անդամակցության գործընթացի մեկնարկի մասին օրենքը, որը նախագահ Վահագն Խաչատուրյանն ստորագրել է ապրիլի 4-ին։ Ինքնին փաստաթուղթը չի նշանակում անդամակցության պաշտոնական հայտի ներկայացում։
2025 թ.-ի դեկտեմբերին Հայաստանն ու ԵՄ-ն հաստատել են գործընկերության նոր ռազմավարական օրակարգը, իսկ 2026 թ.-ի մայիսին կայացել է Հայաստան-ԵՄ առաջին գագաթնաժողովը։
2026 թ.-ի օգոստոսին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է առաջիկայում ԵՄ-ին անդամակցության հայտ ներկայացնելու գործընթացի հնարավոր մեկնարկի մասին։
Հայաստանի իշխանությունները հայտարարում են ԵԱՏՄ-ին մասնակցությունը պահպանելու մտադրության մասին, քանի դեռ այն համատեղելի է Եվրամիությանը մերձեցման հետ։ Հանրաքվեի անցկացումը կապվում է հայտի ներկայացման, դրական արձագանք ստանալու և հետագա քայլերն ու ժամկետները որոշելու հետ։