Ջեյ Դի Վենսի այցը Հայաստան․ ազդակ նոր որակի հայ-ամերիկյան հարաբերությունների մասին
ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի պաշտոնական այցը Հայաստան դժվար է գնահատել որպես սովորական արարողակարգային քայլ։ Այն տեղի է ունենում մի ժամանակահատվածում, երբ Հարավային Կովկասը գտնվում է խորքային փոփոխությունների փուլում, իսկ Հայաստանը՝ արտաքին քաղաքական վերաիմաստավորման գործընթացում։ Այս իմաստով Վենսի այցը ավելի շուտ քաղաքական ուղերձ է, քան պարզապես դիվանագիտական արարողություն։
Տարիներ շարունակ հայ-ամերիկյան հարաբերությունները զարգանում էին հիմնականում աջակցող, բայց սահմանափակ շրջանակում։ Այսօր, սակայն, ակնհայտ է, որ Վաշինգտոնը պատրաստ է Հայաստանի հետ հարաբերությունները տեղափոխել ավելի համակարգված և երկարաժամկետ հարթություն։ Փոխնախագահի մակարդակով այցը ինքնին վկայում է, որ Հայաստանը դիտարկվում է ոչ միայն որպես խնդիրներ ունեցող երկիր, այլ որպես տարածաշրջանային գործընթացների կարևոր մասնակից։
Վենսի այցը չի կարելի դիտարկել առանձին՝ տարածաշրջանային ընդհանուր պատկերից։ Ռուսաստանը աստիճանաբար կորցնում է իր նախկին ազդեցությունը Հարավային Կովկասում, իսկ Եվրոպական միության դերակատարումը մնում է սահմանափակ և հաճախ ուշացած։ Այս պայմաններում Միացյալ Նահանգները փորձում է ավելի ակտիվ ներգրավվել՝ հատկապես խաղաղության և կայունության պահպանման ուղղությամբ։
Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը դարձել է այդ ներգրավվածության առանցքային ուղղություններից մեկը։ ԱՄՆ-ի հետաքրքրությունը պայմանավորված է ոչ միայն հակամարտության կանխմամբ, այլ նաև այն հանգամանքով, որ տարածաշրջանում երկարաժամկետ կայունությունը բացում է տնտեսական և հաղորդակցական նոր հնարավորություններ։
Հայաստանի համար այս այցը կարևոր է մի քանի առումով։ Առաջին՝ քաղաքական։ Այն ցույց է տալիս, որ Հայաստանը այլևս միայն օգնություն խնդրող կողմ չէ, այլ երկիր, որի հետ կարելի է կառուցել փոխադարձ շահերի վրա հիմնված հարաբերություններ։ Սա հնարավորություն է Երևանին ավելի ինքնուրույն դիրքավորվել միջազգային հարաբերություններում։
Երկրորդ՝ անվտանգության տեսանկյունից։ Թեպետ այցը չի ենթադրում ռազմական դաշինքների կամ պարտավորությունների հայտարարում, այն ազդակ է, որ Հայաստանի անվտանգային հարցերը չեն մնում միջազգային ուշադրությունից դուրս։ Քաղաքական ներկայությունը երբեմն ավելի կարևոր է, քան ձևական համաձայնագրերը։
Երրորդ՝ տնտեսական։ ԱՄՆ-ի ակտիվ ներգրավվածությունը կարող է նպաստել ներդրումային հետաքրքրության աճին, հատկապես ենթակառուցվածքների, էներգետիկայի և նոր տեխնոլոգիաների ոլորտներում։ Սա, իհարկե, կախված է նաև Հայաստանի ներքին քաղաքական կայունությունից և կառավարման արդյունավետությունից։
Վենսի այցը ինքնին չի լուծում Հայաստանի խնդիրները և չի փոխում տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցությունը մեկ օրում։ Սակայն այն բացում է հնարավորությունների պատուհան, որը ճիշտ օգտագործելու դեպքում կարող է երկարաժամկետ արդյունքներ տալ։
Այդ հնարավորությունը առաջին հերթին կախված է Հայաստանի քաղաքական կամքից, հստակ առաջնահերթություններից և կարողությունից՝ ձևակերպել սեփական շահերը, այլ ոչ թե պարզապես արձագանքել արտաքին առաջարկներին։
Մկրտիչ Իսրայելյան
Բաժանորդագրվեք Zarkerak.am-ի տելեգրամ ալիքին։