Քսանվեց տարի շարունակ խոշոր պատերազմի բացակայությունը պայմանավորված չէր Բաքվի խաղաղասիրությամբ. «Փաստ»

Հանրային ու փորձագիտական մտքի համար կենսական նշանակություն ունի հասկանալը, թե ինչու հատկապես 2020 թվականին լայնածավալ կերպով սկսվեց Արցախի դեմ ուղղված ռազմական ագրեսիան, և արդյոք այսօր էլ գոյություն ունի՞ իրական հավանականություն, որ կարող է տեղի ունենալ նոր պատերազմ՝ այս անգամ արդեն անմիջականորեն Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան տարածքի դեմ։

Այս հարցադրման խորքային իմաստը հասկանալու համար, բացի Հայաստանի ներքաղաքական դասավորությունից, անհրաժեշտ է նաև հետահայաց գնահատել հետպատերազմյան տասնամյակների տրամաբանությունը, քանի որ 1994 թվականին Բիշքեկում կնքված հրադադարի արձանագրությունից այս կողմ՝ ուղիղ քսանվեց տարի շարունակ, տարածաշրջանում նման մասշտաբի, ինտենսիվության և խորության խոշոր ռազմական գործողություններ չէին տեղի ունեցել։ Բնականաբար, օրինաչափ հարց է առաջանում, թե ինչո՞ւ Ադրբեջանը, տարիներ շարունակ կուտակելով նավթադոլարներ և սպառազինություն, ավելի շուտ չէր սկսում այդ լայնածավալ գործողությունները։

Հայկական իրականության մեջ շատ հաճախ տարածված է այն պարզունակ պատկերացումը, թե տարածաշրջանային ռազմաքաղաքական իրադարձությունները կախված են բացառապես Ադրբեջանի ղեկավարության կամքից ու ցանկությունից, մինչդեռ իրական աշխարհաքաղաքականության մեջ այդպես չէ, և միջազգային իրադրությունն ու գլոբալ ուժային կենտրոնների դիրքորոշումը շատ մեծ, հաճախ՝ վճռորոշ դերակատարություն ունեն։

Հենց այս համատեքստում պետք է արձանագրել, որ քսանվեց տարի շարունակ խոշոր պատերազմի բացակայությունը պայմանավորված չէր Բաքվի խաղաղասիրությամբ, այլ այն հանգամանքով, որ տարիներ շարունակ հենց միջազգային հանրությունը կամ աշխարհաքաղաքական խոշոր տերություններն են այս կամ այն կերպ՝ դիվանագիտական ճնշումներով, զսպման մեխանիզմներով և կարմիր գծերի սահմանմամբ, կանխել խոշոր էսկալացիան։ Քանի դեռ միջազգային անվտանգային համակարգը գործում էր հարաբերականորեն կանխատեսելի հավասարակշռության պայմաններում, և գերտերություններն ունեին բավարար ռեսուրս ու կենտրոնացվածություն Հարավային Կովկասում ստատուս քվոն վերահսկելու համար, ցանկացած լայնածավալ ռազմական արկածախնդրություն հղի էր Ադրբեջանի համար անկանխատեսելի միջազգային պատժամիջոցներով ու քաղաքական ծանր հետևանքներով։

Այդ տեսանկյունից 2020 թվականը ռազմական գործողություններ սկսելու համար պատմականորեն և աշխարհաքաղաքականորեն ամենահարմար պահն էր, քանի որ աշխարհը հայտնվել էր աննախադեպ համակարգային ճգնաժամի մեջ։ Այդ շրջանում ամբողջ աշխարհով մեկ կայծակնային արագությամբ տարածվել էր կորոնավիրուսի համավարակը, և անգամ ամենախոշոր ու հզոր պետություններն իրենց ողջ պետական, ֆինանսական ու կառավարչական ուշադրությունը կենտրոնացնում էին բացառապես այդ անտեսանելի սպառնալիքի դեմ պայքարին։ Ավելին, համավարակի արդյունքում առաջատար երկրներում ներքաղաքական կյանքը ծայրահեղ լարվում էր, իսկ շարունակական լոքդաունների, տնտեսական անկման և սոցիալական սահմանափակումների պատճառով անընդհատ աճում էր հասարակական ներքին դժգոհությունը։ Եվ քանի որ աշխարհի ռազմաքաղաքական հավասարակշռությունը պահող հիմնական ուժերը խրված էին իրենց սեփական ներքին խնդիրների մեջ, և նրանց արտաքին քաղաքական զգոնությունը կտրուկ թուլացել էր, Ադրբեջանը սառնասրտորեն օգտագործեց այդ բացառիկ առիթը՝ Արցախի նկատմամբ լայնածավալ ռազմական ագրեսիա իրականացնելու համար։

Արթուր ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ
Հոդվածն ամբողջությամբ՝ «Փաստ» թերթի այսօրվա համարում։

Համաձայն «Հեղինակային իրավունքի եւ հարակից իրավունքների մասին» օրենքի՝ լրատվական նյութերից քաղվածքների վերարտադրումը չպետք է բացահայտի լրատվական նյութի էական մասը: Կայքում լրատվական նյութերից քաղվածքներ վերարտադրելիս քաղվածքի վերնագրում լրատվական միջոցի անվանման նշումը պարտադիր է, նաեւ պարտադիր է կայքի ակտիվ հղումի տեղադրումը:

Leave a comment