Ենթադրենք՝ այն ժամանակ Փաշինյանի պես մտածող մարդիկ Խորհրդային Հայաստանի սահմաններով պետություն հայտարարեին, որտեղ 160 հազար ադրբեջանցի էր ապրում, այդ պետությունը կոնֆլիկտայի՞ն չէր լինելու: Ցանկացած նոր սուբյեկտի ստեղծում կոնֆլիկտային է: Պետություն ստեղծելն ինքնին պատմական արդարությո՞ւն է, թե՝ չէ, նույնը վերաբերում է այդ «Իրական Հայաստանին», հիմա դա պատմական արդարությո՞ւն է, թե՞ չէ, շտապեմ հանգստացնել, որ ըստ Փաշինյանի՝ դա պատմական արդարության վերականգնում է: Ասածս այն է, որ եթե մենք խոսում ենք քաղաքական կատեգորիաներով, ապա լրիվ այլ ձեւով ենք տեսնում այն իրականությունը, որը եղել է եւ կա, այլ ոչ այնպես՝ ինչպես ներկայացնում են թե՛ ՀՀ գործող իշխանությունը, թե՛ ընդդիմությունը:
Երկուսն էլ՝ չգիտեմ, թե ի՛նչ կատեգորիաներով են ներկայացնում իրականությունը, անհնար է հասկանալ, դրա համար էլ գործող իշխանությունն իրեն հաղթողի տեղ է դնում: Հետո՝ ի՞նչ է նշանակում ժողովուրդն է «պարտադրել» վերանայել 3-րդ Հանրապետության գաղափարաբանությունը, ի՞նչ է պարտադրել ժողովուրդը, շատ կարեւոր է ասել դա, ժողովուրդն ասել է՝ մենք չենք ուզում կոնֆլիկտի մեջ ապրե՞լ, եթե այդպես է, ապա դա ո՞վ է ժողովրդին սովորեցրել: Իսկ ո՞վ է ասել, որ այն Խորհրդային Հայաստանը, որ ինքն իրեն պետություն հայտարարեր, կոնֆլիկտային չէր լինելու, գուցե շատ ավելի դաժան լիներ: Այսինքն՝ ժողովուրդը պետք է հրաժարվե՞ր այդ պետությունից։
Այս հարցերին պետք է նայել այն կատեգորիաներով, որոնք ես նշեցի՝ ուժ, իրավունք, պայմանագիր: Այս ամենի համատեքստում կատարվել է այն, որ մի ինչ-որ պահից ՀՀ-ն հրաժարվել է այն միջազգային դասավորությունից, որը ստեղծվել է 1992 թվականին՝ Խորհրդային Միության քանդվելուց հետո՝ այն, ինչ ես նկարագրեցի վերը: Հրաժարվել են այդ ամենից ու, իրենց պնդմամբ, եկել են խաղաղության, իսկ իրականությունը ո՞րն է, արդեն կյանքը ցույց կտա: Չի կարելի ապաքաղաքական կատեգորիաներով փորձել բացատրել այսօրվա Հայաստանի վիճակը եւ, ընդհանրապես, նորագույն պատմությունը, ինչն անում է Նիկոլ Փաշինյանը:
Տպավորություն է, որ նման ձեւակերպումներով Փաշինյանը փորձում է պարզապես արդարացնել իր պաշտոնավարման ընթացքում տեղ գտած հակոտնյա երեւույթները՝ ամոթալի պարտություններից ու Արցախի կորստից մինչեւ Հայաստանի ինքնիշխան տարածքների մասնատում եւ հատված առ հատված փոխանցում թշնամի պետությանը: Իրականում սա տպավորություն չէ, Փաշինյանը հենց այդպես էլ մտածում է եւ հանուն իր աթոռի պահպանման, գնում ցավալի զիջումների, ինչը շատ վտանգավոր է: Ցանկացած իշխանություն՝ առավել եւս այս վիճակում գտնվողը, նման կորուստներով կփորձի ինքն իրեն արդարացնել՝ մեղքը գցելով ում վրա ուզեք:
Բայց խնդիրը միայն ինքնարդարացումը չէ: Պակաս խնդրահարույց չէ, երբ ջանում են ապաքաղաքական, կենցաղային պատկերացումներով ներկայացնել Հայաստանի վիճակը: Բանը հասել է այնտեղ, որ կենցաղային կատեգորիաներով մտածող ժողովուրդն է երկրի ղեկավարին սովորեցնում, թե ինչ բովանդակությամբ ծրագիր է հարկավոր գրել առաջիկա հինգ տարիների համար: Այս փոքրիկ օրինակը վերահաստատում է վերը մեր նկարագրած պատկերը՝ ՀՀ-ում հիմա իշխանությունը եւ ընդդիմությունը գործում են ապաքաղաքական կատեգորիաներով: Նույնն էլ իրենց հորինած «պատմական արդարության» թեմայի շուրջ սնամեջ, մերկապարանոց վեճն է, որը եւս ապաքաղաքական կատեգորիաներով մտածելու եւ գործելու արգասիք է:
Մանվել ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Հոդվածն ամբողջությամբ՝ «Հայացք Երևանից» թերթի այս համարում
Համաձայն «Հեղինակային իրավունքի եւ հարակից իրավունքների մասին» օրենքի՝ լրատվական նյութերից քաղվածքների վերարտադրումը չպետք է բացահայտի լրատվական նյութի էական մասը: Կայքում լրատվական նյութերից քաղվածքներ վերարտադրելիս քաղվածքի վերնագրում լրատվական միջոցի անվանման նշումը պարտադիր է, նաեւ պարտադիր է կայքի ակտիվ հղումի տեղադրումը: