«Ամերիա ՓԲԸ» կառավարման խորհրդատվական ծառայությունների տնօրեն Տիգրան Ջրբաշյանի ֆեյսբուքյան գրառումը
Պետական որոշումների որակը․ շարունակություն
Նախորդ հրապարակման մեջ խոսել էի պետական որոշումների նախապատրաստման և ընդունման որակի մասին։ Մեկնաբանություններում իրավացիորեն բարձրացվեցին նաև որոշումների իրականացման, պետական համակարգի կարողությունների և երկարաժամկետ մտածողության հետ կապված հարցերը։
Այս առումով բավական հետաքրքիր է 2026 թվականի Chandler Good Government Index-ում Հայաստանի պատկերը։
Ընդհանուր վարկանիշում Հայաստանը 133 երկրների շարքում զբաղեցնում է 64-րդ տեղը։ Սակայն շատ ավելի խոսուն է երկու ցուցանիշների միջև եղած կտրուկ հակադրությունը․
տվյալների հավաքագրման և օգտագործման կարողություն՝ 45-րդ տեղ,
երկարաժամկետ տեսլական՝ 112-րդ տեղ։
Այսինքն՝ տվյալների հետ աշխատելու առումով Հայաստանը համեմատաբար լավ դիրքում է, բայց այդ տվյալները երկարաժամկետ նպատակների, ռազմավարական առաջնահերթությունների և զարգացման հստակ ուղղության վերածելու կարողությամբ՝ շատ ավելի ցածր։
Այլ կերպ ասած՝ տվյալներ ունենալը դեռ չի նշանակում հասկանալ, թե ուր պետք է գնալ և ինչպես հասնել այնտեղ։
Տարածաշրջանային համեմատությունն այս հակադրությունն ավելի տեսանելի է դարձնում։
2026 թվականի ընդհանուր վարկանիշում՝
- Վրաստանը՝ 43-րդն է,
- Ադրբեջանը՝ 57-րդը,
- Հայաստանը՝ 64-րդը։
Սակայն առանձին ցուցանիշների համեմատությունն ավելի հետաքրքիր է։
Տվյալների հավաքագրման և օգտագործման կարողություն
- Վրաստան՝ 44-րդ տեղ,
- Հայաստան՝ 45-րդ տեղ,
- Ադրբեջան՝ 82-րդ տեղ։
Երկարաժամկետ տեսլական
- Ադրբեջան՝ 5-րդ տեղ,
- Վրաստան՝ 32-րդ տեղ,
- Հայաստան՝ 112-րդ տեղ։
Պետական քաղաքականությունների իրականացում
- Վրաստան՝ 37-րդ տեղ,
- Հայաստան՝ 68-րդ տեղ,
- Ադրբեջան՝ 68-րդ տեղ։
Պետական մարմինների միջև համակարգում
- Վրաստան՝ 24-րդ տեղ,
- Հայաստան՝ 75-րդ տեղ,
- Ադրբեջան՝ 75-րդ տեղ։
Բյուրոկրատիայի որակ
- Վրաստան՝ 25-րդ տեղ,
- Հայաստան՝ 104-րդ տեղ,
- Ադրբեջան՝ 104-րդ տեղ։
Այս համեմատությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի խնդիրը միայն տվյալների կամ ժամանակակից տեխնոլոգիական գործիքների պակասը չէ։ Մենք կարող ենք ունենալ տեղեկատվություն և այն մշակելու կարողություն, բայց եթե չկան երկարաժամկետ տեսլական, հստակ ռազմավարական նպատակներ, պետական մարմինների միջև արդյունավետ համակարգում և որոշումները կյանքի կոչելու կարողություն, այդ ամենն ինքնաբերաբար չի վերածվում լավ պետական քաղաքականության։
Միաժամանակ Ադրբեջանի՝ երկարաժամկետ տեսլականի ցուցանիշով 5-րդ տեղը պետք է զգուշությամբ մեկնաբանել։
Նման բարձր արդյունքը մասամբ կարող է բացատրվել կառավարման խիստ կենտրոնացված համակարգով, որտեղ հնարավոր է երկար ժամանակ պահպանել նույն առաջնահերթությունները, արագ կենտրոնացնել ռեսուրսները և ավելի քիչ կախված լինել քաղաքական համաձայնեցումներից կամ ընտրական ցիկլերից։
Սակայն երկարաժամկետ ուղղություն ունենալը դեռ չի նշանակում, որ այդ ուղղությունը ճիշտ է, ձևավորվել է հանրային լայն քննարկման արդյունքում կամ համապատասխանում է հասարակության բոլոր խմբերի շահերին։ Պատահական չէ, որ նույն ինդեքսում Ադրբեջանը էթիկական առաջնորդության ցուցանիշով ընդամենը 123-րդ տեղում է։
Հետևաբար, որևէ առանձին ցուցանիշ չի կարելի դիտարկել ամբողջ պատկերից կտրված։
Պետական որոշման որակը նույնպես չի կարելի գնահատել միայն նրանով, թե որքան արագ է այն ընդունվել, ինչ կարճաժամկետ արդյունք է տվել կամ ինչ հանրային արձագանք է ստացել։
Ավելի կարևոր է հասկանալ՝
- ճի՞շտ է ձևակերպված խնդիրը,
- դիտարկվե՞լ են իրատեսական այլընտրանքները,
- գնահատվե՞լ են հնարավոր և երկարաժամկետ հետևանքները,
- իրագործելի՞ է ընտրված լուծումը,
- և որքանո՞վ է այն համապատասխանում երկրի ռազմավարական նպատակներին։
Այս վարկանիշը, իհարկե, չի գնահատում որևէ առանձին պետական որոշում և վերջնական դատավճիռ չէ։ Սակայն այն բավական հստակ ազդակ է տալիս․ Հայաստանի հիմնական խնդիրներից մեկը ոչ այնքան տվյալների պակասն է, որքան դրանք երկարաժամկետ տեսլականի, համակարգված քաղաքականության և իրագործելի որոշումների վերածելու կարողությունը։
Արհեստական բանականության և տվյալների վերլուծության նոր գործիքները կարող են այս աշխատանքը դարձնել շատ ավելի արագ և արդյունավետ։ Բայց տեխնոլոգիան կարող է օգնել ռազմավարական մտածողությանը, ոչ թե փոխարինել դրա բացակայությունը։
Ինդեքսի մեթոդաբանությունը. chandlergovernment index
Այս նյութի պատրաստման ընթացքում օգտագործվել են արհեստական բանականության գործիքներ։
Համաձայն «Հեղինակային իրավունքի եւ հարակից իրավունքների մասին» օրենքի՝ լրատվական նյութերից քաղվածքների վերարտադրումը չպետք է բացահայտի լրատվական նյութի էական մասը: Կայքում լրատվական նյութերից քաղվածքներ վերարտադրելիս քաղվածքի վերնագրում լրատվական միջոցի անվանման նշումը պարտադիր է, նաեւ պարտադիր է կայքի ակտիվ հղումի տեղադրումը: