ՍԴ դիմողի կարծիքով` ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրքը չի նախատեսում սեփականության իրավունքի նկատմամբ օրինական ակնկալիքի իրացման արդյունավետ կառուցակարգ այն անձանց համար, որոնք հարգելի պատճառներով, օրինակ՝ փաստաթղթերի կորստի, տեխնիկական սխալի եւ այլն, չեն հասցրել կամ չեն կարողացել պայմանագրից բխող իրավունքը ենթարկել պետական գրանցման, իսկ հետո զրկվել են իրենց իրավունքի իրացման իրական հնարավորությունից, մասնավորապես, երբ գույքի նկատմամբ կիրառվել է սահմանափակում, արգելանք, վաճառողը ճանաչվել է սնանկ եւ այլն:
Սահմանադրական դատարան դիմած Մանուկ Մանուկյանը իր անհատական դիմումում ներկայացնելով թիվ ՍնԴ/2899/04/23 սնանկության գործի նախապատմությունը՝ նշել է, որ բարձրացնում է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի եւ 563-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սահմանադրականության հարցն այնքանով, որքանով վիճարկվող դրույթները չեն ամրագրում անձի իրավունքի արդյունավետ իրականացման համար անհրաժեշտ կառուցակարգերի եւ ընթացակարգերի օրենսդրական հնարավորություն:
Մանուկյանը հայտնել էր, որ ինքը նոտարական կարգով կնքել է առուվաճառքի պայմանագիր, պայմանագրի կնքման պահին վճարել է անշարժ գույքի արժեքը, օրենսդրությամբ սահմանված 30-օրյա ժամկետում դիմել է պայմանագրից բխող իրավունքի պետական գրանցման համար, սակայն պետական գրանցումը սկզբում կասեցվել է տեխնիկական պատճառով, պետական տուրքը վճարվել է մասնակի, իսկ հետո, երբ ինքը սահմանված 30-օրյա ժամկետում շտկել է թերությունը եւ կրկին դիմել է ՀՀ Կադաստրի կոմիտե, իրավունքի պետական գրանցումը մերժվել է այն պատճառաբանությամբ, որ գույքի նկատմամբ այլ գործով արդեն իսկ կիրառված է սահմանափակում։
Ըստ Դիմողի՝ պետական տուրքը մասնակի վճարված չլինելու պարագայում անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագրից բխող իրավունքը չի ենթարկվել պետական գրանցման, հետեւաբար՝ ստացվում է, որ ինքը՝ որպես գնորդ, տեխնիկական վրիպակի պատճառով զրկվել է իր սեփականության իրավունքից։ Դիմողի գնահատմամբ՝ տվյալ իրավիճակը փաստացի հանգեցնում է գնորդի սեփականության իրավունքի իրացման անհնարինությանը, մինչդեռ պետությունը, որի պարտականությունն է ապահովել գույքային հարաբերությունների կանխատեսելիությունն ու կայունությունը, փաստացի չի երաշխավորում գնորդի համապատասխան իրավունքի պաշտպանությունը՝ չնայած այն հանգամանքին, որ վերջինիս կողմից կատարվել են բոլոր իրավական եւ փաստական քայլերը։ Օրենսդիրը տվյալ պարագայում սահմանելով պետական գրանցման պարտադիր պահանջ, չի նախատեսում պատշաճ մեխանիզմներ այն դեպքերի համար, երբ պետական գրանցման անհնարինությունը, «դրա բացակայությյունը» պայմանավորված է ոչ թե գնորդի կամքով, մեղքով, այլ՝ հարգելի կամ տեխնիկական պատճառներով։
Դիմողը հարցրել էր, թե այն դեպքում, երբ անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքի ծագման պահ է դիտարկվում միայն իրավունքի պետական գրանցման պահը, սակայն, երբ երրորդ անձանց հետ հարաբերություններում հաշվի չի առնվում իրավունքի պետական գրանցմանը խոչընդոտող հարգելի պատճառների առկայությունը, կառուցակարգի բացակայությունն արդյոք խնդրահարույց է Սահմանադրության 10 եւ 60-րդ հոդվածների՝ անշարժ գույքի ձեռքբերման համար արդյունավետ ընթացակարգերի եւ կառուցակարգերի օրենսդրական ամրագրման սահմանադրական պահանջի տեսանկյունից, եւ սեփականության իրավունքի ձեռքբերման նկատմամբ լեգիտիմ ակնկալիքի իրավունքի սահմանափակումը արդյոք հետապնդում է Սահմանադրությամբ սահմանված իրավաչափ նպատակ:
ՍԴ դատական կազմի փետրվարի 12-ի ՍԴԴԿՈ-14 որոշման համաձայն` դիմողի իրավիճակում հայտնված անձանց համար, ովքեր հարգելի պատճառներով չեն կարողացել պայմանագրից բխող իրենց իրավունքները ենթարկել պետական գրանցման, իսկ հետո զրկվել են իրենց իրավունքի իրացման իրավական հնարավորությունից, յուրաքանչյուր ոք ինքնուրույն է ընտրում իր դատական պաշտպանության եղանակը, իրավունքի իրացման իրավական մեխանիզմները, կատարում հայցի առարկայի ընտրությունը եւ ապահովում իրավական գործիքակազմերը. «Հարկ է նշել, որ պետական գրանցում ստացած սեփականության իրավունքը չի նույնացվում գույքի նկատմամբ օրինական ակնկալիքի հետ, հետեւապես՝ իրավական պաշտպանության այլ գործիքակազմերի ներդրումը՝ որպես սույն գործով հիմնարար իրավունքի ենթադրյալ խախտումը վերացնող միջոցի ընտրություն, պետք է համապատասխանեցվի օրենսդրությամբ նախատեսված կարգավորումներին»:
Սահմանադրական դատարանի դատական կազմը մերժելով գործի քննությունը, արձանագրել է, որ գործի նյութերից հետեւում է, որ անշարժ գույքի առուվաճառքի գործարքի կնքման պահին գույքի նկատմամբ բացակայել է սահմանափակումը, ինչը թույլ է տվել կողմերի ազատ կամքի ձեւակերպումը, սակայն իրավունքի պետական գրանցման փուլում սահմանափակում արգելքի սահմանումը զրկել է Դիմողին կատարել պայմանագրից ծագող իրավունքների պետական գրանցում: Սակայն Դիմողը չի հիմնավորում, թե ո՛ր կառուցակարգն է ի զորու իրագործել իր իրավունքի պաշտպանությունը, եւ արդյո՞ք սպառված է այլ իրավական գործիքակազմով սեփականության իրավունքը ճանաչելու հարցը:
Ռուզան ՄԻՆԱՍՅԱՆ
«Առավոտ» օրաթերթ
17.02.2026
Համաձայն «Հեղինակային իրավունքի եւ հարակից իրավունքների մասին» օրենքի՝ լրատվական նյութերից քաղվածքների վերարտադրումը չպետք է բացահայտի լրատվական նյութի էական մասը: Կայքում լրատվական նյութերից քաղվածքներ վերարտադրելիս քաղվածքի վերնագրում լրատվական միջոցի անվանման նշումը պարտադիր է, նաեւ պարտադիր է կայքի ակտիվ հղումի տեղադրումը: