Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն ամեն օր զանգահարում է ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփին՝ հորդորելով նրան վերսկսել ռազմական գործողություններն Իրանի դեմ, հայտնում է բրիտանական «Financial Times» թերթը՝ վկայակոչելով իր աղբյուրը։
Սպիտակ տան պաշտոնյաներն ու տարածաշրջանի առաջնորդները, ովքեր դեմ են պատերազմին, փորձում են հակազդել։ Նեթանյահուն հորդորում են խուսափել էսկալացիայից և առաջնահերթությունը տալ բանակցություններին։
Ըստ հրապարակման՝ Իսրայելի վարչապետի՝ նոր հարձակում սկսելու համառ ջանքերը մտահոգություն են առաջացնում արաբ առաջնորդների շրջանում, ովքեր վախենում են տարածաշրջանում իրավիճակի հետագա վատթարացումից։ «Մենք դրական միտումներ ենք տեսնում այս հակամարտության ավարտին հասնելու ուղղությամբ և կապահովենք, որ Ամերիկայի շահերը մշտապես պաշտպանված լինեն», — գրել է Թրամփը իր «Truth Social» հարթակում։
«Ամենակարևորն այն է, որ Կատարը, Սաուդյան Արաբիան, ԱՄԷ-ն, Բահրեյնը, Քուվեյթը և այլք կնախընտրեին պահպանել ստատուս քվոն, այսինքն՝ շարունակել պատմության մեջ ամենամեծ ծովային շրջափակումը, ինչպես նաև իրականացնել նոր՝ «Երկաթե դարպաս» գործողությունը՝ ընդգրկելով թե՛ ցամաքը, թե՛ ծովը»։
Թրամփն ընդգծել է, որ ԱՄՆ-ն «լիովին զինված է և պատրաստ գործողությունների», սակայն նշել է, որ «այս պահին դա, այնուամենայնիվ, քիչ հավանական է թվում»։
Բանակցություններին քաջատեղյակ մի դիվանագետ հայտնել է, որ Թրամփի, փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի և շեյխ Մուհամեդի միջև հանդիպումն անցել է «դրական» մթնոլորտում, և կողմերը «համաձայնության են եկել, որ համաձայնագրի հասնելու համար նախընտրելի ուղին դիվանագիտությունն է»։
Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ Իրանի հետ հակամարտության ավարտին ուղղված «դրական միտումներ» կան՝ հավելելով, որ Իսլամական Հանրապետության վրա ԱՄՆ-ի կողմից նոր հարձակումը «քիչ հավանական է թվում»։
ԱՄՆ նախագահն այս մեկնաբանությունն արել է Կատարի վարչապետ շեյխ Մուհամեդ բին Աբդուլռահման ալ-Թանիի հետ բանակցություններից հետո։ Վերջինիս կառավարությունը գլխավորում է տարածաշրջանային ջանքերը՝ ուղղված կողմերի միջև միջանկյալ համաձայնագրի կնքմանը միջնորդելուն։
Թրամփը նշել է, որ Իրանի վրա ԱՄՆ-ի կողմից նոր հարվածներ հասցնելը «քիչ հավանական է թվում»՝ հավելելով, որ Իսլամական Հանրապետության հարևանների խնդրանքով ինքը կպահպանի ստեղծված ստատուս քվոն։
Վերջին օրերին առնվազն չորս արաբ և մահմեդական առաջնորդներ զրուցել են ԱՄՆ նախագահի հետ՝ փորձելով համոզել նրան ավելի շատ ժամանակ տրամադրել դիվանագիտությանը և զերծ մնալ հարվածներից։ Նման քայլի դիմելու անհրաժեշտությունը ծագել էր տարածաշրջանում առկա այն մտավախությունների ֆոնին, թե անցած շաբաթ տեղի ունեցած միջանկյալ ընտրություններից հետո Թրամփը կարող է նոր հարձակում սկսել։
Սաուդյան Արաբիայի, Արաբական Միացյալ Էմիրությունների, Թուրքիայի և Կատարի ղեկավարները զրուցել են Թրամփի հետ՝ փորձելով համոզել նրան ավելի շատ ժամանակ տրամադրել դիվանագիտությանը՝ գրեթե ինն ամիս տևող պատերազմը կարգավորելու համար։ Նրանք մտավախություն ունեն, որ ԱՄՆ նախագահը կարող է հրամայել նոր հարվածներ հասցնել Իրանին՝ հաշվի առնելով անցած երեքշաբթի կայացած ընտրություններում նրա՝ Հանրապետական կուսակցության գրանցած անհաջող արդյունքները։
Իրանի դեմ ամերիկա-իսրայելական պատերազմի նկատմամբ հանրային աջակցության բացակայությունը, ինչպես նաև դրա ազդեցությունը վառելիքի գների վրա, ընտրությունների ընթացքում առանցքային հարցեր էին, սակայն Թրամփը շարունակում է դիտարկել Իսլամական Հանրապետության դեմ ռազմական գործողությունների տարբերակները։
Արաբ և մահմեդական երկրների ղեկավարներին անհանգստացրել է նաև Բենիամին Նեթանյահուի հետևողական ջանքերը՝ համոզելու Թրամփին նոր հարձակում սկսել։ Իսրայելի ղեկավարը, ով երկրում անորոշ արդյունքներով ավարտված ընտրություններից հետո շարունակում է պաշտոնավարել որպես վարչապետի պաշտոնակատար, կոչ է արել իրականացնել ամերիկա-իսրայելական նոր հարվածներ՝ նպատակ ունենալով հասնել Իրանի վարչակարգի փլուզմանը։ «Նեթանյահուն ամեն օր զանգահարում է նրան [հորդորելով վերսկսել պատերազմը]։ Նրանք, ովքեր պատերազմ չեն ցանկանում՝ թե՛ Սպիտակ տան ներսում, թե՛ դրսում, փորձում են հակազդել դրան»,- ասել է քննարկումներին տեղյակ մի անձ։ «Տարածաշրջանային առաջնորդները նրան հորդորում են չսրել իրավիճակը և առաջնահերթությունը տալ բանակցություններին»։
Իսրայելում տիրող իրավիճակին քաջատեղյակ մի աղբյուր նշել է, որ Նեթանյահուն ցանկանում է Իրանի դեմ ռազմական գործողությունների վերսկսում, սակայն հավելել է, որ ներկայումս Թրամփին դրան դրդելու որևէ ակտիվ ջանք չի գործադրվում։
Սպիտակ տունը հրաժարվել է մեկնաբանություններ տալ։
Ըստ զրույցների մանրամասներին տեղյակ անձանց՝ Թրամփի հետ կապ հաստատած առաջնորդների թվում են Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ արքայազն Մուհամեդ բեն Սալմանը, ԱՄԷ-ի նախագահ շեյխ Մուհամեդ բեն Զայեդ ալ-Նահյանը, Կատարի էմիր շեյխ Թամիմ բեն Համադ ալ-Թանին և Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը։
Արաբ և մուսուլման առաջնորդների շրջանում կա համաձայնություն, որ ցանկացած նոր սրացում տարածաշրջանը կխրի ավելի խորը ճգնաժամի մեջ՝ մտավախությունների ֆոնին, որ հակամարտությունը կհանգեցնի Իրանի կողմից դաժան արձագանքի, որը կուղղվի նրանց պետություններին։
ԱՄԷ նախագահի դիվանագիտական խորհրդական Անվար Գարգաշն ասել է. «Առաջնահերթությունը պետք է մնա քաղաքական-դիվանագիտական լուծումների որոնումը, որոնք կարող են ստեղծել ավելի կայուն տարածաշրջանային հավասարակշռություն»։
«Գուցե դեռ շատ վաղ է լիովին գնահատելու ԱՄՆ միջանկյալ ընտրությունների ազդեցությունը Վաշինգտոնի՝ Իրանի նկատմամբ մոտեցման վրա», – երկուշաբթի օրը իր ելույթում ասել է Գարգաշը։ «Այնուամենայնիվ, մենք շարունակում ենք հույս ունենալ, որ արդյունքը կամրապնդի դիվանագիտական լուծումների որոնման ջանքերը, որոնք կարող են ապահովել Պարսից ծոցում երկարատև խաղաղություն և կայունություն»։
Իրանը հայտարարել է, որ պատրաստ է արձագանքել ցանկացած հարձակման և զգուշացրել է, որ կուղղորդի Հորմուզի նեղուցի ստորջրյա մալուխները, տարածաշրջանի տվյալների կենտրոնները և կընդլայնի հակամարտությունը Մերձավոր Արևելքից այն կողմ։
Ռազմական գործողությունների սրման վերաբերյալ մտահոգություններն աճել են, քանի որ միջնորդները շաբաթներ շարունակ փորձում էին հաղթահարել փակուղին հակամարտող կողմերի միջև՝ միջանկյալ համաձայնագրի առաջարկի շուրջ, որը նախատեսված է միջանկյալ ընտրություններից առաջ։
Երկու կողմերն էլ աշխատում են միջնորդների հետ՝ համաձայնեցնելու այն առաջարկի մանրամասները, որը հիմնված է սեպտեմբերին Թեհրանի ներկայացրած յոթօրյա ծրագրի տարբերակի վրա (ծրագիր, որը Թրամփն այն ժամանակ մերժել էր)։
Ըստ այդ առաջարկի՝ Իրանը թույլ կտա նավերի ազատ տեղաշարժը նեղուցով, եթե ԱՄՆ-ը վերացնի իրանական նավահանգիստների շրջափակումը, թույլ տա Թեհրանին նավթ արտահանել և հնարավորություն ընձեռի օգտվելու արտասահմանում սառեցված ակտիվների մի մասից։ Դրանից հետո կողմերը կվերսկսեն բանակցությունները վերջնական համաձայնագրի շուրջ։
Բանակցություններում առկա խնդրահարույց կետերից են առաջարկների հաջորդականությունը և Իրանի՝ բարձր հարստացված ուրանի 440 կգ պաշարի ճակատագիրը։ Բանակցություններին քաջատեղյակ աղբյուրների խոսքերով՝ ԱՄՆ-ը ցանկանում է, որ Իրանը թույլ տա Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության (ԱԷՄԳ) տեսուչներին այցելել իր հիմնական միջուկային օբյեկտներ, որոնք ԱՄՆ-ը ռմբակոծել էր անցյալ տարի՝ 12-օրյա հակամարտության ընթացքում։ Ենթադրվում է, որ այդ պաշարը գտնվում է ավերակների տակ։
Սպիտակ տունը նշել է, որ Իրանը հրաժարվի այդ պաշարից (որը հարստացված է մինչև զենքի արտադրության համար պիտանի մակարդակին մոտ աստիճանի) և այն տեղափոխի երկրից դուրս։ Սակայն իրանցի պաշտոնյաները հրապարակայնորեն մերժում են նման քայլը։