Վերջերս Թրամփը ԱՄՆ Կոնգրեսի առաջիկա ընտրությունների համար իր քարոզարշավի ժամանակ ասել է. «Մենք կարող ենք հենց հիմա խուսափել Իրանի հետ պատերազմից, բայց մենք ուզում ենք համոզվել, որ Իրանում մեր ձեռքբերումների արդյունքները երկար ժամանակ կպահպանվեն»։
Իրանի կողմից ռազմավարական Հորմուզի նեղուցը՝ որպես հզոր աշխարհաքաղաքական լծակ, ԱՄՆ-ի հետ վերջին հակամարտությունների ընթացքում խելացիորեն օգտագործելը, անկասկած, Մերձավոր Արևելքի ժամանակակից պատմության ամենահամարձակ և միևնույն ժամանակ ամենաբարդ ռազմավարական գործողություններից մեկն է։
Այս ասիմետրիկ ռազմավարությունը, գոնե կարճաժամկետ հեռանկարում, Թեհրանի համար շոշափելի ձեռքբերումներ է ապահովել։ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը, որը հակամարտության առաջին շաբաթներին ագրեսիվ լեզվով խոսում էր սպառնալիքներին «արագորեն վերջ տալու» անհրաժեշտության մասին, այժմ ակնհայտորեն փոխել է իր տոնն ու մոտեցումն Իրանի նկատմամբ։
Անդրադառնալով Իրանի հետ պատերազմը դադարեցնելու հնարավորությանը՝ Դոնալդ Թրամփը պնդել է, որ Վաշինգտոնը ցանկանում է ապահովել իր ռազմական գործողությունների երկարաժամկետ արդյունքները։
Սակայն տարածաշրջանային զարգացումները, այդ թվում՝ Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) ռազմածովային ուժերի կողմից Պարսից ծոցի հյուսիսային և երբեմն հարավային հատվածներում նավթատար տանկերներին և բեռնատար նավերին հասցված հերթական հարվածները, ենթադրում են, որ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը Կոնգրեսի միջանկյալ ընտրություններից հետո կուժեղացնի ռազմական ճնշումն Իրանի վրա։ Մինչ օրս էներգակիրների գների կտրուկ աճի ռիսկը այն գործոններից մեկն է, որը սահմանափակել է Թրամփի հետագա կոշտ քայլերը։
Հորմուզի նեղուցը, որը Մերձավոր Արևելքի էներգետիկ զարկերակները կապում է Ասիայի, Եվրոպայի և Միացյալ Նահանգների նավթի ու գազի շուկաների հետ, կրկին դարձել է միջազգային լարվածության հիմնական թեժ կետը։ Իրանը աշխարհին ապացուցել է, որ համաշխարհային տնտեսությունը խաթարելու և կաթվածահար անելու համար ԱՄՆ նավատորմի հետ ուղղակի բախման մեջ մտնելը պարտադիր չէ։
Միևնույն ժամանակ, ամերիկացի պաշտոնյաների՝ պատերազմի մասին հայտարարությունները և լարվածությունը նվազեցնելու շարունակական դիվանագիտական ջանքերը բարդացրել են իրավիճակը։
«Նյու Յորք Թայմս»-ը հաղորդել է, որ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի զինվորականները մշակել են կոնկրետ և մանրամասն օպերատիվ ծրագրեր՝ ԱՄՆ-ի միջանկյալ ընտրություններից հետո Իրանի դեմ նոր ավիահարվածներ իրականացնելու համար։ Գործողությունը կարող է լինել կարճատև, բայց խիստ կենտրոնացված՝ թիրախավորելով Իրանի միջուկային ենթակառուցվածքները, հրթիռային բազաները և էներգետիկ օբյեկտները։
Axios-ը, հղում անելով ամերիկացի և իսրայելցի պաշտոնյաներին, գրել է, որ տասնյակ իսրայելական կործանիչներ և օդում լիցքավորվող ինքնաթիռներ թռիչքներ են իրականացրել Իրանի սահմանների մոտ։
ԱՄՆ-ի, Իսրայելի և Իրանի միջև հակամարտության դաշտը երկնքից դեպի Պարսից ծոցի և Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցի կենսական նշանակություն ունեցող ջրային ուղիներ տեղափոխելու ռազմավարությունը, ԱՄՆ-ի ընտրությունների նախաշեմին, մինչ այժմ կարողացել է ուժերի հավասարակշռությունը փոխել Թեհրանի օգտին և անարդյունավետ դարձնել ԱՄՆ-ի ռազմական մեքենան։
Մինչ օրս համաշխարհային էներգակիրների գների կտրուկ աճի ռիսկը այն գործոններից մեկն է, որը սահմանափակել է Միացյալ Նահանգների և Իսրայելի՝ ռազմական ուժ գործադրելու հնարավորությունները։
Այս մտահոգությունը ԱՄՆ-ին դրդել է հրաժարվել Իրանի հետ ուղղակի բախումից և փնտրել դիվանագիտական լուծում։ Սակայն, երբ ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև ստորագրված համաձայնագիրը չեղարկվեց դրա դրույթների մեկնաբանության շուրջ անհամաձայնության պատճառով, Թրամփը կրկին դիմեց Իրանի վրա տնտեսական ճնշում գործադրելու քայլին։
Այնուամենայնիվ, նա մեծ մասամբ ձեռնպահ է մնացել ռազմական հակամարտության սրումից՝ էներգակիրների գների աճի հետևանքով ներքին դժգոհության հետագա մեծացումից խուսափելու համար։
Նախորդ մարտերը հանգեցրել են միայն էներգակիրների գների աննախադեպ աճի, համաշխարհային գնաճի, տարածաշրջանային անվտանգության լուրջ խաթարման և Պենտագոնի հրթիռային պաշտպանության ու հակահրթիռային համակարգերի պաշարների կրիտիկական սպառման։
Իրանի վրա Իսրայելի կողմից հնարավոր նոր հարձակումների և տարածաշրջանային լարվածության աճի մասին շարունակվող լուրերի ֆոնին Brent տեսակի նավթի գինը հասել է 109 դոլարի սահմանագծին։
Թրամփը հույս ունի, որ Իրանի դեմ պատերազմը, Թեհրանին տնտեսական փլուզման եզրին հասցնելը, սահմանափակ ծովային պատերազմի մեջ ներքաշելը և Իրանի նավահանգիստների ռազմածովային շրջափակումը շարունակելը կստիպեն Իրանին նահանջել իր կոշտ դիրքերից։ Սակայն այս ռազմավարությունը մեծ ռիսկեր է պարունակում նաև Միացյալ Նահանգների և նրա արևմտյան ու արաբական դաշնակիցների համար՝ հաշվի առնելով Իրանի ներքին դիմադրողականությունը և պատժամիջոցների հետ կապված անցյալի փորձը։
Չնայած աշխարհագրական, տնտեսական և ռազմական ճնշման լծակները զսպող գործիքներ են, դրանց չափազանց և շարունակական օգտագործումը ժամանակի ընթացքում նվազեցնում է դրանց ռազմավարական արժեքը։
Մարտադաշտի մյուս կողմում իրանցի պաշտոնյաներն ընդգծել են, որ լիովին տեղյակ են Վաշինգտոնի պատերազմական ծրագրերին և մշակել են հակազդեցության ու դիմակայության նոր ծրագիր։ Իրանցիները զգուշացրել են, որ մարտը ո՛չ կարճատև կլինի, ո՛չ էլ սահմանափակ, և որ պատասխան հարվածների թիրախները դուրս կգան առևտրային նավերի շրջանակից՝ ներառելով նաև տվյալների կենտրոններն ու Պարսից ծոցի ստորջրյա ինտերնետային մալուխները։
«Ուոլ Սթրիթ Ջըրնալը» հաղորդում է Բենիամին Նեթանյահուի՝ Իրանի վրա հարձակումները վերսկսելու ճնշման մասին։ Իսրայելական լրատվամիջոցները նույնպես գրել են Իրանի դեմ կանխարգելիչ հարվածի հարցում ԱՄՆ-ի դիրքորոշման հնարավոր փոփոխության մասին։
Այս պայմաններում Թեհրանի վճռական պատասխանը ամերիկացի և իսրայելցի թշնամիներին կլինի մարտադաշտը երկնքից դեպի աշխարհի կենսական նշանակություն ունեցող ջրային ուղիներ տեղափոխելը, Պարսից ծոցի արաբական երկրների տնտեսական, նավթային և ենթակառուցվածքներին ցավոտ հարվածներ հասցնելը և ԱՄՆ-ի հետ ուղղակի ռազմական բախման մեջ մտնելը։
Եթե Թրամփը որոշի սրել պատերազմն Իրանի դեմ՝ հաղթանակի հասնելու համար, նա մի քանի տարբերակ ունի, թեև դրանցից ոչ մեկը, հավանաբար, չի երաշխավորի ցանկալի արդյունքը։
Ավելին, դեռևս հաստատ չէ, որ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփն ի վերջո կանաչ լույս կտա այդ հարձակումներն իրականացնելու համար։
Միացյալ Նահանգներն ու Իրանը այժմ կամքերի պայքարի մեջ են՝ փորձելով պարզել, թե որ կողմը կարող է ավելի երկար դիմանալ տնտեսական ցավին և ռազմական ճնշմանը։ Այնուամենայնիվ, երկու կողմերն էլ ձեռնպահ են մնացել այնպիսի քայլերից, որոնք կարող են լրջորեն սրել լարվածությունը, այդ թվում՝ էներգետիկ ենթակառուցվածքների վրա հարձակումներից, քանի որ երկուսն էլ կարծում են, որ ժամանակն իրենց օգտին է։
ՍԱՀԱԿ ՇԱՀՄՈԻՐԱԴՅԱՆ
Քաղաքական մեկնաբան և Իրանի հարցերով փորձագետ
Համաձայն «Հեղինակային իրավունքի եւ հարակից իրավունքների մասին» օրենքի՝ լրատվական նյութերից քաղվածքների վերարտադրումը չպետք է բացահայտի լրատվական նյութի էական մասը: Կայքում լրատվական նյութերից քաղվածքներ վերարտադրելիս քաղվածքի վերնագրում լրատվական միջոցի անվանման նշումը պարտադիր է, նաեւ պարտադիր է կայքի ակտիվ հղումի տեղադրումը: