2026 թվականի սեպտեմբերի «Անձնագրային զեկույցներ»-ի տվյալներով Հայաստանը օտարերկրյա անձնագրերի համար մուտքի հեշտությամբ 199 երկրների շարքում զբաղեցնում է 53-րդ տեղը, մինչդեռ Հայաստանի անձնագրի վարկանիշը համաշխարհային դասակարգման մեջ 114-րդն է։ Այս երկու ցուցանիշները չափում են հակառակ ուղղություններ. առաջինը վերաբերում է օտարերկրյա անձնագրերով Հայաստան մուտքի պայմաններին, իսկ երկրորդը՝ Հայաստանի անձնագրով այլ ուղղություններ մեկնելու հասանելիությանը։
Հայկական անձնագրի շարժունակության միավորը 79 է, իսկ համաշխարհային հասանելիությունը՝ 39.9%։ Զեկույցում 33 ուղղություն դասակարգված է որպես առանց վիզայի հասանելի, 42-ը՝ ժամանման վիզայով կամ նույն հասանելիության կատեգորիայում հաշվարկվող պարզեցված մուտքի պայմաններով, 4-ը՝ էլեկտրոնային ճանապարհորդության թույլտվությամբ (eTA), իսկ 119 ուղղության համար նախապես վիզա է անհրաժեշտ։ Առանց վիզայի, ժամանման վիզայի կամ պարզեցված մուտքի և eTA-ի թվերը միասին տալիս են 79 շարժունակության միավոր։
Կենտրոնական Ասիայում հասանելիությունը հասնում է 80%-ի
Կենտրոնական Ասիայի հինգ ուղղություններից չորսը հայկական անձնագրով հասանելի են առանց վիզայի, ինչի արդյունքում տարածաշրջանային ընդհանուր հասանելիությունը 80.0% է։ Ղազախստանը, Ղրղզստանը, Ուզբեկստանը և Տաջիկստանը նշված են առանց վիզայի կատեգորիայում, իսկ Թուրքմենստանի համար վիզա է պահանջվում։ Ղազախստանի և Տաջիկստանի դեպքում առավելագույն նշված մնալու ժամկետը 90 օր է։
Ասիայի ամբողջ տարածաշրջանում ընդհանուր հասանելիությունը 55.1% է. 13 ուղղություն հասանելի է առանց վիզայի, ևս 13-ը՝ ժամանման վիզայով կամ պարզեցված մուտքի պայմաններով, 1-ը՝ eTA-ով, իսկ 22-ի համար վիզա է պահանջվում։ Եվրոպայում ընդհանուր հասանելիությունը 14.9% է. 6 ուղղություն նշված է առանց վիզայի, Թուրքիան՝ ժամանման վիզայի կամ նույն կատեգորիայում հաշվարկվող պարզեցված մուտքի պայմաններով, իսկ 40 եվրոպական ուղղությունների համար վիզա է պահանջվում։
Այլ տարածաշրջաններից Կարիբյան ավազանում ընդհանուր հասանելիությունը 56.3% է, Մերձավոր Արևելքում՝ 52.9%, Աֆրիկայում, Հարավային Ամերիկայում և Ծոցի երկրներում՝ 50.0%, Հյուսիսային Ամերիկայում՝ 39.1%, իսկ Օվկիանիայում՝ 28.6%։ Առանց վիզայի երկար մնալու օրինակներից Վրաստանը նշված է 360 օրով, Անտիգուան և Բարբուդան՝ 180 օրով, իսկ մի շարք ուղղություններ, այդ թվում Արգենտինան, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Բրազիլիան, Չինաստանը, Իրանը և Ռուսաստանը՝ 90 օրով։
Մուտքի հեշտությունն ու փոխադարձության ազդակները
Հայաստանի 53-րդ տեղը «հյուրընկալության» դասակարգման մեջ վերաբերում է օտարերկրյա անձնագրերով երկիր մուտքի հեշտությանը և պետք է դիտարկել առանձին հայկական անձնագրի արտագնա շարժունակությունից։ Զեկույցում Հայաստան մուտքի վիզային պահանջները վերաբերում են հենց օտարերկրյա անձնագրերի համար Հայաստանի սահմանային մուտքի պայմաններին։
Փոխադարձության ազդակներում Գերմանիան, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները, Ֆրանսիան և Ճապոնիան նշված են այն երկրների շարքում, որոնց անձնագրերով Հայաստան կարելի է մուտք գործել առանց վիզայի, էլեկտրոնային թույլտվությամբ կամ ժամանման վիզայով, մինչդեռ հայկական անձնագրի համար այդ ուղղություններում վիզա է պահանջվում։ Հակառակ ուղղությամբ Ռուանդան, Քենիան և Շրի Լանկան ներառված են այն երկրների շարքում, որոնց անձնագրերի համար Հայաստան մուտքի վիզա է պահանջվում, մինչդեռ հայկական անձնագրով այդ ուղղությունները հասանելի են առանց վիզայի, eTA-ով կամ ժամանման վիզայի կամ այլ պարզեցված ընթացակարգով։
Վերջին երկու տարում շարժունակության միավորը նվազել է
Տարեկան շարքը ցույց է տալիս, որ հայկական անձնագրի շարժունակության միավորը 2024 թվականին հասել է 84-ի, 2025-ին կազմել է 81, իսկ 2026-ին՝ 79։ Համաշխարհային դասակարգման մեջ անձնագիրը 2024 և 2025 թվականներին եղել է 107-րդ տեղում, իսկ 2026-ին՝ 114-րդ։ 2020 թվականին, որը զեկույցում նշված է որպես COVID-19-ի ազդեցության տարի, շարժունակության միավորը եղել է 57, իսկ համաշխարհային տեղը՝ 113-րդ. 2021-ին ցուցանիշները կազմել են 71 և 106-րդ տեղ, 2022-ին՝ 80 և 112-րդ, 2023-ին՝ 82 և 111-րդ։
2026 թվականի պատկերը միաժամանակ ցույց է տալիս 79 հեշտացված հասանելիություն ունեցող ուղղություն և 119 ուղղություն, որտեղ նախապես վիզա է պահանջվում։ Տարածաշրջանային տվյալներում առավել բարձր ընդգրկումը գրանցվում է Կենտրոնական Ասիայում՝ 80.0%, իսկ Եվրոպայում հասանելիությունը սահմանափակվում է 14.9%-ով։ Մուտքի պայմանների հակառակ ուղղությամբ Հայաստանը օտարերկրյա անձնագրերի համար մուտքի հեշտության դասակարգման մեջ 199 երկրների շարքում 53-րդն է։
«Անձնագրային զեկույցներ»-ը անձնագրերը նախ դասակարգում է շարժունակության միավորով, որը առանց վիզայի, ժամանման վիզայով կամ նույն հասանելիության կատեգորիայում դիտարկվող պարզեցված մուտքի պայմաններով և eTA-ով հասանելի ուղղությունների ընդհանուր թիվն է։ Հավասար շարժունակության միավորի դեպքում նախ համեմատվում է առանց վիզայի ուղղությունների թիվը, ապա eTA-ով հասանելի ուղղությունների թիվը, հետո՝ ժամանման վիզայի կամ համապատասխան պարզեցված մուտքի կատեգորիայի թիվը, իսկ եթե շարժունակության միավորը և այդ երեք բաղադրիչները նույնպես նույնն են, անձնագրերը կիսում են նույն տեղը։
Աղբյուր: Անձնագրային զեկույցներ
Համաձայն «Հեղինակային իրավունքի եւ հարակից իրավունքների մասին» օրենքի՝ լրատվական նյութերից քաղվածքների վերարտադրումը չպետք է բացահայտի լրատվական նյութի էական մասը: Կայքում լրատվական նյութերից քաղվածքներ վերարտադրելիս քաղվածքի վերնագրում լրատվական միջոցի անվանման նշումը պարտադիր է, նաեւ պարտադիր է կայքի ակտիվ հղումի տեղադրումը: