Եվրոպական Միության Էկոդիզայնի կանոնակարգի (ESPR) համաձայն՝ 2026 թվականի հուլիսի 19-ից խոշոր ընկերությունների համար պաշտոնապես արգելվում է չվաճառված կամ վերադարձված հագուստի և կոշիկի ոչնչացումը։ Ինչպես հաղորդում է Tagesschau-ն, նոր իրավական պահանջների համաձայն՝ արտադրողներն ու տեքստիլ արդյունաբերության ներկայացուցիչները պարտավոր են չիրացված ապրանքները վերաօգտագործել, փոխանցել բարեգործական կազմակերպություններին կամ ուղարկել վերամշակման։ Կարգավորման հիմնական նպատակն է ապրանքների կենսացիկլի երկարաձգումը և շրջանառու տնտեսության մոդելի ամրապնդումը։
Եվրոպական շրջակա միջավայրի գործակալության (EEA) և DW-ի տրամադրած տվյալների համաձայն՝ Եվրոպայում ամեն տարի մինչև 600,000 տոննա չկրած տեքստիլ է հայտնվում աղբավայրերում։ Միայն Գերմանիայում 2021 թվականին ոչնչացվել է վերադարձված հագուստի մոտ 17 միլիոն միավոր։ Նման պրակտիկան հանգեցնում է հումքային ռեսուրսների անարդյունավետ վատնման և էական վնաս հասցնում շրջակա միջավայրին ու կլիմային։
Ստորև ներկայացված է ESPR կանոնակարգի կիրառման ժամանակացույցը, ընդգրկվածությունը և նախատեսված բացառությունները.
|
Պարամետր / Չափանիշ |
Կանոնակարգի պահանջները և ժամկետները |
Կիրառման ոլորտը և ազդեցությունը |
|
Ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվը |
2026 թվականի հուլիսի 19 |
Խոշոր ընկերությունների համար արգելքն պաշտոնապես առաջադրված է |
|
Անցումային շրջան (ՄՁՁ-ներ) |
Մինչև 2030 թվականը |
Միջին ձեռնարկությունների համար սահմանված է հարմարվելու ժամանակ |
|
Հիմնական պահանջը |
Վերաօգտագործում, բարեգործություն, վերամշակում |
Չվաճառված և վերադարձված ապրանքների ոչնչացման բացառում |
|
Օրենսդրական շրջանակը |
ESPR (գործում է 2024 թ. ամառվանից) |
ԵՄ լայնածավալ ռազմավարություն CO₂-ի արտանետումները նվազեցնելու համար |
|
Սահմանված բացառությունները |
Անվտանգության և տեխնիկական աննպատակահարմարություն |
Ոչնչացումը թույլատրելի է միայն առողջապահական կամ տեխնիկական արգելքների դեպքում |
Պատճառահետևանքային կապը
Արագ նորաձևության (Fast fashion) ծավալների աճը, առցանց առևտրում վերադարձվող ապրանքների բարձր տոկոսը և դրանց պահպանման ծախսերը հանդիսացել են պատճառ, որպեսզի ընկերությունները զանգվածաբար ոչնչացնեն չօգտագործված ապրանքները։ Եվրոպական Միության կողմից ESPR կանոնակարգի խստացումն իր հերթին կհանդիսանա պատճառ, որպեսզի արտադրողները վերանայեն իրենց մատակարարման շղթաները, կրճատեն գերարտադրությունը և նվազեցնեն ջերմոցային գազերի արտանետումները ողջ կենսացիկլի ընթացքում։
Գործնական ազդեցությունը
Գործնականում այս արգելքը խոշոր ռիթեյլերներից պահանջելու է ներդնել ապրանքների տեսակավորման և վերամշակման նոր ենթակառուցվածքներ կամ ընդլայնել համագործակցությունը բարեգործական հիմնադրամների հետ։ Չնայած կանոնակարգն ունի բացառություններ, օրինակ՝ անվտանգության նկատառումներից ելնելով կամ տեխնիկական անհնարինության դեպքում, ընկերությունները ստիպված են լինելու ապացուցել ոչնչացման անհրաժեշտությունը։ Միջին ձեռնարկությունների համար նախատեսված է հարմարվելու անցումային շրջան՝ մինչև 2030 թվականը։