Հայաստանը պարտվեց ՄԻԵԴ-ում՝ 13 տարի, 5 ամիս և 1 օր տեւած դատական քաշքշուկի գործով
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) 2026 թվականի մայիսի 21-ին հրապարակել է սկզբունքային նշանակություն ունեցող վճիռ՝ «Լենա Հակոբյանը և այլոք ընդդեմ Հայաստանի» գործերով (13721/23 եւ 34254/23)։
Դատարանը ոչ միայն արձանագրել է մարդու իրավունքների կոպիտ խախտումներ, այլև Հայաստանի իշխանություններից պահանջել է արմատական բարեփոխումներ իրականացնել դատական համակարգում։
Գործի հիմքում ընկած են Հայաստանի քաղաքացիների բողոքները, որոնց դատական գործերը հայաստանյան ատյաններում տևել են 7-ից մինչև 13 տարի, 5 ամիս։ Հատկանշական է դիմումատուներից Լենա Հակոբյանը, որի հողային վեճը սկսվել էր դեռևս 2012 թվականին և շարունակվում էր նույնիսկ 2025 թվականի դրությամբ, մահացել է մինչև վճռի կայացումը, 2024 թվականին, իսկ նրա գործը Ստրասբուրգում շարունակել է դուստրը։
ՄԻԵԴ-ը միաձայն որոշել է, որ խախտվել է դիմումատուների՝ ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրավունքը (Կոնվենցիայի 6-րդ հոդված)։
Հայաստանի կառավարությունը փորձել էր համոզել Դատարանին, որ երկրում գործում է փոխհատուցման արդյունավետ մեխանիզմ (Քաղաքացիական օրենսգրքի 162.1 և 1087.2 հոդվածներ)։ Սակայն ՄԻԵԴ-ը մերժել է այս պնդումը։
Դատարանը մատնանշել է, որ հայաստանյան դատարանները քաղաքացիների վրա անհամաչափ ծանր բեռ են դնում՝ պահանջելով ապացուցել, որ ձգձգումներն իրենց մեղքով չեն եղել։ Օրինակ՝ դիմումատուներից պահանջվել է ներկայացնել բոլոր դատական նիստերի ձայնագրությունները՝ հիմնավորելու համար, որ իրենք չեն պատճառ հանդիսացել գործի երկարաձգմանը։ Բացի այդ, հենց այդ «փոխհատուցման» համար նախատեսված դատական վարույթները Հայաստանում տևում են 3-ից 5 տարի, ինչն ինքնին անհեթեթություն է։
Հաշվի առնելով խնդրի համակարգային բնույթը՝ ՄԻԵԴ-ը կիրառել է Կոնվենցիայի 46-րդ հոդվածը և Հայաստանին «հորդորել» առաջնահերթության կարգով ներդնել հատուկ փոխհատուցման մեխանիզմ։ Այդ մեխանիզմը պետք է լինի պարզ և արագ, ունենա հետադարձ ուժ (տարածվի նաև արդեն իսկ ձգձգված գործերի վրա), չդնի քաղաքացու վրա ապացուցման անիրական պահանջներ։
Որպես փոխհատուցում, ՄԻԵԴ-ը Հայաստանի Հանրապետությանը պարտավորեցրել է դիմումատուներին վճարել ընդհանուր առմամբ 9,600 եվրո՝ որպես ոչ նյութական վնասի հատուցում, և 1,000 եվրո՝ դատական ծախսերի համար։
Բոլոր վճարումները պետք է կատարվեն Հայաստանի Հանրապետության կողմից՝ վճռի վերջնական դառնալուց հետո երեք ամսվա ընթացքում։