Դուբլինում Ալիեւ-Փաշինյան հանդիպումից հետո տարածված հաղորդագրությունում նշված էր, որ Փաշինյանն ու Իլհամ Ալիեւը քննարկել են անդրսահմանային ջրային ռեսուրսների կառավարման հարցը, որոշել են այդ հարցով աշխատանքային խմբեր ձեւավորել։
Բնապահպանական ոլորտի, շրջակա միջավայրի կառավարման, բնական ռեսուրսների հարցերով փորձագետ Այսեր Ղազարյանը «Հրապարակի» հետ զրույցում նկատեց, որ այս խնդիրը բազմաշերտ է․ Հարավային Կովկասում Հայաստանը բարձր գոտում է՝ ծովի մակարդակից միջինը 1750 մետր բարձրության վրա, մեր տարածքում ձեւավորվող մակերեւույթային ջրերը, տվյալ դեպքում՝ գետերը, հիմնականում Արաքսի եւ Քուռի ավազանի գետերը գնում են դեպի Կասպից ծով, եւ Ադրբեջանն այդ ջրերն օգտագործում է:
«Ջրի խնդիրը գնալով սրվում է, մասնավորապես՝ մեր ռեգիոնում, եթե դիտարկենք կլիմայի փոփոխության շրջանակներում: Տարեկան տեղումները նվազում են, փոխարենը ջերմաստիճանի բարձրացման արդյունքում գոլորշիացումը՝ տրանսպիրացիան ուժեղանում է: Այսինքն՝ օդի, հողի հարաբերական խոնավությունը նվազում է, որը բերելու է կլիմայական գոտիների, դրա հետեւանքով լանդշաֆտների փոփոխության, գյուղատնտեսության մշակաբույսերի վերանայման եւ այլն: Քանի որ մեր ռեգիոնում հիմնական ապրուստի միջոցը գյուղատնտեսությունն է, ապա շատ տարածքներում, մասնավորապես, Տավուշին հարեւան ադրբեջանական շրջաններում, շատ լուրջ ջրի խնդիր են ունենալու: Այնտեղ նույնիսկ կոնֆլիկտներ են եղել ժողովրդի մեջ` սեզոնին ոռոգման ջրի խնդրի հետ կապված: Եվ հիմա Ադրբեջանը տարբեր հնարավոր միջոցներով փորձելու է թմբկահարել, տորպեդահարել այդ խնդիրները ու Հայաստանից որոշակի զիջումներ կորզել, եթե այսպես գնա: …Մենք շատ դեպքերում ունենք խնդիրներ՝ ջրի որակի հետ կապված: Գիտեք, պարսիկներն անընդհատ ահազանգում էին հանքարդյունաբերության հետեւանքով ջրի որակի փոփոխության, Արաքսի հետ կապված, եւ դա էր նաեւ պատճառը, որ Հայաստանն անդրսահմանային ջրերի, լճերի հետ կապված կոնվենցիան չէր ստորագրում, որովհետեւ լուրջ պարտավորություններ կային եւ դրանցից բխող գործընթացներ, որոնք խնդիրներ էին առաջացնելու Հայաստանի համար: Ադրբեջանը մաս է կազմում այդ կոնվենցիային եւ, ըստ էության, հիմա փորձում է կեղծ համաձայնագրեր ստորագրել Հայաստանի հետ: Կարծում եմ՝ իրենք կպնդեն, որ Հայաստանը դառնա միջազգային այդ գործընթացների մաս, ինչո՞ւ, որովհետեւ հետագայում այդ գործիքակազմը կիրառելու են՝ Հայաստանի դեմ ճնշումներ գործադրելու համար: Օրինակ, Ողջիի հետ կապված են բարձրաձայնում, Ամուլսարի հետ կապված, որովհետեւ Ամուլսարի շահագործումը պոտենցիալ ազդեցություն է ունենալու ոչ միայն Սեւանի, այլեւ, օրինակ, Արփա գետի վրա, որովհետեւ այնտեղ հոսող ջրերը գնում են դեպի Կեչուտ եւ իջնում դեպի Նախիջեւան: Այդտեղ Որոտանի Ծղուկ ջրառատ վտակն է, որն իջնում է մինչեւ Արաքս: Այսինքն, երկու ուղղությամբ լինելու է խնդիր… եթե Հայաստանը ջրի կոնվենցիան չի վավերացրել, ապա վավերացրել ու ստորագրել է ESPO-ի կոնվենցիան, որը վերաբերում է մասնավորապես անդրսահմանային ջրերի կառավարմանը, մոնիտորինգին եւ այլն: Ի՞նչ է դա նշանակում․ եթե դու վերին երկիր ես՝ քո մոտից ջրերը հոսում են դեպի հարեւան երկրներ, եթե դու ինչ-որ գործունեություն ես ծավալում` արդյունաբերական-հանքարդյունաբերական մասերով, եթե ջրերն աղտոտվում են վտանգավոր էլեմենտներով կամ միացություններով, ապա մինչեւ հանքը բացելը դու պետք է դրա ՇՄԱԳ-ը, մյուս կարեւոր կողմերը քննարկես այն հարեւան երկրի հետ, որտեղ հոսելու են այդ ջրերը»,- ասում է Ղազարյանը:
Փորձագետը նկատում է, որ Ադրբեջանն իր շրջակա միջավայրի, բնապահպանության չակերտավոր փորձագետներով անընդհատ, ակտիվորեն իրենց ներքին մեդիա է լցնում նյութեր, թե Հայաստանը խախտել է, Ողջիի խնդիրը կա, Ամուլսարն են բացում, մենք դա չենք քննարկել, չենք համաձայնեցրել իրենց հետ: «Իրենք Բեռնի կոնվենցիայի մասով հայց են ներկայացրել 2025 թվականին, եւ Հայաստանն արդեն ներգրավվել է որպես պատասխանող կողմ, դատական պրոցեսը սկսվել է: Եթե չեմ սխալվում, Ալիեւը նշում էր, որ Լաչինի եւ մյուս հարակից շրջաններում հայերը վերջին 30 տարում հատել, ոչնչացրել, վաճառել են… մոտավորապես 60,000 հա անտառ, մի քանի հանքերի անուններ են տալիս, հիդրոկայաններ են կառուցել, կենսաբազմազանության կարեւոր տեսակներ են ոչնչացրել եւ այդ չակերտավոր փաստագրված նյութերով, որպես Բեռնի կոնվենցիայի վավերացնող կողմ, դիմել են դատարան: Եվ դա նախադեպային է, որ այդ կոնվենցիայի շրջանակներում Հայաստանին դատի են տալիս, խոսք է գնում նաեւ ռեպարացիաների մասին, եթե Հայաստանի դեմ այդ ապացուցական մասը հիմնավորվի, ապա կարող է վճիռ լինել, որով Հայաստանը պարտավորվի միլիարդավոր դոլարներով փոխհատուցում վճարել: Զուգահեռ ասում են՝ «Բեռնի կոնվենցիայով խախտել են, Ողջիի մասով, մյուս գործընթացներով… հիմա էլ Ամուլսարն են սկսել»: Ըստ էության, փորձում են նաեւ պրոցես սկսել այդ ուղղությամբ եւ ջրերի կառավարման մասով, փորձում են ազդել մեր ջրային ռեսուրսների կառավարման վրա եւ ապագայում կարող են շատ-շատ սահմանափակումներ կիրառել: Եթե այս իներցիայով, այս կարգավիճակով մենք շարունակենք, ապա իրենց ցանկացած պնդում կարող է իրականություն դառնալ Հայաստանում»,- ասաց Այսեր Ղազարյանը:
Հայկա Ալոյան
Հոդվածն ամբողջությամբ՝ «Հրապարակ» օրաթերթի այսօրվա համարում:
Համաձայն «Հեղինակային իրավունքի եւ հարակից իրավունքների մասին» օրենքի՝ լրատվական նյութերից քաղվածքների վերարտադրումը չպետք է բացահայտի լրատվական նյութի էական մասը: Կայքում լրատվական նյութերից քաղվածքներ վերարտադրելիս քաղվածքի վերնագրում լրատվական միջոցի անվանման նշումը պարտադիր է, նաեւ պարտադիր է կայքի ակտիվ հղումի տեղադրումը: