«Որևէ մեկը մեզ չի կարողանալու ներքաշել Ռուսաստանի դեմ գործելու տրամաբանության մեջ». Փաշինյանի ամբողջական հարցազրույցը Հանրայինին

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հարցազրույցը Հանրային հեռուստաընկերությանը

 

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հարցազրույց է տվել Հանրային հեռուստաընկերությանը: Ստորև ներկայացվում է Տաթև Դանիելյանին տված հարցազրույցի սղագրությունն ամբողջությամբ:

 

Հանրային հ/ը – Բարի երեկո, այսօր իմ զրուցակիցն է Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։

Բարի երեկո պարոն վարչապետ, շնորհակալ եմ այս հնարավորության համար։ Սկսենք Վենսի այցից. պատմական այց է, ինչու, որովհետև բոլոր ժամանակներում Հայաստան այցելած Միացյալ Նահանգների ամենաբարձրաստիճան պաշտոնյան է և օրակարգն էլ բավականին հագեցած էր՝ խաղաղ նպատակներով միջուկային անվտանգության էներգետիկ համագործակցությունից մինչև կիսահաղորդիչներ, չիպեր, 11 միլիոն դոլարի անօդաչու թռչող սարքեր, TRIPP հիմնադրամով, երկու փուլով, հինգ և չորս միլիարդ դրամի ներդրում, և կարծում եմ, ամենակարևորն այն էր, որ Վենսը նշեց, որ Հայաստանի հարցում այնքան վստահ եմ, որ ոչ միայն ներդրումներ են անում, այլև այստեղ տեխնոլոգիաներ են արտահանում։ Եթե ամփոփելու լինենք այս այցը՝ ի՞նչ էինք սպասում և ի՞նչ ստացանք ու հետագա համագործակցության համար ի՞նչ հեռանկարներ է բացում։

 

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Գործնական առումով ստացանք այն, ինչ և սպասում էինք, բայց նաև պետք է նշել, որ այցի մթնոլորտը շատ ավելի հաճելիորեն, շատ ավելի դրական ստացվեց, քան նույնիսկ սպասում էինք: Ես շատ ուրախ եմ արձանագրել, որ մեր հանրության շրջանում շատ դրական ընկալում ունեցավ: Եվ սա, թերևս, մի կարևոր և շատ արտահայտիչ պատկերումն է բալանսավորված և բալանսավորման արտաքին քաղաքականության, որի արդյունքները մենք տեսնում ենք:

Եվ իհարկե, շատ կարևոր է այցի տնտեսական համատեքստը, որովհետև Միացյալ Նահանգների փոխնախագահի այց, այն էլ Ջեյմս Դի Վենսի նման վառ քաղաքական գործչի այցը, բնականաբար, Հայաստանը դնում է համաշխարհային ուշադրության կենտրոնում: Եվ շատ կարևոր է, որ Միացյալ Նահանգների ներդրումային միջավայրի ուշադրությունը լրացուցիչ հրավիրվում է Հայաստանում բացված և բացվող ներդրումային հնարավորությունների վրա։

Նաև ես գիտեմ, որ քննարկումներ կան թվերի հետ կապված: Շատ կարևոր է արձանագրել, որ Միացյալ Նահանգների փոխնախագահն՝ այդ մեծ թվերի հրապարակումով, ցույց է տալիս Միացյալ Նահանգների մեծ քաղաքական կամքն աջակցելու Հայաստանում ներդրումներ իրականացնելու: Այդ մեծ թվերը պետք է կոնկրետացվեն և դարձվեն կոնկրետ նախագծեր, կոնկրետ հասցեներ, կոնկրետ, լոկացիաներ, և, իհարկե, ուղղություններն էլ Դուք արդեն նշեցիք: Մենք առաջին անգամ Միացյալ Նահանգների հետ պաշտպանության ոլորտում իրականացնում ենք և իրականացնելու ենք համագործակցություն, բայց շատ կարևոր է արձանագրել, որ այս ամեն ինչն իրականում խաղաղության օրակարգի արդյունքներն են: Եվ գիտեք, ուղղակի զարմանալի է, ես հետահայաց նաև փոխնախագահի հետ էինք խոսում, ես հիշում եմ մի տարի առաջ մեր ունեցած հանդիպումը, մենք առաջին անգամ փետրվարի 7-ին ենք հանդիպել 2025 թվականի, ես նույնիսկ մեր զրույցի և ճաշի ընթացքում ասացի՝ հիշում եմ այդ ժամանակ ինչ վիճակում էր Սպիտակ տունը՝ հին նկարները հանած, նոր նկարները դեռ չկախած, կահույքի այսպես շարժերով, մուտք գործող և դուրս եկող անձնական իրերի արկղերով և այլն, և այդ արկղերի արանքում այդ հնարավոր եղավ այդ հանդիպումը կազմակերպել, որը շատ մեծ նշանակություն ունեցավ: Եվ ես հատուկ ընդգծեցի՝ փոխնախագահի նկատմամբ իմ հարգանքը կրկնապատկվեց, եռապատկվեց, որ ես մինչև Վաշինգտոնից հասա Երևան, Միացյալ Նահանգների դեսպանատնից արդեն մեզ ծանուցեցին, որ այցի արդյունքներով Միացյալ Նահանգների փոխնախագահը զեկուցել է Միացյալ Նահանգների նախագահին և տրվել են անհրաժեշտ հանձնարարականներ, և դա ինձ չափազանց զարմացրեց: Եվ ահա մենք այսօր տեսնում ենք դրա արդյունքները:

Հանրային հ/ը – Պարոն վարչապետ, թվերի մասին Դուք էլ ասացիք, որ տեսել եք քննարկումներ, ընդդիմախոսներն ասում են՝ այդ ի՞նչ միլիարդների մասին է խոսքը, ռելսերը, երկաթուղին ոսկո՞ւց են անելու, որտե՞ղ են այդքան ներդրումներ անհրաժեշտ և ինչո՞ւ մենք մեր միջոցներով, ասենք, չէինք կարող դա անել:

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Նախ մի կողմից մեր միջոցների և ոչ մեր միջոցների մասին. սովորաբար ընդդիմությունը մեզ քննադատում է, որ օտարերկրյա ուղիղ ներդրումների պակասություն կա կամ ինչու չեն աճում անհրաժեշտ չափով, հիմա, ըստ էության, Հայաստան մեծ դրամական ներհոսքեր են տեղի ունենալու, և ցանկացած երկիր միշտ ցանկանում է, որ գումարներ գան դրսից և տեղում կրկնապատկվեն, եռապատկվեն, քառապատկվեն: Բայց շատ կարևոր է նաև արձանագրել, որ մի միավոր ներդրումը որոշակի ոլորտներում բերում է ևս երկու միավոր, տեղ-տեղ երեք միավոր, տեղ-տեղ չորս միավոր ներդրում և, ըստ էության, մենք խոսում ենք ներդրումային նոր էկոհամակարգի ձևավորման մասին, որովհետև երկաթուղին՝ երկաթուղի, բայց դա միայն ռելսը չէ, դա նաև կողքի սպասարկումն է, այլ ծառայություններն են, բարձր գերժամանակակից սարքավորումներն են և այլն, և այդպես շարունակ, էլ չեմ ասում՝ ուղևորների, ապրանքների, ծառայությունների հոսքի սպասարկումը: Ընդ որում՝ տեսեք, մենք խոսում ենք և ճիշտ ենք անում, կենտրոնացած ենք երկաթուղու վրա, և դա լավ է, դա ճիշտ է, բայց մենք խոսում ենք նոր էլեկտրահաղորդման գծերի մասին, մենք խոսում ենք նոր խողովակաշարերի մասին, մենք խոսում ենք մալուխների մասին, որը շատ կարևոր է: Եկեք այդ մալուխները միացնենք Հրազդանում կառուցվող նոր սուպերհամակարգչային կենտրոնի հետ, որն արհեստական բանականության ոլորտում տարածաշրջանային և միջազգային ծառայություններ է մատուցելու, այս ամեն ինչը զուգորդենք զբոսաշրջային հոսքերի հետ և այլն, և մենք կտեսնենք, այսինքն՝ այստեղ ներդրումը բերում է ներդրում: Ընդհանրապես այդպիսի բան ասում են տեխնոլոգիական ոլորտի մասին, որ տեխնոլոգիական ոլորտում բացված մի աշխատատեղը բացում է այլ ոլորտների երեք կամ չորս, երբեմն ասում են հինգ աշխատատեղ, և սա մենք գործ ունենք նույն երևույթի, նույն էֆեկտի հետ։

Հանրային հ/ը – Մի հարց էլ այս մասով, պարոն վարչապետ, և անցնենք առաջ, նորից ընդդիմախոսներն ասում են այդ 26 %-ը ոչինչ է, Հայաստանին տնտեսապես ոչինչ չի տալիս, Միացյալ Նահանգներն էլ տնտեսական շահ չունի, գալիս է տարածաշրջան՝ Իրանի վրա ազդեցություն ունենալու համար։ Ես չգիտեմ, եթե լիներ, ասենք, 36-64 չէին լինի, արդյոք, նույն քննադատությունները, բայց ինչպե՞ս է այդ հարաբերակցությունը որոշվել, և երկրորդը՝ մեր ու Միացյալ Նահանգների տնտեսական շահի մասին, խնդրեմ։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Գիտեք, նախ ես ուզում եմ արձանագրել, և մենք դա հընթացս կտեսնենք, երեկ մենք դա արդեն տեսանք, որ, իհարկե, օգոստոսի 8-ին ինչ տեղի ունեցավ Վաշինգտոնում, դա առաջին հերթին քաղաքական հռչակագիր էր, քաղաքական հանդիպում, քաղաքական բանակցություններ, բայց ինչքան օգոստոսի 8-ից հեռանում ենք և ինչքան քաղաքական նպատակներն իրագործվում են, այնքան տեղի է ունենում տրանսֆորմացիա դեպի տնտեսություն։ Մի փոքր շեղվելով՝ ասեմ, ես բանակցություններում էլ եմ ասում, Հայաստան-Ադրբեջան օրակարգում մենք տեսնում ենք, որ տնտեսությունը վազանցում է քաղաքականությանը, նույնն էլ այստեղ է: Եվ ինչքան հենց քաղաքական հռչակագիրը և հայտարարությունը հրավիրում է տնտեսական ուշադրություն, և երբ տնտեսությունը սկսում է վազանցել քաղաքական հայտարարություններում, երբ տնտեսական հայտարարությունների տեսակարար կշիռը սկսում է ավելին լինել, քան քաղաքական հայտարարությունների տեսակարար կշիռը, դա նշանակում է, որ քաղաքական հայտարարությունն արդարացել է, հասել է իր նպատակին, այսինքն՝ իրագործվում է, և սրա մասին է խոսքը: Եվ եթե նկատեցիք, երեկ Միացյալ Նահանգների փոխնախագահի հայտարարությունների մեծ մասն արդեն իսկ տնտեսական էր, քան թե քաղաքական: Սա նշանակում է, որ օգոստոսի 8-ի հայտարարությունը հաջողություն է արձանագրել: Մենք չքննարկեցինք ընդհանրապես, չխոսեցինք սահմանային վիճակի մասին, մենք չխոսեցինք ռեգիոնալ լարվածության մասին։ Դա ի՞նչ է նշանակում, դա նշանակում է, որ չկա օրակարգում այդպիսի հարց: Իհարկե, օրակարգում կան կոնֆլիկտի կամ հետկոնֆլիկտային վիճակի հետ կապված հարցեր, որոնք, բնականաբար, քննարկվել են, և ես ասել եմ, որ բոլոր հարցերն են քննարկվում, բոլոր դեպքերում են այդ հարցերը քննարկվում և, մասնավորապես, անազատության մեջ գտնվող մեր հայրենակիցների հարցը, բայց ես նախկինում էլ ասել եմ, իմ փորձը դա է ցույց տալիս, որ այդ հարցի շուրջ, ինչքան մենք անաղմուկ ենք գործում, այնքան ավելի…

Հանրային հ/ը – Նկատի ունեք Վենսի հե՞տ եք քննարկել:

 

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Այդ թվում` այո, իհարկե, այդ թվում, որովհետև Դուք գիտեք, որ դեռ օգոստոսի 8-ին Հայաստան-Միացյալ Նահանգներ քննարկումներում այդ հարցը ներկա եղել է, հետագա քննարկումներում են եղել:

Հանրային հ/ը – Պարոն վարչապետ, բազմաթիվ ընդդիմադիրներ նամակներ էին ուղարկել Վենսին, նաև այդ ժամանակ ցույց էին անում, երբ նա նախագահականում էր, այսինքն նկատի ունեմ՝ Դուք խոսել եք նրա հետ և Վենսը պատրաստակամությո՞ւն է հայտնել այդ հարցով Ադրբեջանում քննարկում ունենալ։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Ես խնդրում եմ այդ հարցի շուրջ հնարավորինս քիչ մանրամասներ ակնկալեք ինձանից, բայց հարցը եղել է օրակարգում և հարցը քննարկվել է օրակարգում: Եվ ավելին ասեմ, չափազանցություն չկա՝ գործնականում որևէ ուղիղ կամ անուղղակի վերաբերելի այդպիսի բանակցություն չկա, որտեղ մենք այդ թեմային չանդրադառնանք, չկա ուղղակի: Նորից եմ ասում՝ վերաբերելի, որովհետև կարող են լինել ձևաչափեր, որտեղ ընդհանրապես ոչ մի ուղղակի կամ անուղղակի առնչություն չլինի: Բոլոր վերաբերելի ձևաչափերում մենք այդ հարցը պարբերաբար բարձրացրել ենք, բարձրացնում ենք և հետևողական կլինենք այդ հարցի լուծման մեջ:

Հանրային հ/ը – Թրամփի ուղուն վերադառնալով՝ այստեղ գլխավոր անորոշությունը, որ կա և քննադատության առիթ է տալիս, այսպես կոչված Front Office, Back Office-ի փոխադարձելիության սկզբունքն է: Եթե կարճ ներկայացնեմ, ի՞նչ է Front Office-ը, սահմանային որոշակի ծառայություններ մատուցող մասնավոր ընկերությունը, ոչ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներ ունեցող աշխատակիցներով, բայց Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությանը ենթարկվող: Front Office-ն արդեն մեր պետական ծառայություններն են՝ մեր քաղաքացիներով, բնականաբար, մեր օրենսդրությամբ: Հիմա հարց է առաջանում, մինչև հիմա չենք հասկանում, արդյո՞ք Ադրբեջանում նույն կերպ է գործելու, լինելու է Back Office և Front Office, և մեր քաղաքացիները ևս հանդիպելու են ոչ թե Ադրբեջանի քաղաքացիների, այլ երրորդ երկրի քաղաքացիների։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Հարցը ճիշտ ընկալելու համար, նորից կապեմ նախորդ հարցի պատասխանի հետ՝ մենք TRIPP-ը պետք է ընկալենք որպես ներդրումային ծրագիր, որովհետև այդ TRIPP-ը օգոստոսի 8-ին էր քաղաքական հայտարարություն, հիմա TRIPP-ը վեր է ածվել ներդրումային ծրագրի, որտեղ Միացյալ Նահանգներն առաջնորդելու են այդ ներդրումային գործունեությունը:

Ի դեպ՝ ես մոռացա նախորդիվ տոկոսների հետ կապված հարցին անդրադառնամ, նշեմ որպեսզի չմոռանամ, որովհետև շատ կարևոր մի հարց է: Եվ մենք, այդ թվում՝ Front Office, Back Office-ը պետք է ընկալենք և այդպես է իրականում, ներդրողի ցանկությունը և ներդրողի ձգտումը մատուցել հնարավորինս բարձրորակ և գրավիչ ծառայություններ, որպեսզի հնարավորինս շատ մարդ օգտվի դրանից, որովհետև մենք ասում ենք մարդիկ Front Office, Back Office, բայց Front Office-ում կարող է ընդհանրապես մարդ չլինել, այլ լինել արհեստական բանականություն, այլ լինել գերժամանակակից սարքավորումներ, և այդ Front Office-ի հիմնական գործառույթը կարող է լինել այդ սարքավորումների սպասարկումը և այլն: Եվ ընդ որում, ես ուզում եմ ասել, շատ կարևոր է, այդ՝ նման մոդուլներ, օրինակ՝ մենք զարգացած և զարգացող շատ երկրներում տեսնում ենք, օդանավակայաններում՝ Միացյալ Արաբական Էմիրություններում, Քաթարում, եվրոպական երկրներում և այլն, և մենք աշխատելու ենք, որ նման ծառայություններ, արդեն մեր այլ տրամաբանությամբ, ունենանք մեր բոլոր սահմանային անցակետերում, մեր օդանավակայանում: Հիմա մենք ներդնում ենք բիոմետրիկ անձնագրերի համակարգ և մեր նպատակն ի՞նչ է, որ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները և բիոմետրիկ անձնագիր ունեցող այլ երկրների քաղաքացիները գնան ուղղակի առանց կանգառների մտնեն օդանավ և դուրս գան:

Հանրային հ/ը – Պարոն վարչապետ, դա ոչ թե վատ է, այլ շատ լավ է, բայց համաձայնեք, որ այս հարցը նաև քաղաքական կոմպոնենտ ունի, և դրա համար հարցնում եմ՝ իսկ Ադրբեջանի մասում ի՞նչ է լինելու։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Ես դրա համար ասում էի՝ TRIPP-ը ներդրումային ծրագիր է, որն իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետությունում: Ադրբեջանում TRIPP չկա, և հետևաբար, ես չեմ կարող ասել Ադրբեջանում ինչ է լինելու: Խնդիրն այն է, որ երկու երկրներում էլ սահմանային անցումները և այլն՝ գործելու են երկրների ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության, իրավազորության շրջանակներում, փոխադարձության պայմաններում լինելու է տրանսպորտային կապուղիների հաղորդակցության հասանելիություն։

Տոկոսների մասով, նախ նորից ուզում եմ ընդգծել, որ, ըստ պայմանավորվածության, 50 տարուց հետո տոկոսների հարաբերակցությունը փոխվելու է և Հայաստանի Հանրապետությունն ունենալու է արդեն 49 %: Ինչո՞ւ, որովհետև հաշվարկն այնպիսին է, որ ներդրում են չէ անում մարդիկ, խոսվում է միլիարդավոր ներդրումների մասին, այդ ներդրումները հետ պետք է գնվեն և շահույթ էլ պետք է լինի: Այս տնտեսական շահին եմ անդրադառնում, որովհետև անտրամաբանական կլինի, եթե մենք Միացյալ Նահանգներին կամ որևէ մեկին ասենք՝ գիտեք ինչ, եկեք երկու միլիարդ դոլար ներդրեք, դե ինչ կլինի, կլինի, էական չի՝ դուք այդ փողը հետ կբերեք, թե հետ չեք բերի: Հիմա խնդիրը նրանում է, որ ցանկացած ներդրող, ընդ որում՝ բոլոր ներդրումային ծրագրերում, այդ թվում՝ Հայաստանում, երբ ներդրում է անում, ինքն ուզում է ունենալ որոշակի երաշխիքներ, որ այդ փողերը հետ կբերի՝ որոշակի շահույթով, որովհետև հակառակ դեպքում ինչի՞ է ներդրում անում, կտանի բանկում կդնի տոկոսով և այդ գումարները հետ կստանա: Եվ սա կապված է սրա հետ:

Երկրորդ նյուանսը, սկզբում, այդ թվում մենք՝ մտածում էինք, ասում էինք՝ բայց 99 տարի, 50 տարի, որոշակի դիսկոմֆորտ ունեինք այս թվերի հետ, նաև թիմում: Մեկ էլ, մի իքս պահի արձանագրեցինք, ասացինք՝ բայց եկեք մի հատ այլ դիտանկյունից նայենք այս հարցին: Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները Հայաստանի Հանրապետությունում 99 տարով, առնվազն 99 տարով, իրականացնում է ներդրումային ծրագիր: Այսինքն՝ աշխարհի թիվ մեկ գերտերությունն ասում է, որ Հայաստանի Հանրապետությունը 99 տարի, որպես անկախ, ինքնիշխան պետություն, կներեք, գոյություն է ունենալու, լինելու է խաղաղ և այդտեղ լինելու է նորմալ ներդրումային միջավայր։

Կներեք, ես մի հայտարարություն անեմ, որը սուր կհնչի և չեմ բացառում, որ սուր ընկալվի, բայց, օրինակ՝ փնտրում եմ և չեմ տեսնում մեր նախորդիվ պատմության մեջ որևէ մի ժամանակաշրջան, որտեղ մենք մեր առջևում 99 տարվա հեռանկար ենք ունեցել, 99 տարվա պլան ենք ունեցել և այդ 99 տարվա պլանը մենք գծագրել ենք, նախագծել ենք աշխարհի թիվ մեկ գերտերության հետ։ Ես ուզում եմ, որ մենք այս պահն իրոք գնահատենք, և սա հաղորդակցվում և թղթակցվում է մեր պետականության հարատևության այն օրակարգի հետ, որը մենք որդեգրել ենք դեռևս 2018 թվականին։

Հանրային հ/ը – Այլ թեմաների անդրադառնանք, պարոն վարչապետ, այս ամսվա սկզբին դուք և Ադրբեջանի նախագահն Աբու Դաբիում էիք, ստացաք մարդկության եղբայրության «Զայեդ» մրցանակը, բացի Հայաստանի, այսպես ասած, տեսանելիության բարձրացումից, սա խաղաղության հաստատման գործում կարո՞ղ է ինչ-որ նշանակություն, ազդեցություն ունենալ։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Միանշանակ, որովհետև ես այնտեղ իմ ունեցած ելույթում էլ ասացի, պատկերացրեք երկու երկրների առաջնորդներ գնում և այդպիսի հեղինակավոր մրցանակ են ստանում հեղինակավոր միջավայրում, մի մրցանակ, որը հիմնադրվել է իսլամական և քրիստոնեական աշխարհի երկու շատ ազդեցիկ առաջնորդների կողմից, իրենք ստանում են խաղաղություն հաստատելու համար մրցանակ, դա ի՞նչ է նշանակում, դա նշանակում է վերահաստատում խաղաղության քաղաքականության և ռազմավարության:

Հանրային հ/ը – Ինչու եմ ես սա հարցնում, պարոն վարչապետ, որովհետև երկուսդ էլ բեմից խոսում էիք հաստատված խաղաղության առավելությունների մասին, շատ լավ միջավայր էր այդտեղ, լավ տրամադրվածությամբ, որ խաղաղությունը օգտակար է, և ի՞նչ հետևեց դրան: Դրան հաջորդեց Բաքվի դատարանում դատավճիռները Ղարաբաղի ռազմաքաղաքական ղեկավարության՝ նրանց ցմահ ազատազրկման դատապարտեցին։ Հիմա այստեղ մի տեսակ տրամաբանական խզում է առաջանում՝ ու՞ր է խաղաղությունը, եղբայրությունը և մարդկությունը, երբ Բաքվի բանտերում ցմահ ազատազրկման են դատապարտվում մեր հայրենակիցները։

Եվ այսպես, որպես ենթահարց, այս դատավճիռների ուժի մեջ մտնելուց հետո հնարավո՞ր է արդյոք, կա՞ շանս, որ նրանց դեռ կարելի է վերադարձնել Հայաստան։

 

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Նախ ասեմ, որ այդ վճիռները, իհարկե, ինձ համար անձնապես էլ, մարդկայնորեն էլ, քաղաքական առումով շատ ցավալի են և ծանր, բայց մյուս կողմից մենք պետք է հասկանանք, որ կոնֆլիկտն ունի իներցիա, և այդ իներցիան հնարավոր չէ մի լծակի գործադրմամբ կանգնեցնել: Բնականաբար, ես արդեն ասացի, որ այդ թեման մշտապես մեր ուշադրության կենտրոնում է, և բնական հարց կծագի, իսկ ո՞րն է այդ թեմայի լուծման վերաբերյալ մեր պատկերացումը: Մեր պատկերացումը նորից խաղաղությունն է, որովհետև խաղաղությունն է այն միջավայրը, որում հնարավոր է այդ խնդիրը լուծել: Կոնֆլիկտի միջավայրում այդ խնդիրն անլուծելի է:

 

Ես ձեզ բերեմ մի օրինակ, և հատկապես այդ օրինակն եմ ուզում բերել. նախորդ ամիս վերադարձան չորս անձինք, մեր հայրենակիցներ: Ես ուզում եմ, մյուսների դեպքում չեմ ասի այդ բանը, բայց Վագիֆ Խաչատրյանի դեպքում ես ուզում եմ ձեզ միանշանակ և աներկբա վստահեցնել, որ եթե չլիներ խաղաղության բարելավող միջավայրը, նա չէր վերադառնա, նա չէր վերադառնա Հայաստան, առնվազն չէր վերադառնա հիմա և առնվազն չէր վերադառնա տեսանելի ապագայում: Եվ սա ասում եմ մի շարք մանրամասների տեղյակ լինելով՝ մթնոլորտային առումով: Եվ նորից խաղաղությունն է միջավայրը, տեսեք, եթե խաղաղությունը չզարգանա, չինստիտուցիոնալացվի, խաղաղության մթնոլորտը չզարգանա, այդ հարցի լուծումը բացառվում է: Խաղաղությունն է այն միջավայրը, որտեղ այդ հարցի լուծումը հնարավոր կդառնա, և նորից ասում եմ՝ Վագիֆ Խաչատրյանի օրինակը ինձ համար շատ կոնկրետ օրինակ է, որը ցույց է տալիս, որ խնդրի լուծման ուղղությունը և ճանապարհն այդ է:

Ընդ որում՝ ես ձեզ մի բան եմ ուզում ասել, Դուք տեղյակ եք, որ Վագիֆ Խաչատրյանի առողջական վիճակի հետ կապված պրոբլեմներ կային, խնդիրներ կային և այլն, և էմոցիոնալ առումով մեզ համար շատ դժվար էր ռեակցիա չտալ, հայտարարություններ չանել, տարբեր միջազգային ատյաններ չդիմել և այլն, բայց եթե մենք գնայինք այդ ճանապարհով, էլի երաշխավորում եմ, որ Վագիֆ Խաչատրյանը չէր վերադառնա։ Ես հասկանում եմ մեր էմոցիաները, ես հասկանում եմ, որ շատ դեպքում, այո, մեզ քննադատում են, ասում են՝ այս դուք արձագանք չունեք, բա ինչո՞ւ է այս ատյանը, այն ատյանը, այդ ատյանը… Չնայած, ասեմ, անհատական ուղղություններով նաև ես գիտեմ, որ իրավական գործընթացներ, այդ թվում՝ միջազգային ատյաններում կան, բայց կոնկրետ օրինակները մեզ բերում են այն համոզման, որ եթե մենք խաղաղության օրակարգի վրա ենք կենտրոնանում և այս միջավայրում և մթնոլորտում ձևավորում ենք աշխատանքային որոշակի գործընթացներ, դա բերում է հաջողության:

 

Այս համատեքստում ես ուզում եմ կիսել տպավորություններ Աբու Դաբիի մեր հանդիպման վերաբերյալ, և երբ մենք արդեն հանդիպման ավարտից հետո, սովորաբար այդպես է լինում, պատվիրակության կազմով հավաքվում, քննարկում ենք, շատ հետաքրքիր էր, որ բոլորս արձանագրեցինք, որ մենք առնվազն սկսել ենք շոշափել այն գիծը, որից հետո խաղաղությունն անշրջելի է: Մենք շատ մոտեցել ենք, նորից եմ ասում, չեմ փորձի ավելի ամբիցիոզ լինել, ընդհակառակը՝ պակաս, բայց մենք շոշափել ենք, արդեն շոշափում ենք այն գիծը, որից հետո խաղաղությունն այլևս անշրջելի է։

Հանրային հ/ը – Հիմա այդ շոշափելի գծից այն կողմ, Աբու Դաբիում նաև պատվիրակություններով հանդիպում եղավ Հայաստանի և Ադրբեջանի պատվիրակությունները՝ ձեր և Ալիևի գլխավորությամբ, արդյոք այստեղ քննարկվեցին այնպիսի հարցեր, որոնք դեռ հայ հասարակությանն անհանգստացնում են, որովհետև մամուլի հաղորդագրությունը շատ սեղմ էր, օրինակ՝ սահմանազատման շարունակությունը, եթե ասենք TRIPP-ը իրագործելի է՝ հիմա իրագործում ենք, մեզ շտապ Սյունիքում է սահմանազատում պետք, օրինակ՝ Ադրբեջանի զորքերի օկուպացված տարածքներից դուրս գալը, օրինակ՝ խաղաղության նախաստորագրված պայմանագրի ստորագրում, ստորագրման ժամկետներ գոնե մոտավոր, եթե կարելի է մի քիչ փակագծերը բացեք այդ հանդիպումից։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Այնքանով, որքանով ճիշտ կլինի, նորից եմ ասում, ես մեր ժողովրդից և հանրությունից ոչ մի գաղտնիք չունեմ, բայց կան դիվանագիտական նրբություններ, որ պետք է պահեմ, բնականաբար, բոլոր հնարավոր հարցերը քննարկվել են: Նախ՝ ես ուզում եմ մեկընդմիշտ արձանագրենք օկուպացված տարածքների հետ կապված խնդիրը. մենք ասել ենք և դրա վերաբերյալ արդեն ունենք իրավական բարձրագույն ուժ ունեցող փաստաթուղթ երկու երկրներում: Սահմանազատման գործընթացում այդ խնդիրները կլուծվեն, որովհետև նորից եմ ասում, սա շատ հստակ արձանագրում է, և մենք դա արել ենք դեռ շատ վաղուց, այդ հարցի շուրջ խաղաղության քայքայում չի լինելու, մենք հետևողականորեն գնալու ենք սահմանազատման ճանապարհով և 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագրի հիման վրա ճշգրիտ արձանագրելու ենք Ադրբեջանի և Հայաստանի ինքնիշխան տարածքները։

Սահմանազատման և կապուղիների TRIPP-ի իրագործման հարցում կա լրացուցիչ մի նրբություն, որովհետև սահմանը երկար է և սահմանազատումը բնականոն ճանապարհով բավականին երկար կտևի: Իմիջիայլոց ասեմ, որ սահմանազատման հանձնաժողովները նաև հեռավար աշխատում են, որովհետև տարբեր փաստաթղթեր, արձանագրությունների նախագծեր են մշակում, այսինքն՝ ամենօրյա աշխատանք գնում է, իրականում սահմանազատումը շատ-շատ մանրամասն և բարդ գործընթաց է, և դա շարունակվում է և շարունակվելու է։

Կապուղիների, հաղորդակցությունների մասով մենք ունենք ըմբռնում, որ այս պարագայում մենք սահմանազատման գործընթացը մի փոքր այլ կերպ պետք է կազմակերպենք: Այն հատվածներում, որտեղ պետք է անցնի երկաթուղի, խողովակաշար, էլեկտրահաղորդման գիծ, այդ հատվածում, ենթադրենք, իրեն պետք է 500 մ լայնությամբ տարածք, մենք մեկ ու կես կիլոմետր առնվազն պետք է նախ սահմանազատում և սահմանագծում անենք, որպեսզի կողմերից որևէ մեկի մոտ կասկած չլինի, այդ միլիմետրի ճշտությամբ սահմանը ճշտենք, նոր իրականացնենք կապուղիների հետ կապված հարցերը:

 

Բնականաբար, քննարկել ենք նաև Խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման հետ կապված հարցեր, խաղաղության հետագա ինստիտուցիոնալացման հետ կապված հարցեր:

Հանրային հ/ը – Քաղաքական դաշտում քննարկումներ կան, որ մինչև ընտրություններ՝ Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, գուցե ստորագրվի և Թուրքիայի հետ սահմանը բացվի։ Դուք ունե՞ք այդպիսի զգացողություն։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Ես ունեմ այդպիսի օրակարգ, այս պահին զգացողության մասին ոչինչ չասեմ, որովհետև գիտեք ինչ, այդ օրակարգը կապված էր նրա հետ, օրակարգի մեջ էր նաև դեկտեմբերին ստորագրելը, հունվարին ստորագրելը, հոկտեմբերին, նախորդ տարվա ապրիլին, որովհետև մարտին արդեն ավարտել էիք բանակցությունները, այնպես որ աշխատել, աշխատելու ենք: Շատ կարևոր էր՝ Աբու Դաբիում նորից, և դա հաճելի պահերից մեկն է, շատ էական տնտեսական բովանդակություն է հայտնվել մեր խոսակցություններում: Մենք քննարկում էինք, թե տնտեսական ինչ նախագծեր կան, որոնք ունեն փոխադարձ հետաքրքրություն, ընդ որում՝ երկկողմ առևտրի մասին է խոսքը գնում: Շատ կարևոր մի արձանագրում, որ ես կարծում եմ, ամենահարմար ձևաչափն է, որովհետև ես մտածում էի, որ գործարարներին հրավիրենք և այլն՝ այս թեման արձանագրելու համար, բայց կարծում եմ սա ամենահարմար ձևաչափն է: Բոլորս գիտենք, որ Ադրբեջանով դեպի Հայաստան երկաթուղային կապ գործում է և անխոչընդոտ է գործում, բայց շատ կարևոր է արձանագրել, որ Հայաստանից դեպի արտաքին աշխարհ Ադրբեջանի տարածքով երկաթուղային կապը նույնպես բաց է։

 

Եվ ես տպավորություն ունեմ, որ մեր բիզնեսը դեռևս չի մարսել այս լուրը, որովհետև կարծում եմ, որ մեր տնտեսվարողներն արդեն պիտի մտածեն արտահանումներ անել:

 

Հանրային հ/ը – Պարոն վարչապետ, որ ասացիք ուղիղ է և անխոչընդոտ, նկատի ունեք Ադրբեջանից Հայաստան ուղիղ սահմանահատո՞ւմ է եղել։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Չէ, գնացքը դե Վրաստանով է գալիս չէ…

 

Հանրային հ/ը – Այո, հիմա, եթե առևտրաշրջանառությունը լավ է, եթե խոսում ենք հաստատված խաղաղության մասին, չի քննարկվո՞ւմ արդյոք ուղիղ սահմանահատման հնարավորությունը։

 

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Դե, բայց նորից եմ ասում, երկաթուղին պետք է կառուցվի, չէ՞, երկաթուղի չունենք մենք այս պահին, որ ուղիղ սահմանահատում անենք:

 

Հանրային հ/ը – Ավտոճանապարհով:

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Ավտոճանապարհով էլ քննարկվում է, այդ քննարկումները կան, կլինեն: Դուք գիտեք, որ մենք առաջարկել ենք նաև, որ Թուրքիայից Ադրբեջան և Ադրբեջանից դեպի Թուրքիա, բայց ես միտքս ավարտեմ: Հիմա Աբու Դաբիում ևս մեկ անգամ արձանագրվեց, որ Հայաստանից կարող են երկաթուղով Վրաստան, քանի դեռ այս երկաթուղին է գործում, Վրաստան-Ադրբեջան և շարունակություն դեպի Ռուսաստան, Կենտրոնական Ասիա, Չինաստան, իրականացվել արտահանումներ գնացքով: Եվ ես ուզում եմ, որ սա արձանագրվի: Այնտեղ խոսեցինք նաև, որ գուցե մեր բիզնեսի մոտ մի քիչ հոռետեսություն կա և այլն, և Ադրբեջանի ներկայացուցիչները հավաստիացրին, որ այդ ճանապարհը չի փակվելու և այդ ճանապարհը բաց է և վերահաստատեցին, որ հայկական բիզնեսը, տնտեսվարողներն արտահանման համար կարող են օգտագործել Ադրբեջանի երկաթուղին։

 

Սա, կարծում եմ, շատ էական և պատմական արձանագրում է, որովհետև 90-ականներից այս կողմ առաջին անգամ է նախորդ տարի, որ Ադրբեջանի տարածքով գնացք է մուտք գործում Հայաստանի Հանրապետություն, հիմա Վրաստանի տարածքով, իհարկե նաև հետագայում երկաթուղային նախագծերն իրագործելուց հետո նաև այդպես, նաև ավտոճանապարհները կբացվեն: Առաջիկայում, կարծում եմ, կլինեն այդպիսի զարգացումներ, հիմա մենք աշխատում ենք դետալների վրա:

 

Հանրային հ/ը – Հասկանալի է: TRIPP-ի շարունակականության համար և ապաշրջափակման համար՝ կապուղիների, տրանսպորտային երթուղիների, անհրաժեշտ է նաև, որ հիմա ռուսական ընկերության կառավարման ներքո գտնվող հատվածները երկաթուղու նորոգվեն: Հայաստանը դիմել է, Ռուսաստանը նշել է՝ քննարկում ենք, կասենք: Հիմա ի՞նչ այլընտրանքային լուծում ունենք մենք, պարոն վարչապետ, եթե Ռուսաստանը, օրինակ, հրաժարվում է դա անել, կամ ավելի վատ՝ չի հրաժարվում, պարզապես շարունակաբար ձգձգում է։

 

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Նախ մենք, իհարկե, դիմել ենք Ռուսաստանի մեր գործընկերներին, և քաղաքական առումով, կարծես թե, ունենք դրական արձագանք,: Բայց այստեղ կա մի շատ կարևոր գործնական խնդիր, շնորհակալ եմ հարցի համար և դրա մասին պատեհ է, որ խոսեմ: Տեսեք, նույն տարածաշրջանային կոմունիկացիաներում մենք ի՞նչ խնդիր ունենք: Ակնհայտ է, որ երկաթուղին Զանգելանից մտնելու է Մեղրի, Մեղրիից մտնելու է Նախջևան, այսինքն՝ Օրդուբադ և այլն: Միջազգային կոնտեքստում շատ կարևոր է, թե ինչպես է շարունակվելու այդ երկաթուղին։ Հիմա կան մրցակցող երկու տարբերակներ։

Դուք գիտեք, որ Թուրքիան և Ադրբեջանը հայտարարել են Կարս-Դիլիջու, այսինքն՝ Կարսից Նախջևան նոր երկաթուղի կառուցելու նախագծի մասին: Եվ, բնականաբար, մենք ակնկալում ենք, որ միջազգային երթուղին գործի Երասխ-Ախուրիկ ճանապարհի երթով, որտեղ կա գործող երկաթուղի, որովհետև Երասխի հատվածում ընդամենը մի քանի կիլոմետր է պակասում երկաթուղային ռելսերը, իսկ Ախուրիկում ավելի կարճ, դա արդեն Թուրքիայի սահմանն է։ Եվ հիմա մենք պետք է կենտրոնանանք մեր մրցակցային առավելությունների վրա։

Այստեղ մենք տեսնում ենք, որ միջազգային համատեքստում այն փաստը, որ երկաթուղու այդ հատվածը գտնվում է Ռուսաստանի կառավարման ներքո, օգտագործվում է Կարս-Դիլիջու երթուղին ավելի նպաստավոր ներկայացնելու համար, և սա մեզ համար խնդիր է, որովհետև ստացվում է, որ մենք մեր մրցակցային առավելությունները, այն պարագայում, երբ ունենք պատրաստի երկաթուղի… Իհարկե, այդ երկաթուղին ժամանակակից պահանջներին համապատասխանեցնելու համար մի քանի հարյուր միլիոն դոլարի լրացուցիչ ներդրում պետք կլինի: Ուզում եմ հասկանալի լինի՝ զուտ փոքր, բացակայող հատվածները վերականգնելն առանձնապես մեծ խնդիր չէ ո՛չ ֆինանսական, ո՛չ տեխնիկական առումով, բայց պետք է այդ երկաթուղու արագությունը մենք անպայման ապահովենք։

Հիմա տեսեք, մենք շատ հարգանքով, սիրով մեր ռուսաստանյան գործընկերներին, բայց փաստն այն է, որ միջազգային լարված համատեքստի պատճառով, մենք այն փաստի բերումով, որ մեր երկաթուղին, որը մեր սեփականությունն է, սա շատ կարևոր է, գտնվում է ռուսական երկաթուղիների կառավարման ներքո, մենք այստեղ մեր մրցակցային առավելությունը զգում ենք, որ կորցնում ենք: Եվ այստեղ մենք պետք է մտածենք՝ ինչ պետք է անենք, որովհետև սա մի տարվա երկու տարվա, երեք տարվա, չորս տարվա հարց չէ:

Հանրային հ/ը – Ի՞նչ պիտի անեք, այդ մասին է հարցս:

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Մենք պետք է լուծում գտնենք, և այդ լուծումը պետք է գտնենք բարեկամական, ընկերական, եղբայրական տրամաբանության մեջ: Նախ այսօր մենք, ցավոք, տեսնում ենք և ինֆորմացիաներ են պտտվում, անընդհատ տարբեր տեղերում այս փաստը, որ դա ներկայացվում է որպես ռուսական ուղի, բայց և դրա համար զրոյից, պատկերացնում եք, մի քանի միլիարդ դոլարի ներդրում է արվում Կարս-Դիլիջու երկաթգիծը կառուցելու համար։ Եվ, ճիշտն ասած, մեր գործընկերներին այս հարցը ուղիղ տվել եմ՝ և Թուրքիայի նախագահին, և Ադրբեջանի նախագահի հետ՝ ոչ այդքան մանրամասն։ Ես ասել եմ՝ մենք գնում ենք կարգավորման, մենք գնում ենք խաղաղության, այսինքն՝ մենք արդեն խաղաղության պայմաններում ենք, և Հայաստանով անցնում է այդ երկաթուղին, ինչո՞ւ եք մի քանի միլիարդ դոլար ծախսում ստեղծելու համար մի բան, որն արդեն իսկ գոյություն ունի։ Իհարկե, այդ հարցին դիվանագիտական լռությունով են պատասխանել, բայց նաև հիմա շատ քննարկումներ՝ միջազգային մամուլը, միջազգային փորձագիտական համայնքի վերլուծությունները տեսնելով՝ մենք հասկանում ենք, որ հիմնական խնդիրը սա է, և մենք պետք է հասկանանք ինչ լուծումներ ունենք, որովհետև նորից եմ ասում՝ խոսքը Հայաստանի ռազմավարական երկարատև շահերի մասին է, և մեր բոլոր բարեկամ երկրները պետք է շահագրգռված լինեն, որ մեր շահերը սպասարկվեն և ոչ թե հակառակը՝ մեր շահերը հայտնվեն փակուղու մեջ։

Հանրային հ/ը – Պարոն վարչապետ, Ռուսաստանի փոխվարչապետ Օվերչուկը հայտարարություն էր անում, որ Բրյուսելից եկող ազդակները խոսում են այն մասին, որ Եվրամիությունը տնտեսական միավորից վերածվում է ռազմաքաղաքական կառույցի և ասում էր՝ արդյոք Հայաստանը պատրաստ է մաս դառնալ մի միության, որն, իր բառերով, ագրեսիվ է տրամադրված Ռուսաստանի նկատմամբ և ասում էր՝ հայերն էլ վաղ թե ուշ այս հարցն իրենց պետք է տան:

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Ես ուզում եմ Ձեզ հետ և հանրության հետ կիսել Ռուսաստանի հետ մեր հարաբերությունների վերաբերյալ մեր ռազմավարական պատկերացումները: Մենք բոլոր տեղերում, մեր բոլոր գործընկերների հետ կիսում ենք հետևյալ միտքը, որ Ռուսաստանին, Ռուսաստանի շահերին վնասելը չի եղել, չկա և չի լինելու մեր օրակարգում։ Դա բացառված է: Որևէ մեկը մեզ չի կարողանալու, եթե նույնիսկ փորձի, մինչև հիմա փորձեր չեն էլ եղել, բայց՝ որևէ մեկը մեզ չի կարողանալու ներքաշել Ռուսաստանի դեմ գործելու տրամաբանության մեջ։

Եվ նաև մենք ռուսաստանցի մեր գործընկերներին ենք ասում, ասում ենք՝ գիտեք, մենք չենք կռվելու ձեզ հետ, մենք չենք վիճելու ձեզ հետ, մենք ձեզ հետ այսպես՝ վիճաբանության, լեզվակռվի մեջ չենք մտնելու, որովհետև մենք գնահատում ենք այն հարաբերությունները, որն ունենք։ Այո՛, միջպետական, բայց անձնական մակարդակը նույնպես պակաս կարևոր չէ այս կոնտեքստում. ես շատ ուղիղ և ջերմ հարաբերություններ ունեմ Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ, և շատ ջերմ և ուղիղ հարաբերություններ ունեմ Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության նախագահ Միխայիլ Միշուստինի հետ։

Սա մեր ռազմավարությունն է, մենք չենք գործելու Ռուսաստանի դեմ, բայց մենք միշտ գործելու ենք՝ հանուն Հայաստանի Հանրապետության շահի: Եվ մենք հարց ենք տալիս Ռուսաստանի մեր գործընկերներին՝ արդյո՞ք դուք քննադատություն ունեք այս տրամաբանությանը: Ասում ենք՝ մենք երբեք չենք գործելու Ռուսաստանի դեմ, բայց մենք միշտ գործելու ենք Հայաստանի Հանրապետության շահերին համապատասխան, և սա լինելու է մեր ռազմավարությունը: Այստեղ մենք հասկանում ենք, որ կարող են որոշակի հատումներ լինել, բայց մենք չենք կարող ասել՝ գիտեք ինչ, մենք գործում ենք ի հեճուկս Հայաստանի շահերի և հանուն ոչ միայն Ռուսաստանի, ցանկացած այլ երկրի շահի, դա անտրամաբանական կլինի, որևէ մի երկիր այսպես չի գործի: Այո՛, կարող են որոշակի նաև խնդիրներ և հատումներ առաջանալ, բայց ես ուզում եմ ձեզ բերել հենց նույն օգոստոսի 8-ի օրինակը, որովհետև օգոստոսի 8-ից հետո պարզ է, որ Ռուսաստանի Դաշնության մեր գործընկերների շրջանում կային որոշակի հարցեր, և ես այդ հարցերին հաճույքով պատասխանեցի: Հաճույքով այն առումով, որ մենք միշտ բաց ենք խոսակցության:

Հանրային հ/ը – Այսինքն՝ մտահոգություննե՞ր կային:

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Այո, իհարկե, բնականաբար, դա արտահայտվում էր փորձագիտական շրջանում, մամուլում: Ես ռուսաստանցի մեր գործընկերների ուշադրությունը հրավիրեցի մի պարզ փաստի վրա: Մենք 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում ստորագրել ենք այն բովանդակությունը, որը մենք նախորդիվ՝ հինգ տարիների ընթացքում, հինգից մի քիչ, առաջարկել ենք Ռուսաստանի Դաշնությանը։ Իհարկե, այնտեղ Թրամփի ուղի չկար, բայց մենք հինգ բառ ենք ուզել ընդամենը, հինգ բառ։ Այդ բառերն են եղել՝ տարածքային ամբողջականություն, ինքնիշխանություն, իրավազորություն, փոխադարձություն, սահմանների անխախտելիություն։ Մենք ասել ենք՝ դրեք այս հինգ բառը թղթի մեջ, և ես ցանկացած պահի պատրաստ եմ այդ թուղթը ստորագրել: Եվ իմ ասածի մեջ ոչ մի չափազանցություն չկա: Եվ սա շատ կոնկրետ օրինակ է, որ մենք չենք գործել երբեք Ռուսաստանի դեմ և չենք գործելու: Բայց մենք, բնականաբար, կներեք՝ Հայաստանի դեմ չենք կարող գործել և մենք միշտ պետք է գործենք Հայաստանի շահերին համապատասխան: Եվ մենք Ռուսաստանի հետ չենք կռվելու, չենք կռվելու և պետք չի: Պարզ է, գիտեք, որ օրակարգերում միշտ էլ լինում են լարումներ, քննարկումներ: Մենք միշտ քննարկելու ենք, բայց մենք Ռուսաստանի հետ չենք կռվելու, մենք Ռուսաստանի հետ պրոբլեմներ չենք ստեղծելու, բայց մենք գնալու ենք մեր շահերի հետևից։

Հանրային հ/ը – Հասկանալի է, մի քանի ներքաղաքական հարցերի անդրադառնանք, պարոն վարչապետ, Ձեր հրապարակային հայտարարություններից պարզ է դառնում, որ դուք Գարեգին Երկրորդին կաթողիկոսի գահից հեռացնելու օրակարգից չեք հրաժարվել: Հիմա կոնկրետ ի՞նչ քայլեր են արվում և ինչո՞վ է զբաղված այն խորհուրդը, որը ստեղծվեց եկեղեցու բարենորոգման համար։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Ինչպես և նախատեսված էր, մեր հիմնական խնդիրն է նախ՝ հանրությանն ավելի հասկանալի դարձնել օրակարգը, որովհետև, այդ թվում՝ գուցե մեր և իմ երբեմն էմոցիոնալ դրսևորումների պատճառով, գուցե հանրությունն ավելի շատ տեսնում է աղմուկ, քան հարցի էություն։ Իսկ մեզ համար հարցի էությունը շատ պարզ է։ Առաջին, հարցերի գլոբալ հարցը հետևյալն է, որ առաջինը՝ եկեղեցին չի կարող լինել պետություն-պետության մեջ: Եվ ընդհանրապես, ես ասել եմ, որ չի կարող լինել պետություն-պետության մեջ: Եվ մենք նախորդ շրջանում, ցավոք, տեսել ենք անընդհատ դրսևորումներ, որ եկեղեցին ոչ միայն փորձում է դիրքավորվել, փաստացի, առանց դրա մասին հայտարարելու, որպես պետություն-պետության մեջ, այլ՝ որպես օտարերկրյա պետություն-պետության մեջ։ Մենք ասում ենք, որ սա չպետք է տեղի ունենա: Երկրորդ հարցը, որ եկեղեցին չպետք է զբաղվի քաղաքականությամբ: Այսինքն՝ եկեղեցին ներքաղաքական կյանքի մասնակից պետք է չլինի: Տեսեք, երբ Կտրիչ Ներսիսյանը ժամանակին խոսում էր Կառավարության, իմ հրաժարականի մասին… Այստեղ ես չեմ հարցը, հասկանո՞ւմ եք, այստեղ քաղաքական գործընթացներ են: Լավ՝ մեկ, երկու, երեք, ասացինք՝ լավ, ոչինչ, պետք է լինել հանդուրժողական, արդեն սկսեցին այլ եպիսկոպոսներ, քաղաքական հայտարարություններ անել: Եվ ի՞նչ եղավ, եղավ, որ Բագրատ Գալստանյանը սկսեց քաղաքական շարժում Մայր Աթոռում ունեցած խորհրդակցություններից հետո և դրա արդյունքում: Շատ կարևոր է նաև ինչ եղավ, այդ քաղաքական գործընթացը ժողովրդավարական երկրում և միջավայրում տեղի ունեցավ և մարեց, այսինքն՝ մերժվեց հանրության կողմից։ Այս ամեն ինչը չի կարող մնալ առանց հետևանքի, որովհետև խոսքը մեր պետության ինքնիշխանության, անվտանգության մասին է:

Բայց այս ամեն ինչն իրագործելու համար, այս խնդիրները լուծելու համար մեզ պետք է եկեղեցու բարենորոգման օրակարգ, որը ինչի՞ մասին է՝ եկեղեցու բարձրաստիճան ներկայացուցիչների բարեվարքության, ֆինանսական թափանցիկության, հաշվետվողականության մեխանիզմներ պետք է լինեն, որովհետև մենք այսօր ունենք ինֆորմացիա, որ ճշտման փուլում է, այդ թվում՝ Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ եկեղեցու ձևաչափերով, Հայաստանի Հանրապետություն են մուտք գործում ստվերային գումարներ քաղաքական նպատակով Հայաստանում օգտագործելու և այլն։

Հանրային հ/ը – Ի՞նչ են ասում Ձեր ընդդիմախոսները, ասում են՝ եթե մարդը հոգևորական է, չի նշանակում, որ քաղաքական հայացքներ պետք է չունենա, Ձեր նշած փաստերը քրեական գործեր հարուցելու համար են, հարուցեք քրեական գործեր, պատժեք այն հոգևորականներին, որոնք խախտում են Հայաստանի Հանրապետության օրենքը, բայց արշավ մի սկսեք այն եկեղեցականների դեմ, որոնք ձեզնից տարբերվող կարծիք ունեն և Ձեր հրաժարականն են պահանջում:

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան –Ոչ միայն հոգևորականները, այլև բոլորը քաղաքական հայացքներ ունենալու իրավունք ունեն։ Ուրիշ բան է քաղաքական հայացքներ ունենալը, ուրիշ բան է քաղաքական հայացքներն արտահայտելու միջոցները և ձևերը։ Գիտեք ինչ, պատարագի խորանն օգտագործել քարոզների ժամանակ քաղաքական քարոզ անելու համար, կներեք, դա սրբապղծություն է, որովհետև պատարագը Հիսուս Քրիստոսի և նրա դավանած արժեքների մասին է։ 2020 թվականից ի վեր Հայաստանի գրեթե բոլոր եկեղեցիներում պատարագների քարոզների ժամանակ հնչում են քաղաքական, ես կասեմ՝ ռադիկալ տեքստեր։ Հույս ունեմ կոռեկտ կհնչի իմ համեմատությունը, բայց նաև՝ Դուք գիտե՞ք, որ աշխարհում, շատ երկրներում կան նաև ծայրահեղական իսլամի դրսևորումներ, որոնց դեմ համաշխարհային հանրությունը, միջազգային հանրությունը ստիպված է պայքարել։ Տեսեք, ասում եք՝ քրեական գործեր թող հարուցվեն, քրեական գործեր են հարուցվում, ասում են՝ ո՞նց, հոգևորականների դեմ քրեական գո՞րծ եք հարուցում, ո՞նց կարելի է հոգևորականի դեմ քրեական գործ հարուցել: Ոչ ոք չի ասում՝ ո՞նց կարող է հոգևորականը պլանավորի, որ Հայաստանի մայրաքաղաքի մի մասի կամ հանրապետության էլեկտրական մատակարարումը դադարեցնի, սաբոտաժ անի, երթևեկությունը կասեցնի, խոսի մարդկանց պատերի տակ գնդակահարելու մասին:

Հանրային հ/ը – Այդ գործերը դատարանում են, պարոն վարչապետ, ես դրա մասին չեմ խոսում:

 

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Շատ լավ, բայց կա կոնկրետ գործ և կա միջավայր, որտեղ այդ գործերը ստեղծվում են: Այսինքն՝ մեր խնդիրն ի՞նչ է՝ թողնել, որ այդ ծայրահեղականության դրսևորումները գնալով շատանան, պլանը դառնա իրագործելի, գնդակահարության մասին սպառնալիքները դառնան գնդակահարություններ, որ հետո ասեն՝ բա պետությունը ո՞ւր էր, բա ո՞ւր էր նայում պետությունը, իսկ ո՞ւր էր նայում Ազգային անվտանգության ծառայությունը, իսկ ո՞ւր էր նայում Կառավարությունը և այլն:

 

Հանրային հ/ը – Հիմա գալով խոսքի սկզբին, ասում եք՝ համապատասխան միջավայր եմ ուզում ստեղծվի, հանրությունը տեղեկացվի նոր, ո՞նց եք պատկերացնում, ինչքա՞ն ժամանակ է դրա համար պետք և կոնկրետ գործողություններ ակնկալե՞լ, թե՞ ոչ։

 

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Կետը, որում դա պետք է տեղի ունենա, ի վերջո, Հայաստանը ժողովրդավարական պետություն է և որևէ բան չի կարող տեղի ունենալ առանց հանրության աջակցության: Ինձ շատ են ասում, որ դեռ չես դադարել հեղափոխական լինել, ինչ լինում է՝ հանրություն, հանրություն: Խոսքը լեգիտիմության մասին է, ինձ համար լեգիտիմությունը բացարձակ արժեք է, ու ֆիզիկապես, ենթադրենք, պրոցեսներ իրականացնելը, առավել ևս վարչապետի կարգավիճակում, գուցե այդքան էլ դժվար չէ: Մանավանդ այն պայմաններում, երբ տեղի է ունենում աննախադեպ բան՝ Մայր Աթոռի զանգերը հնչում են՝ մարդկանց հրավիրելով, և մարդ չի արձագանքում դրան: Սա խոսում է Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու վերնախավի առաջնորդության կողմից հարուցած խորը հոգևոր ճգնաժամի մասին: Ուրիշ բան էլ ասեմ, շատ ենք խոսում, որ մենք պետք է ունենանք արժեքահենք հասարակություն, արժեքահենք հանրություն, որտեղ արժեքները, բարոյական նորմերը, ի վերջո, կշիռ ունենան և այդ կշիռը գնալով մեծանա։ Ես ասում եմ՝ անհնար է ունենալ արժեքահենք հանրություն, երբ մեր արժեքների էպիկենտրոնը, մեր սրբություն սրբոցը՝ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինն ախտահարված է: Սրանք կոմպլեքս հարցեր են, սա, իմիջիայլոց, շատ լուրջ, նուրբ և բարդ հարց է, և նորից եմ ասում՝ ինչքան պետք կլինի ես այս ճանապարհով կգնամ, բայց այդ ճանապարհին լեգիտիմությունից չեմ շեղվի երբեք: Վարչապետ, ոչ վարչապետ հարցը, ես նորից եմ ասում՝ ես ինքս ինձ համարում եմ, և ես այդպիսին եմ, հոգևոր արժեքներ և հոգևոր կյանք ունեցող մարդ, և ես չեմ կարող Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցու հետևորդի, հավատավոր հետևորդի իմ ինքնությունն ինձնից անջատել և դնել չորս մետր այն կողմ։ Եվ սա է հարցի պատասխանը։ Ես Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ եմ, և ես Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ եկեղեցու հավատավոր հետևորդ եմ, ես չեմ կարող կիսվել երկու մասի։

Հանրային հ/ը – Ընդդիմադիր ուժերից մեկը, պարոն վարչապետ, հայտարարում է, որ աղքատության այս պայմաններում, 21% աղքատություն, վարչապետը ոչ միայն պետք է պարգևավճար չստանա, այլև մեկ դրամ աշխատավարձ ստանա, և որոշ նախարարների էլ, ասում են, որ իրենց իշխանության գալուց հետո մասնավոր միջոցներով կաջակցեն։ Հիմա, նախ՝ ինչո՞ւ Դուք մեկ դրամով չեք աշխատում որպես վարչապետ, և ընդհանրապես կառավարման այս կոնցեպտին Դուք ինչպե՞ս եք վերաբերվում։

 

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Երբ ես մեկ դրամով որպես վարչապետ աշխատեմ և Դուք հարցազրույցում զրույցի ժամանակ հարցնեք՝ այս կոստյումը Ձեզ որտեղից, ես ի՞նչ եմ պատասխանելու։

 

Հանրային հ/ը – Ասելու եք՝ Ձեզ աջակցել են մասնավոր միջոցներով։

 

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան –Դա կոռուպցիա է։ Դա հենց կոռուպցիա է, բա կոռուպցիան ինչի մասին է: Կամ, ընդհանրապես, որ ասեք՝ ո՞նց եք սնվում, ո՞նց եք ապրում և այլն, ես ի՞նչ եմ պատասխանելու այդ հարցին։ Պարգևավճարների մասով՝ ես երկար տարիներ ընդհանրապես պարգևավճար չեմ ստացել, բայց խոսքն ուրիշ բանի մասին է՝ ինստիտուտի և համակարգ ստեղծելու և կայացնելու մասին է: Իմիջիայլոց, ուզում եմ նաև հետևյալը ընդգծել՝ այն, ինչ-որ դուք ասում եք, դա պետության զավթման սցենար է, երբ պետությունը վերցնել և դնել մի կամ մի քանի մարդկանց գրպանում, և դա հենց օլիգարխիան է: Հայաստանում երկար տարիներ եղել է պատգամավորներին, պաշտոնյաներին, ընդհուպ՝ նախարարներին ծրարով ամեն ամիս գումար տալու ավանդույթ: Եվ դա արձանագրված է քրեական գործերով, ընդ որում՝ այդ քրեական գործերը ցուցմունքների վրա չեն հիմնված, խուզարկություններով, ես գիտեմ դատարաններում գործեր կան արդեն, որ համակարգիչներ են առգրավվել, որտեղ ցուցակը երևում է, թե ամեն ամիս ում ինչքան գումար են տվել, և այդ նույն անձինք են: Սա այդ կոռուպցիոն համակարգի նկատմամբ նոստալգիան է, բայց ուրիշ խնդիր կա։ Աղքատության հետ կապված խնդիրները, լուծումն ինչի՞ հետ է կապված, կապված է Կառավարության և իշխանության մարմինների պրոֆեսիոնալ աշխատանքի հետ, արդյունավետ աշխատանքի հետ։ Մենք դնում ենք խնդիր, որ պետական պաշտոնյան պետք է գերկենտրոնացած լինի իր աշխատանքի վրա։ Ընդ որում, հազար ներողություն եմ խնդրում, այդ գերկենտրոնացվածությունից իրենց պիտի չկարողանան շեղել, այդ թվում՝ կոռուպցիոն հակում ունեցող տարբեր ուժերը, և հազար ներողություն, ընտանիքի անդամներն էլ պիտի չկարողանան պաշտոնյային շեղել իր գերկենտրոնացած աշխատանքից՝ սկսած նրանից, որ երեխու կոշիկի հարցը, ուսման վարձի հարցը, չգիտեմ, դպրոց գնալու և հետ գալու հարցը, էլ չեմ ասում տուն գալիս հաց կբերես և այլն, հայտնի ժանրերը: Մենք խնդիր ենք դրել, որ Հայաստանում պետք է զրոյացնենք կոռուպցիան: Մենք երկար տարիներ աշխատում ենք և արձանագրում ենք, որ այո՛, այդ թվում՝ միջազգային վարկանիշներով, մենք ահագին առաջընթաց ունենք կոռուպցիայի դեմ պայքարում, բայց մենք չենք կարողացել զրոյացնել կոռուպցիան: Որո՞նք են պատճառները, պատճառները, այդ թվում՝ այն միջավայրն է, որը փոփոխություն չի կրել, և այս որոշումներն առաջին հերթին քաղաքացիների համար են:

Տեսեք, մենք առողջության ապահովագրության համակարգ ենք ներդրել: Այսօր հարյուրավոր թոշակառուներ միլիոնավոր դրամների ծառայություններ են ստանում, այդ ծառայություններ չստանալու դեպքում, հազար ներողություն, բայց նրանց մի մասը հաստատ չէր ապրի: Պետական կառավարման համակարգի 24 ժամ աշխատանքի շնորհիվ է այդ արդյունքն արձանագրվում: Ես հիշում եմ, երբ ես սեպտեմբերին էր, թե օգոստոսին էր կամ նույնիսկ հոկտեմբերին էր, ես խնդիր դրեցի, ասացի՝ բացառում եմ, չգաք ասեք էլի հետաձգեք, գնացեք 24 ժամ աշխատեք և համակարգը ներդրեք: Այսօր համակարգը ներդրված է, բայց այդտեղ կա նաև բարոյական խնդիր, չէ՞: Ես մարդուն ասում եմ՝ 24 ժամ աշխատի, այսինքն՝ տուն մի գնա, ընտանիքիդ խնդիրները մի լուծի, քո անձնական խնդիրներով մի զբաղվի, գնա աշխատի, հետո ասեմ՝ սա էլ քո մի դրամը: Այդտեղ անհամատեղելիություն կա, որովհետև այդ ձեր ասած մի դրամները պետությունն արժեզրկելու մասին է և պետությունը կոնկրետ մարդկանց գրպաններում տեղավորելու մասին է: Եվ այն մարդիկ, ովքեր այդ մեծ գրպաններն ունեն, և իրենք այդ գրպաններում, ըստ ամենայնի, դատարկություն են սկսել զգալ, և խնդիր կա հրատապ ձևով այդ դատարկությունը լցնել Հայաստանի Հանրապետությամբ: Ես համոզված եմ, որ մենք՝ Կառավարությունը, քաղաքական մեծամասնությունը, իհարկե, ժողովուրդը դա թույլ չի տա։

Հանրային հ/ը – Գալով ընտրություններին, պարոն վարչապետ, հունիսի 7-ին Հայաստանում համապետական խորհրդարանական ընտրություններ են։ 2025-ի օգոստոսին Դուք այսպիսի արտահայտություն արեցիք, ասացիք՝ դա լինելու է ընտրություն խաղաղության և ոչ խաղաղության միջև: Հիմա Ձեր ընդդիմախոսներն ասում են, որ Դուք մանիպուլացնում եք, ինչո՞ւ, որովհետև որևէ քաղաքական ուժ պատերազմի կոչեր չի անում, չի ասում որ Ադրբեջանի հետ գնալու ենք պատերազմի, անգամ չեն ասում, որ TRIPP-ը չեղարկելու են, պարզապես խաղաղության պատկերացումը, խաղաղության իրենց կոնցեպտը ձերից տարբերվում է: Հիմա, եթե կարելի է, ընտրությանը ի՞նչ ծրագրով և այս առումով ի՞նչ առաջարկով եք գնալու, որը տարբերվելու է ընդդիմությունից։

 

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան –Դուք ասացիք խաղաղության իրենց կոնցեպտը մեր կոնցեպտից տարբերվում է, խնդիրը հետևյալն է՝ իրական խաղաղությունը կոնցեպտուալ խաղաղությամբ փոխարինելու…

Հանրային հ/ը –Կոնցեպտուալ չէ, ձերն իրական է, իրենցը՝ արժանապատիվ:

 

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան –Կրկնում եմ ՝ մենք կարող ենք այսօր արդեն ցույց տալ, թե ինչ է խաղաղությունը: Մենք հասկանում ենք, որ այդ խաղաղությունը իդեալական չէ, բայց կարող ենք գլոբուսը դնել և պտտել այդ գլոբուսը և տեսնել, թե որտեղ է, որ խաղաղությունն իդեալական է: Ոչ մի տեղ խաղաղությունն իդեալական չէ, բայց այնտեղ, որտեղ կա խաղաղություն՝ կա բարեկեցություն, կա ազատություն, կա երջանկություն: Ուրիշ բան եմ ուզում ասել, այս ընտրությունն իրականում, այո՛, սա պարզապես քաղաքական ընտրություն չէ, սա պատմաքաղաքական ընտրություն է, և մենք պետք է պատմական ընտրություն կատարենք: Եվ հասել է այն պահը, որի մասին ես խոսում էի 2018 թվականին. 2018 թվականին ես խոսում էի մեր ժողովրդի պատմության արդեն մեզ հայտնի և կրկնված ցիկլերից դուրս գալու մասին: Մենք հիմա այդ պատմական ցիկլից, երբ մենք ինչ-որ աշխարհաքաղաքական շատ դեպքերում, մեզնից չկախված հանգամանքների բերումով ստանում ենք պետություն և հետո նորից մեզնից չկախված հանգամանքների բերումով կորցնում ենք պետությունը, այդ ցիկլից դուրս գալու մենք հնարավորություն ունենք, մենք հնարավորություն ունենք և արդեն իսկ դա տեղի է ունեցել: Դրա առաջին քայլերը տեղի են ունեցել կենտրոնանալու մեր պետության հարատևության օրակարգի վրա: Եվ ուզում եմ մենք գնահատենք, թե հենց այսօր՝ փետրվարի 10-ին, և նախորդող շրջանում, ի՞նչ է տեղի ունենում: Հայաստանը շարունակում է գտնվել ֆիզիկապես այնտեղ, որտեղ գտնվել է միշտ, բայց Հայաստանը մեր աչքի առաջ և մեր բոլորի համատեղ ջանքերով ծայրագավառից դառնում է կենտրոն: Հայաստանը ծայրագավառից դառնում է կենտրոն: Եվ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացին առաջիկա ընտրություններին առաջինը՝ տեր պիտի կանգնի իր ջանքերով, իր զրկանքներով և կորուստներով ձեռքբերված խաղաղությանը: Կրկին ուզում եմ իմ խոնարհումն արտահայտել մեր բոլոր նահատակներին և ծնկի եմ գալիս նրանց առաջ և խոնարհվում եմ մեր բոլոր զոհերի, բոլոր ընտանիքների առաջ, և Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացին պետք է տեր կանգնի այս խաղաղությանը և Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացին պետք է տեր կանգնի աշխարհի ծայրագավառից աշխարհի կենտրոնում հայտնվելու այս գործընթացին: Բայց ես ուզում եմ մի բան ընդգծել՝ մենք չենք կարող Հայաստանը դարձնել կենտրոն, մեր միջավայրն այդ կենտրոնից դուրս մղելու ճանապարհով։ Մենք տարածաշրջանով ենք դառնում աշխարհի կենտրոն: Տեսեք, շատ է խոսվում երաշխիքների մասին, սա է խաղաղության երաշխիքը, երբ խաղաղությունը մեր տարածաշրջանի բոլոր երկրներին կլինի ավելի շահավետ, ձեռնտու, քան հակառակը։

Հանրային հ/ը –Շնորհակալ եմ, պարոն վարչապետ, շատ կարճ նաև, որ թեթև ավարտենք հարցազրույցը: Էլի քննադատություն կա, որ երբ է հասցնում վարչապետը աշխատել, երբ հարվածային գործիքներ նվագել է սովորում:

 

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Ես ընդհանրապես բոլորին խորհուրդ եմ տալիս, եթե որևէ բան անելու համար ձեզ ժամանակ չի հերիքում, արթնացեք մի ժամ շուտ, եթե էլի չի հերիքում, ուրեմն արթնացեք երկու ժամ շուտ, եթե էլի չի հերիքում, արթնացեք երեք ժամ շուտ: Իհարկե, քնի պակաս անպայման կառաջանա, բայց աշխատելու համար ժամանակը պետք է ստեղծել: Իմիջիայլոց, ժամանակին ես հիշում եմ, «Ելք» դաշինքի ժամանակ համաժողով էինք անում Կառավարության նիստերի դահլիճում, և այն ժամանակ ես ելույթներից մեկում խոսեցի նրա մասին, որ մեզ պետք է այնպես անել, որ Հայաստանում մարդիկ արթնանան ժամը 6:00-ին։ Այսօր ես արթնանում եմ ժամը 5:00-ին՝ իմ պատկերացրած Հայաստանից մի ժամ շուտ, եթե պետք լինի երկու ժամ շուտ կարթնանամ: Իսկ իմիջիայլոց ասեմ՝ հարվածային գործիքներով զբաղվում եմ հենց վաղ առավոտյան կամ ուշ երեկոյան՝ քնի հաշվին։

 

Հանրային հ/ը – Եվ ինչքան ժամանակ է պետք եղել, որ այդպես նվագեք:

 

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան – Նախ՝ ես չեմ նվագում, ես սովորում եմ նվագել: Օնլայն վճարովի պլատֆորմ կա, որտեղ մի շատ տաղանդավոր երաժիշտ, շատ տաղանդավոր ուսուցիչ այդ դասերը տալիս է: Ենթադրում եմ ինքը չգիտի, որ ես մասնակցում եմ այդ դասերին կամ չգիտեմ, գուցե գիտի: Օնլայն պլատֆորմ է, վճարովի: Ես նախորդ տարի դեռ հունիսին այդ նվերը ստանալուց հետո 250 դոլար մեկ տարվա համար վճարել եմ և այդ դասընթացներով, այդ մոդուլով մասնակցում եմ: Նրանք, ովքեր հետաքրքրված են, կարող եմ կիսվել, որովհետև ես ավելի շատ հիացած եմ այդ մարդով և իր արած աշխատանքով, թե ինչպես կարող է ինքը զրոյից ուղղակի մարդու ձեռից բռնած ուղեկցել և հարվածային գործիքներ նվագել սովորեցնել։

 

Հանրային հ/ը –Շնորհակալ եմ, պարոն վարչապետ։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան –Ես եմ շնորհակալ։

 

Հանրային հ/ը –Իմ զրուցակիցն էր Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, շնորհակալություն ուշադրության համար, հաջողություն։

 

ՀՀ վարչապետի աշխատակազմ