ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը և Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը ստորագրել են համաձայնագիրը, որը նպատակ ունի վերջ դնել Մերձավոր Արևելքի պատերազմին։ Դրանով Թեհրանը համաձայնվում է նվազեցնել իր հարստացված ուրանի մակարդակը՝ խոշորածավալ տնտեսական օգնության դիմաց: Թրամփը ստորագրել է փոխըմբռնման հուշագիրը Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի հետ ընթրիքի ժամանակ Վերսալի ամրոցում՝ G7-ի գագաթնաժողովից հետո, գրում է Le Monde-ը։
Իրանի ԱԳՆ խոսնակ Էսմայիլ Բաղային ասել է, որ փաստաթուղթն «ավարտվել է նախագահների ստորագրություններով», փոխանցում է IRNA-ն։
Պակիստանի վարչապետ Շեհբազ Շարիֆը նույնպես հայտարարել է, որ ինչպես ամերիկացի, այնպես էլ իրանցի առաջնորդները ստորագրել են համաձայնագիրը։ Նա X-ում գրառմամբ նշել է, որ համաձայնագիրն «անմիջապես ուժի մեջ կմտնի, և որպես առաջին քայլ՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունն անմիջապես կբացի Հորմուզի նեղուցը, իսկ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները կվերացնի ծովային շրջափակումը»։
Համաձայնագիրը նպատակ ունի վերջ դնել փետրվարի 28-ին Միացյալ Նահանգների և Իսրայելի կողմից սկսված պատերազմին, որն Իրանին դրդեց հակագրոհի՝ հրթիռային և անօդաչու թռչող սարքերի համազարկերով ամբողջ տարածաշրջանում, և փաստացի փակեց Հորմուզի նեղուցը, որը կարևորագույն ջրային ուղի է համաշխարհային տնտեսության համար։
«Հիմա ժամանակն է ստուգել համաձայնագրի իրականացումը»,- ասել է Բաղային։
Վաշինգտոնը պարտավորվել է անհապաղ չեղարկել նավթային պատժամիջոցները, որոնք կաթվածահար են արել Իրանի տնտեսությունը: Եվ երբ Իսլամական Հանրապետության միջուկային ծրագրի վերաբերյալ վերջնական համաձայնություն լինի, ԱՄՆ-ը նաև կնպաստի տարածաշրջանային երկրների կողմից աջակցվող 300 միլիարդ դոլարի վերակառուցման հիմնադրամի ազատմանը, ասվում է համաձայնագրում: Ավելի վաղ նախատեսված էր, որ համաձայնագիրը կստորագրեն Իրանի խորհրդարանի խոսնակ Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆը և ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը: Իրանը հայտարարել է, որ առանձին արարողություն այլևս անհրաժեշտ չէ:
Իրանի առաջնորդների կարծիքով՝ գործարքը ներկայացնում էր ԱՄՆ-ի «ձախողումը»։ «Մարդիկ կտեսնեն դա և կդատեն», – չորեքշաբթի երեկոյան պետական հեռուստատեսությամբ ասել էր Ղալիբաֆը տեքստի հրապարակումից հետո։
Չորեքշաբթի Թրամփը հայտարարել էր, որ պատրաստ է «ռմբակոծել Իրանը», եթե այն խախտի համաձայնագիրը։ Սակայն հանրապետական սենատոր Բիլ Քեսիդին կտրուկ քննադատել է նրան։
«Իրանի միջուկային նկրտումները չեն վերահսկվել, և նրանք հասկացել են, որ Հորմուզի նեղուցին սպառնացող սպառնալիքները գործում են։ Պատժամիջոցները կվերացվեն, և ռմբակոծությունները կդադարեցվեն։ Սա տասնամյակների ընթացքում արտաքին քաղաքականության ամենավատ սխալն է»,- ասել է նա։
Լիբանանյան «Հըզբոլլահ» շարժման ղեկավար Նաիմ Քասեմը չորեքշաբթի գործարքը որակել էր որպես Իրանի «մեծ հաղթանակ»։ Նա շնորհակալություն էր հայտնել Թեհրանին այն բանի համար, որ պնդել է, որ հրադադարը տարածվի նաև Լիբանանի վրա, որը ներքաշվեց հակամարտության մեջ, երբ «Հըզբոլլահը» մարտի 2-ին հրթիռներ արձակեց Իսրայելի վրա՝ ի պաշտպանություն Իրանի։
Այսպիսով, սկսվում է երկամսյա բանակցային շրջան, որի առաջին քայլը կլինի Հորմուզի նեղուցի երկար սպասված բացումը: Ամերիկացի պաշտոնյաների կողմից հայտարարված համաձայնագրի պայմանների համաձայն՝ Իրանը կնվազեցնի իր հարստացված ուրանի պաշարները, հնարավոր է՝ «տեղում կրճատման» միջոցով՝ Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության վերահսկողության ներքո: Սա կհանգեցնի Իրանին տրամադրվող ավելի մեծ տնտեսական օգնության: Այնուամենայնիվ, ամերիկացի մի պաշտոնյա հայտարարել է, որ Վաշինգտոնը պարտավորված չի լինի ֆինանսական ներդրում կատարել:
Վերջին օրերին նավթի գները կտրուկ անկում էին ապրել Մերձավոր Արևելքում կայուն խաղաղության համաձայնագրի շուրջ աճող լավատեսության ֆոնին, սակայն չորեքշաբթի կրկին բարձրացել էին։ Համաձայնագրի ստորագրման շուրջ աճող անորոշության ֆոնին գները կարճ ժամանակով բարձրացել էին 5%-ով, իսկ օրվա ընթացքում՝ կայունացել։
Չնայած Լիբանանում բռնությունը նվազել է համաձայնագրի հայտարարությունից հետո, պետական լրատվամիջոցները հաղորդում են, որ երկրի հարավային մասում Իսրայելի կողմից իրականացված հարվածների հետևանքով զոհվել է առնվազն հինգ մարդ։ Իսրայելի բանակը չորեքշաբթի հայտարարել էր, որ հինգ զինվոր վիրավորվել է «հարավային Լիբանանում անօդաչու թռչող սարքից», որն առաջին նման հայտարարությունն էր ԱՄՆ-Իրան համաձայնագրից ի վեր: Իսրայելի բանակը նաև հայտարարել է, որ իր ռազմաօդային ուժերը որսացել են «մի քանի հրթիռ», որոնք արձակվել են հարավային Լիբանանում զինվորների ուղղությամբ՝ առանց զոհերի մասին հաղորդելու:
Թարգմանությունը՝ Էմմա Չոբանյանի