Անպատժելիության և պատանդային դիվանագիտության վրա հիմնված խաղաղությունը ոչ կայուն է, ոչ էլ արդար. Ամերիկայի հայկական համագումար

Ամերիկայի հայկական համագումարի հայտարարությունը Բաքվում պահվող քրիստոնյա հայ պատանդների դեմ կեղծ դատավարությունների և դատավճիռների վերաբերյալ

Ամերիկայի հայկական համագումարը խստորեն դատապարտում է Ադրբեջանում՝ Բաքվի ռազմական դատարանի կողմից կայացված դատավճիռները, որոնցով մի շարք հայ քաղբանտարկյալներ և Արցախի նախկին ղեկավարներ դատապարտվել են ցմահ ազատազրկման և երկարատև բանտարկության։ Մարդու իրավունքների պաշտպանները լայնորեն քննադատել են այս դատավարությունները՝ որպես սկզբունքորեն անարդար։

Միջազգային և տարածաշրջանային մի շարք աղբյուրների հաղորդմամբ՝ դատարանը հինգ հայ պատանդների դատապարտել է ցմահ ազատազրկման։ Այդ անձանց թվում են՝ Արցախի նախկին նախագահ Արայիկ Հարությունյանը, Արցախի պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատար Լևոն Մնացականյանը, Դավիթ Մանուկյանը, Դավիթ Իշխանյանը և Դավիթ Բաբայանը։

Արցախի երկու նախկին նախագահներ՝ Արկադի Ղուկասյանը և Բակո Սահակյանը, դատապարտվել են 20 տարվա ազատազրկման՝ ըստ հաղորդումների՝ ադրբեջանական օրենսդրությամբ սահմանված տարիքային սահմանափակումների պատճառով։ Այլ հայ պատանդներ ստացել են 15-ից 19 տարվա ազատազրկման դատավճիռներ։

Այս դատավճիռները հաջորդում են դատավարություններին, որոնք սկսվել են 2025 թվականի հունվարին և վերաբերում են այն հայերին, որոնք գերեվարվել են Ադրբեջանի կողմից 2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախի դեմ իրականացված ռազմական հարձակման ընթացքում։ Այդ հարձակման արդյունքում ավելի քան 120 000 հայեր ստիպված են եղել բռնի կերպով հեռանալ իրենց պատմական հայրենիքից։

Մարդու իրավունքների կազմակերպություններն ու միջազգային դիտորդները բազմիցս ահազանգել են դատավարական գործընթացների խախտումների, քաղաքական դրդապատճառներով առաջադրված մեղադրանքների, անկախ դիտարկման սահմանափակ մուտքի, ինչպես նաև կալանավորների բանակցություններում որպես ճնշման միջոց օգտագործման վերաբերյալ։

Ամերիկայի հայկական համագումարը վերահաստատում է, որ այս անձինք ապօրինաբար են պահվում կալանքի տակ, իսկ իրականացված դատավարությունները կեղծ են։ Դրանք նպատակ ունեն օրինականացնել կոլեկտիվ պատիժը և քողարկել Ադրբեջանի կողմից միջազգային մարդասիրական իրավունքի խախտումները։

«Այս դատավճիռները ընդգծում են մի հիմնարար ճշմարտություն․ իրական խաղաղություն չի կարող լինել, քանի դեռ հայ պատանդները անարդարացիորեն բանտարկված են Բաքվում», – հայտարարել են Ամերիկայի հայկական համագումարի համանախագահներ Օսկար Թաթոսյանն ու Թալին Յակուբյանը։

«Հայ քաղաքական բանտարկյալներին ցմահ ազատազրկման դատապարտելը և միաժամանակ խաղաղության առաջընթացի մասին խոսելը հակասություն է, որը միջազգային հանրությունը չպետք է անտեսի»։

Այսօրվա որոշումները կայացվել են Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև դիվանագիտական ակտիվացման ֆոնին՝ ներառյալ վերջին հանդիպումները երկու կառավարությունների միջև և խաղաղության շրջանակի առաջմղմանն ուղղված ԱՄՆ-ի շարունակական ներգրավվածությունը։ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի առաջիկա տարածաշրջանային այցը Հայաստանի և Ադրբեջանի Հանրապետություններ ևս մաս է կազմում այս գործընթացի։

Դատավճիռները նաև հաջորդում են ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հրապարակային հայտարարություններին, որը վերջերս Սպիտակ տան Օվալաձև աշխատասենյակում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ հանդիպման ընթացքում նշել է, որ անձամբ կբարձրացնի հայ պատանդների ազատ արձակման հարցը Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ։ Թրամփը ընդգծել է 23 հայ գերիների շարունակական կալանավորումը, այդ թվում՝ Արցախի նախկին ղեկավարների։

Ամերիկայի հայկական համագումարը նշում է, որ ԱՄՆ Կոնգրեսի անդամները գնալով ավելի մեծ մտահոգություն են հայտնում Ադրբեջանի վարքագծի վերաբերյալ։ Վերջին ամիսներին երկկուսակցական օրենսդիրները կոչ են արել վարչակազմին պահանջել հայ բանտարկյալների ազատ արձակումը, թույլատրել դատավարությունների միջազգային մոնիթորինգը և դիտարկել պատասխանատվության միջոցներ, այդ թվում՝ պատժամիջոցներ, մարդու իրավունքների խախտումների համար պատասխանատու ադրբեջանցի պաշտոնյաների նկատմամբ։

Ամերիկայի հայկական համագումարը կոչ է անում Միացյալ Նահանգներին և միջազգային գործընկերներին՝

• պահանջել Ադրբեջանում պահվող բոլոր հայ քաղբանտարկյալների և պատանդների անհապաղ ազատ արձակումը,

• մերժել քաղաքականորեն դրդված և ոչ թափանցիկ գործընթացների միջոցով կայացված դատավճիռների օրինականությունը,

• ապահովել, որ ցանկացած խաղաղության համաձայնագիր պայմանավորված լինի պատասխանատվությամբ, մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ և կիրառելի անվտանգության երաշխիքներով,

• հաստատել և պաշտպանել տեղահանված արցախահայերի վերադարձի հիմնարար իրավունքը։

«Ճնշումների, անպատժելիության և պատանդային դիվանագիտության վրա հիմնված խաղաղությունը ոչ կայուն է, ոչ արդար», – հավելել են համանախագահները։

«Իրական հաշտեցումը պահանջում է բանտարկյալների ազատ արձակում, մարդկային արժանապատվության հարգում և ծանր խախտումների համար պատասխանատվություն, այլ ոչ թե փակ դռների հետևում անցկացված կեղծ դատավարությունների արդյունքում կայացված ցմահ դատավճիռներ»։

Հիմնադրված լինելով 1972 թվականին՝ Ամերիկայի հայկական համագումարը Վաշինգտոնում տեղակայված ամենախոշոր համազգային կազմակերպությունն է, որը նպաստում է հայկական հարցերի հանրային ընկալմանը և իրազեկմանը։

Ամերիկայի հայկական համագումար