Հայաստանը մտադիր է դառնալ ֆիզիկական արհեստական բանականության զարգացման տարածաշրջանային կենտրոններից մեկը
ԵՐԵՎԱՆ, 17 նոյեմբերի․ /Նովոստի–Արմենիա/․ Հայաստանը մտադիր է դառնալ ֆիզիկական արհեստական բանականության (Physical AI) զարգացման տարածաշրջանային կենտրոններից մեկը։ Խոսքը տեխնոլոգիաների մասին է, որոնք ռոբոտներին և անօդաչու սարքերին հնարավորություն են տալիս ինքնուրույն ընկալել շրջակա միջավայրը, որոշումներ կայացնել և գործողություններ կատարել իրական աշխարհում։
Այդ նպատակով կառավարությունը հաստատել է շուրջ 14 մլն դոլար արժողությամբ 7-ամյա ծրագիր, որը նախատեսում է գիտական լաբորատորիաների ստեղծում, մասնագետների պատրաստում և միջազգային տեխնոլոգիական ընկերությունների ներգրավում։
Ինչպես հայտնել են մամուլի ասուլիսի մասնակիցները, ծրագիրը կիրականացվի պետություն-մասնավոր հատված գործընկերության սկզբունքներով։ Ֆինանսավորման կեսը կապահովի պետությունը, իսկ մնացած մասը՝ մասնավոր գործընկերները։
Ծրագրին կմասնակցեն Երևանի պետական համալսարանը, Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանը և Հայաստանի ամերիկյան համալսարանը։
Ինչով է ֆիզիկական ԱԲ-ն տարբերվում սովորականից
Երևանի պետական համալսարանի YerevaNN լաբորատորիայի ղեկավար Հրանտ Խաչատրյանը պարզաբանել է, որ արհեստական բանականության մեզ ծանոթ համակարգերը, այդ թվում՝ չաթբոտերը, հիմնականում գործում են թվային միջավայրում, մինչդեռ ֆիզիկական ԱԲ-ն մեքենաներին հնարավորություն է տալիս փոխազդել իրական աշխարհի հետ։
Նրա խոսքով՝ խոսքը ռոբոտների և անօդաչու սարքերի մասին է, որոնք կկարողանան ինքնուրույն կողմնորոշվել տարածության մեջ, վերլուծել շրջակա միջավայրը և կատարել տարբեր առաջադրանքներ։
Ընդ որում, առանձնահատուկ նշանակություն ունի նման համակարգերի անվտանգությունը։
«Եթե համակարգչում արհեստական բանականությունը սխալ է թույլ տալիս, դա պարտադիր չէ, որ ֆիզիկական վնասի հանգեցնի։ Բայց եթե նման սխալ թույլ տա ռոբոտը, այն կարող է վնաս պատճառել մարդկանց», – պարզաբանել է Խաչատրյանը։
Նա հայտնել է, որ հայ գիտնականներն արդեն մշակում են անօդաչու սարքերի կառավարման ԱԲ մոդելներ, սակայն առայժմ դրանք հիմնականում փորձարկում են համակարգչային սիմուլյացիաներում։
Որտեղ կօգտագործվեն ռոբոտները
Խաչատրյանի խոսքով՝ ֆիզիկական ԱԲ-ի կիրառման ոլորտը չափազանց լայն է։
Մասնավորապես, ռոբոտները կկարողանան օգնել փրկարարներին արտակարգ իրավիճակներում, ներթափանցել մարդկանց համար դժվարամատչելի կամ վտանգավոր վայրեր, աշխատել խիստ ծխածածկույթի պայմաններում և իրականացնել որոնողափրկարարական աշխատանքներ։
Մեկ այլ հեռանկարային ուղղություն է արդյունաբերությունը, որտեղ ռոբոտացված համակարգերը կարող են ավտոմատացնել արտադրական գործընթացները, բարձրացնել արտադրողականությունը և նվազեցնել արտադրանքի ինքնարժեքը։
Բացի այդ, նման տեխնոլոգիաները կարող են կիրառվել մոնիթորինգի, անվտանգության ապահովման և գիտական լաբորատորիաների ավտոմատացման համար։
Հայաստանում կպատրաստվի շուրջ 330 մասնագետ
Բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի բարձրագույն կրթության և գիտության քաղաքականության վարչության պետ Անի Վիրաբյանը հայտնել է, որ յոթ տարվա ընթացքում նախատեսվում է պատրաստել ռոբոտատեխնիկայի և արհեստական բանականության հետ կապված ուղղություններով շուրջ 330 շրջանավարտ։
Ծրագիրը նաև նախատեսում է գիտնականների ներգրավում, գործող լաբորատորիաների արդիականացում և նոր հետազոտական ստորաբաժանումների ստեղծում։
Մասնավորապես, նախատեսվում է վերազինել Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի խելացի համակարգերի և առաջադեմ կառավարման լաբորատորիան։
Ծրագրի ակնկալվող արդյունքների թվում են առնվազն 20 գիտական հրապարակումները, երկու արտոնագրի ստացումը, հինգ ստարտափի կամ համալսարանական հետազոտական նախագծերից առանձնացած ընկերությունների ստեղծումը, ինչպես նաև մասնակցությունը միջազգային խոշոր գիտական դրամաշնորհային ծրագրերին։
Ինչու են Հայաստանին անհրաժեշտ ռոբոտատեխնիկայի մասնագետներ
Խաչատրյանը նշել է, որ այսօր Հայաստանում ռոբոտատեխնիկայի զարգացման հիմնական խնդիրներից մեկը որակյալ կադրերի պակասն է։
Նրա գնահատմամբ՝ ներկայում երկրում դժվար է ձևավորել նույնիսկ 50 մասնագետից բաղկացած թիմ, որը կկարողանա աշխատել այս ոլորտի խոշոր նախագծերի վրա։
«Հիմա մենք կարող ենք միջազգային ընկերություններին ներկայացնել մեր հավակնություններն ու ծրագրերը, սակայն մեզ համար դժվար է նրանց համոզել Հայաստանում ստեղծել 50 հոգուց բաղկացած հետազոտական թիմ, քանի որ այդքան մասնագետներ առայժմ չկան», – նշել է նա։
Գիտնականի խոսքով՝ ծրագրի նպատակն է մի քանի տարի անց փոխել իրավիճակը, որպեսզի միջազգային ընկերությունները կարողանան Հայաստանում ստեղծել սեփական հետազոտական ստորաբաժանումները։
Կարո՞ղ է Հայաստանը դառնալ տարածաշրջանային առաջատար
Հայաստանի նորարարության հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Անահիտ Սարգսյանը նշել է, որ երկրի հավակնությունները չեն սահմանափակվում միայն տարածաշրջանային առաջատարությամբ։
Նրա խոսքով՝ Հայաստանը ձգտում է ձևավորել մրցունակ գիտատեխնոլոգիական միջավայր, որը կկարողանա ներգրավել միջազգային գիտնականների, տեխնոլոգիական ընկերությունների և ներդրումների։
ARCS.ai ռոբոտատեխնիկայի և արհեստական բանականության հետազոտական կենտրոնի ծրագրերի ղեկավար Անիկ Մարգարյանը հայտնել է, որ նախաձեռնության շուրջ աշխատանքը փաստացի սկսվել է դեռևս 2025 թ.-ի փետրվարին՝ կառավարության կողմից ծրագրի պաշտոնական հաստատումից առաջ։
Այդ ընթացքում կազմակերպվել է 16 կրթական ծրագիր և դասընթաց՝ արտերկրից հրավիրված մասնագետների մասնակցությամբ։
Նա նաև նշել է, որ նախաձեռնությանը միացել են միջազգային հայկական գիտական սփյուռքի ներկայացուցիչներ, մասնավոր դոնորներ և արտասահմանյան տեխնոլոգիական ընկերություններ։
Մամուլի ասուլիսի մասնակիցներն ընդգծել են, որ նախատեսված 14 մլն դոլարը ծրագրի նախնական բյուջեն է։ Հետագայում ֆինանսավորումը կարող է ավելացվել միջազգային դրամաշնորհների, մասնավոր ներդրումների և պետական այլ նախաձեռնությունների հաշվին։
Ծրագրի գլխավոր նպատակն է Հայաստանում ստեղծել գիտական և կադրային բազա, որը երկրին հնարավորություն կտա ոչ միայն օգտագործել արտասահմանյան տեխնոլոգիաները, այլև ինքնուրույն մշակել խելացի ռոբոտներ, անօդաչու համակարգեր և ֆիզիկական արհեստական բանականության ոլորտի այլ լուծումներ։