Իլոն Մասկի հիմնադրած SpaceX ընկերության Starship տիեզերանավն առաջին անգամ հաջողությամբ վերադարձել է մեկնարկային հարթակ՝ ավարտելով 22 ժամ տևած ուղեծրային փորձնական թռիչքը։ Վայրէջքի ընթացքում տիեզերանավը բռնել են մեկնարկային աշտարակի վրա տեղադրված հատուկ մեխանիկական «ձեռքերը»։
Տիեզերանավի վերադարձն իրականացվել է ԱՄՆ արևելյան ստանդարտ ժամանակով ժամը 16։16-ին։ Այդ պահին մեկնարկային աշտարակի մեխանիկական «ձեռքերը» բռնել են վերադարձող տիեզերանավը։ Պատմական վայրէջքի պաշտոնական ուղիղ հեռարձակման ընթացքում հնչել է Player խմբի Baby Come Back («Փոքրիկս, վերադարձիր») երգը, հայտնում է BBC-ն:
«Սա տիեզերական թռիչքների Սուրբ Գրաալն էր։ Մենք բռնեցինք «Սթարշիփը», և այժմ ամեն ինչ կփոխվի»,– «Ֆրանս Պրես» գործակալությունը մեջբերել է SpaceX-ի ներկայացուցիչ Դեն Հուոտի խոսքերը։
124 մետր բարձրություն ունեցող հրթիռը հաջողությամբ արձակվել է Տեխաս նահանգի Բոկա Չիկա բնակավայրում գտնվող «Սթարբեյս» տիեզերակայանից։
SpaceX-ի հաղորդած տեղեկությունների համաձայն՝ թռիչքի ընթացքում տիեզերանավն ուղեծիր է դուրս բերել 26 ինտերնետային արբանյակ, որոնք նախատեսված են Starlink համակարգի արբանյակային խմբավորումը համալրելու համար։
Ավելի վաղ ընկերությունը հրաժարվել էր փորձնական արձակման ժամանակ Starship հրթիռի ստորին աստիճանը մեկնարկային աշտարակի մեխանիկական բռնիչներով որսալու փորձից։ Նախնական ծրագրով նախատեսվում է հրթիռի ստորին աստիճանը բռնել աշտարակի վրա տեղադրված մեխանիկական ձեռքերի միջոցով։ Այդ բռնիչները շատերը համեմատել են ուտելու համար օգտագործվող չինական փայտիկների հետ։ Սակայն ընկերությունը փոխել է ծրագիրը, և հրթիռի ստորին աստիճանն ուղղորդվել է դեպի օվկիանոս, որտեղ էլ ընկել է ջուրը։
Այս թռիչքը դարձել է Starship հրթիռի երկու աստիճաններն ամբողջությամբ վերադարձնելու առաջին փորձը։ Նախագծողների մտահղացմամբ՝ հրթիռի երկու բաղադրիչներն էլ պետք է հնարավոր լինի օգտագործել բազմակի անգամ, ինչը թույլ կտա զգալիորեն նվազեցնել տիեզերական արձակումների ֆինանսական ծախսերը։ Արձակման ամբողջ ընթացքը ցուցադրվել է ուղիղ եթերով։
Անդրադառնալով ստորին աստիճանը բռնելու փորձից հրաժարվելու որոշմանը՝ SpaceX-ի ներկայացուցիչը հայտարարել է. «Անվտանգությունը միշտ առաջնահերթություն է։ Երբ մենք փորձում ենք անել մի բան, որը նախկինում չենք արել, մեզ համար ամենակարևորը վստահ լինելն է, որ յուրաքանչյուր գործողություն հնարավոր է իրականացնել անվտանգ կերպով»։
Նախորդ երեք արձակումների ընթացքում SpaceX-ին հաջողվել է մեխանիկական բռնիչների միջոցով որսալ հրթիռի ստորին աստիճանը։ Մինչդեռ վերին աստիճանը նախկին բոլոր փորձարկումների ավարտին վայրէջք է կատարել օվկիանոսի ջրերում։
Ընկերությունը երկար ժամանակ աշխատել է ամբողջությամբ բազմակի օգտագործման համար նախատեսված տիեզերական հրթիռ ստեղծելու ուղղությամբ։ Ներկայումս «Ֆալքոն 9» հրթիռի դեպքում հնարավոր է կրկնակի օգտագործել դրա ստորին աստիճանը։ Այս հրթիռը տարեկան արձակվում է ավելի քան 100 անգամ, իսկ արագացուցիչների բազմակի կիրառումը հնարավորություն է տվել էապես կրճատել արձակումների արժեքը։
Ծախսերի նվազեցման գործընթացին մեծ ուշադրությամբ հետևել են ինչպես SpaceX-ի բաժնետերերը, այնպես էլ ԱՄՆ օդագնացության և տիեզերական տարածության հետազոտությունների ազգային վարչությունը՝ ՆԱՍԱ-ն։ Ընկերությունն այս տարի դարձել է հրապարակային, ինչն ավելի է մեծացրել ֆինանսական արդյունավետության նկատմամբ հետաքրքրությունը։
Starship ծրագրի հաջողությունները կարող են անմիջական ազդեցություն ունենալ ՆԱՍԱ-ի՝ 2028 թվականին մարդուն Լուսնի մակերևույթ իջեցնելու ծրագրերի իրականացման վրա։ Այդ ժամկետը գնահատվել է որպես չափազանց հավակնոտ։
Միաժամանակ SpaceX-ը տիեզերական ոլորտում ունի լուրջ մրցակից՝ միլիարդատեր Ջեֆ Բեզոսի «Բլու Օրիջին» ընկերությունը։ Վերջինս նույնպես պայմանագիր է կնքել ՆԱՍԱ-ի հետ՝ Լուսնի մակերևույթում վայրէջք կատարելու համար նախատեսված տիեզերական սարք մշակելու նպատակով։
ՆԱՍԱ-ի կողմից նման հավակնոտ ժամկետների սահմանումը պայմանավորված է նաև Չինաստանի հետ տիեզերական մրցակցությամբ։ Չինական կողմը նախատեսում է իր տիեզերագնացներին Լուսին ուղարկել 2030 թվականին։ Այդ մասին ավելի վաղ հայտնել է ՆԱՍԱ-ի ղեկավար Ջարեդ Այզեքմանը։