NASA-ի Perseverance տիեզերանավը Մարսի վրա հայտնաբերել է գերմանր փոշու մասնիկներ, որոնց տրամագիծը ընդամենը 100 նանոմետր է, մոտավորապես 500 անգամ ավելի բարակ, քան մարդու մազերը։ Այս հայտնագործությունը կարևոր նշանակություն կունենա մոլորակի վրա անձնակազմով վայրէջքների պլանավորման համար։
Հետազոտական խմբի տվյալներով՝ NASA-ի Մարսագնացը, որը 2021 թվականին վայրէջք կատարելուց ի վեր ուսումնասիրում է Մարսի հյուսիսային կիսագնդի Ջեզերո խառնարանի շրջանը, հայտնաբերել է երբևէ գրանցված փոշու ամենափոքր մասնիկները, հաղորդել է Reuters-ը։
Սենթ Լուիսի Վաշինգտոնի համալսարանի մոլորակագետ Սքոթ Վան Բոմմելի խոսքով՝ «պարտադիր չէ, որ փոքր մասնիկների չափը փոշին ավելի վտանգավոր դարձնի, բայց փոքր մասնիկներն ավելի մեծ ունակություն ունեն թափանցելու մարդու մարմնի մեջ ավելի խորը, որտեղ դրանք օրգանիզմի համար ավելի դժվար է հեռացնել»։
«Ինչպես ցանկացած նյութի դեպքում, թունավորությունը կախված է դեղաչափից և ազդեցության տևողությունից։ Մարսի փոշին պարունակում է սիլիցիում, երկաթի միացություններ և քլորի միացություններ, ինչպիսին է պերքլորատը, որոնք հայտնի են որպես վնասակար Երկրի վրա բավականաչափ բարձր չափաբաժիններով», – ասել է Perseverance առաքելության գիտական խմբի անդամ և այս արդյունքները նկարագրող ուսումնասիրության գլխավոր հեղինակ Վան Բոմմելը։
Գիտական խումբը վերլուծել է մարսագնացի սարքավորումների վրա նստված փոշու մասնիկները, ներառյալ վեցանիվ տիեզերանավի վրա կրվող տիեզերական համազգեստների պատրաստման համար օգտագործվող նյութերը, որպեսզի ստուգի, թե ինչպես են դրանք դիմանալու մոլորակի դաժան պայմաններին։
Նախորդ չափումները Մարսի վրա հայտնաբերել էին մինչև երեք միկրոմետր տրամագծով փոշու մասնիկներ, բայց ռենտգենյան լիթոքիմիայի մոլորակային գործիքը (PIXL) հայտնաբերել է նույնիսկ ավելի փոքր մասնիկների երկու կատեգորիա։
Գերմանր մասնիկներից բացի, եղել է նաև 2.5 միկրոմետրից պակաս տրամագծով մանր մասնիկների կատեգորիա, որը 30 անգամ ավելի բարակ է, քան մարդու մազը։ Այս մասնիկները կարող են բավականաչափ փոքր լինել՝ տիեզերագնացի թոքերը թափանցելու, արյան մեջ մտնելու և միգուցե կենսական օրգանները վնասելու համար։
Մտահոգության մեկ այլ պատճառ է այն, որ Մարսի միջավայրը և փոշու ֆիզիկական հատկությունները, ի վերջո, կարող են վնասել տիեզերական կոստյումների և բնակավայրերի պատրաստման համար օգտագործվող նյութերը։
«Մենք ապացույցներ չունենք, որ փոշին վնասել է տիեզերական կոստյումների նյութերը, միայն այն, որ այդ նյութերը տարբեր կերպ են արձագանքել փոշու ազդեցությանը», – ասել է Վան Բոմմելը։
«Այս հայտնագործությունները կօգնեն Մարս մարդկային առաքելությունների համար ապագա կյանքի ապահովման համակարգերի մշակմանը, ներառյալ տիեզերական կոստյումների և բնակավայրերի համար նյութերի ընտրությունը, ինչպես նաև միկրոնից փոքր մասնիկների դեմ արդյունավետ մաքրման մեթոդները։ Դրանք նաև լրացնում են NASA-ի կողմից տոքսիկոլոգիական ռիսկերի վերաբերյալ մշակված առաջարկություններն ու արձանագրությունները», – ասել է Վան Բոմմելը։