ԱՄՆ միջանկյալ ընտրությունները․ դեմոկրատների առաջատարությունը և հնարավոր ազդեցությունը համաշխարհային քաղաքականության ու Հայաստանի վրա
ԱՄՆ Կոնգրեսի միջանկյալ ընտրությունների նախնական արդյունքները կարող են նոր քաղաքական իրողություն ձևավորել ոչ միայն Միացյալ Նահանգներում, այլև միջազգային հարաբերություններում։ Դեմոկրատների առաջատարությունը, եթե հաստատվի վերջնական արդյունքներով, կարող է էապես սահմանափակել նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի քաղաքական հնարավորությունները։
Կարևոր է հասկանալ, որ միջանկյալ ընտրությունները չեն փոխում Սպիտակ տան ղեկավարին, բայց կարող են փոխել այն քաղաքական միջավայրը, որտեղ նախագահն իրականացնում է իր ծրագիրը։
Վաշինգտոնում ուժերի նոր հարաբերակցություն․ ի՞նչ կփոխվի
Նոյեմբերի 4-ի դրությամբ հրապարակված նախնական արդյունքներով՝ դեմոկրատները առաջատար են Կոնգրեսի երկու պալատների՝ Ներկայացուցիչների պալատի և Սենատի պայքարում։ Եթե այս արդյունքները հաստատվեն, Թրամփի Հանրապետական կուսակցությունը կկորցնի Կոնգրեսի վերահսկողությունը։
Ընտրությունների վրա ազդել են կյանքի թանկացումը, գնաճը, Իրանի շուրջ ստեղծված իրավիճակը, ներգաղթի քաղաքականությունն ու գործող վարչակազմի նկատմամբ դժգոհությունը։
Դեմոկրատների վերահսկողության պայմաններում Թրամփի համար ավելի դժվար կլինի առաջ մղել օրենսդրական նախաձեռնությունները, հաստատել բյուջեն և իրականացնել իր քաղաքական օրակարգը։ Նոր մեծամասնությունը հնարավորություն կունենա նաև ավելի խիստ վերահսկողություն իրականացնել վարչակազմի գործունեության նկատմամբ։
Սակայն սա չի նշանակում, որ Թրամփը կորցնում է իր նախագահական լիազորությունները։ Արտաքին քաղաքականության և գործադիր իշխանության հիմնական գործիքները շարունակում են մնալ Սպիտակ տան ձեռքում։
Այսպիսով, առաջիկա երկու տարիներին Վաշինգտոնում կարող է խորանալ նախագահի և Կոնգրեսի քաղաքական դիմակայությունը։
Աշխարհաքաղաքական հետևանքները․ Ուկրաինա, Ռուսաստան, Եվրոպա
Ընտրությունների արդյունքները կարող են ազդեցություն ունենալ հատկապես Ուկրաինայի պատերազմի և Ռուսաստանի նկատմամբ ԱՄՆ քաղաքականության վրա։
Դեմոկրատական կուսակցությունում ավանդաբար ավելի մեծ աջակցություն կա Ուկրաինային ռազմական և ֆինանսական օգնությունը շարունակելու հարցում։ Կոնգրեսում մեծամասնություն ստանալու դեպքում նրանք կարող են ակտիվորեն առաջ մղել Ուկրաինային աջակցության և Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցների վերաբերյալ նախաձեռնությունները։
Սակայն դեմոկրատների հաղթանակը դեռ չի նշանակում, որ ԱՄՆ-ն ավտոմատ կերպով վերադառնալու է Ուկրաինային անսահմանափակ աջակցության քաղաքականությանը։ Կուսակցության ներսում նույնպես կան տարբեր մոտեցումներ պատերազմի ավարտի և ամերիկյան ներգրավվածության հարցում։
Ռուսաստանի համար նոր Կոնգրեսը կարող է նշանակել ավելի խիստ խորհրդարանական վերահսկողություն Մոսկվայի հետ հարաբերությունների, պատժամիջոցների և Ուկրաինային աջակցության հարցերում։
Եվրոպան էլ կարող է ավելի մեծ հնարավորություն ստանալ Վաշինգտոնում իր անվտանգության առաջնահերթությունները պաշտպանելու համար։ Այնուամենայնիվ, արտաքին քաղաքականության հիմնական որոշումների հարցում Թրամփը շարունակում է ունենալ առանցքային դեր։
Ի՞նչ կարող է փոխվել Հայաստանի հետ հարաբերություններում
Հայաստանի համար ամերիկյան ընտրությունների արդյունքները հատկապես կարևոր են, քանի որ հայ-ամերիկյան հարաբերությունները վերջին շրջանում ստացել են ռազմավարական նշանակություն։
2026 թվականի մայիսին Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև ստորագրվել է համապարփակ ռազմավարական գործընկերության խարտիա, որը համագործակցություն է նախատեսում անվտանգության, էներգետիկայի, բարձր տեխնոլոգիաների, արհեստական բանականության, տնտեսության և տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ոլորտներում։
Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև TRIPP նախագիծը։ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև դրա իրականացման շրջանակային համաձայնագիրը ստորագրվել է 2026 թվականի հունիսին, իսկ հոկտեմբերի 28-ին վավերացվել է Հայաստանի Ազգային ժողովում։
Ամերիկյան Կոնգրեսի նոր կազմը կարող է ազդել Հայաստանի հետ գործակցության մի քանի ուղղությունների վրա։
Դեմոկրատական մեծամասնությունը կարող է ավելի ակտիվ վերահսկել նախագծի ֆինանսավորումն ու իրականացումը։ Հայաստանի համար կարևոր է, որ TRIPP-ը չմնա միայն Թրամփի անձնական քաղաքական նախաձեռնություն, այլ ստանա երկկուսակցական աջակցություն և դառնա ԱՄՆ-ի երկարաժամկետ քաղաքականության մաս։
Կարող են ընդլայնվել գործակցության հնարավորությունները սահմանային անվտանգության, կիբեռանվտանգության, տեխնոլոգիաների և պաշտպանական կարողությունների զարգացման ուղղություններով։ Սակայն դա ինքնաբերաբար չի նշանակում ամերիկյան ռազմական կամ ֆինանսական աջակցության ավելացում։
Դեմոկրատական Կոնգրեսը կարող է ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել Ռուսաստանի ազդեցությանը Հարավային Կովկասում և տարածաշրջանում Մոսկվայի քաղաքականությանը։ Հայաստանի համար սա կարող է լրացուցիչ հնարավորություն ստեղծել միջազգային հարթակներում սեփական ինքնիշխանության պաշտպանության հարցը բարձրացնելու համար։ Միաժամանակ Հայաստանը պետք է խուսափի իր արտաքին քաղաքականությունը բացառապես ռուս-ամերիկյան հակադրության շրջանակում դիտարկելուց։ Մեր նպատակը մեկ աշխարհաքաղաքական կենտրոնից մյուսին կախվածության տեղափոխումը չէ, այլ ինքնուրույն քաղաքականության ամրապնդումը։
ԱՄՆ-ի մասնակցությամբ ձևավորված խաղաղության գործընթացը կարող է շարունակել մնալ Վաշինգտոնի կարևոր առաջնահերթություններից մեկը։ Կոնգրեսում կարող են ավելի ակտիվ քննարկվել Ադրբեջանի նկատմամբ քաղաքականությունը, Հայաստանի անվտանգությունը, սահմանների հարցն ու խաղաղության պայմանագրի իրականացումը։ Սա Հայաստանի համար լրացուցիչ դիվանագիտական հնարավորություններ է ստեղծում։
Հայաստանի անելիքները․ չսպասել, այլ աշխատել նոր Կոնգրեսի հետ
Հայաստանը չպետք է սպասի, թե Վաշինգտոնի քաղաքական փոփոխություններն ինչ ազդեցություն կունենան իր վրա։ Անհրաժեշտ է նախապես աշխատել նոր քաղաքական իրողությունների պայմաններում։
Կան մի քանի առաջնահերթ ուղղություններ։
- Ակտիվացնել կապերը դեմոկրատ կոնգրեսականների հետ։ Հայաստանի հարաբերությունները չպետք է սահմանափակվեն միայն գործող վարչակազմի հետ կապերով։
- Ձևավորել երկկուսակցական աջակցություն։ Ռազմավարական գործընկերությունը պետք է ունենա ինչպես հանրապետականների, այնպես էլ դեմոկրատների աջակցությունը։
- TRIPP-ը դարձնել երկարաժամկետ ամերիկյան շահերի մաս։ Պետք է ցույց տալ, որ նախագիծը կարևոր է ոչ միայն Հայաստանի, այլև ԱՄՆ-ի և ամբողջ տարածաշրջանի համար։
- Օգտագործել սփյուռքի ներուժը։ Ամերիկահայ համայնքը կարող է կարևոր դեր ունենալ Կոնգրեսի հետ կապերի և Հայաստանի շահերի ներկայացման գործում։
- Զարգացնել տնտեսական օրակարգը։ Ներդրումները, էներգետիկան, տեխնոլոգիաներն ու ենթակառուցվածքները պետք է դառնան համագործակցության իրական հենասյուները։
Հայաստանի համար ստեղծված իրավիճակը միաժամանակ հնարավորություն է և մարտահրավեր։
Հնարավորություն է՝ ամրապնդելու հարաբերությունները Վաշինգտոնի նոր քաղաքական մեծամասնության հետ, խորացնելու գործակցությունը և ամերիկյան քաղաքական շրջանակներում ավելի լայն աջակցություն ստանալու համար։
Մարտահրավեր է՝ սեփական ռազմավարական ծրագրերը մեկ նախագահի կամ մեկ կուսակցության քաղաքական ապագայի հետ չկապելը։
Հայաստանի գլխավոր խնդիրը պետք է լինի ամերիկյան աջակցության ինստիտուցիոնալացումը։ Այսինքն՝ Հայաստանի հետ գործակցությունը պետք է դառնա ԱՄՆ-ի պետական երկարաժամկետ քաղաքականության բաղադրիչ՝ անկախ նրանից, թե Սպիտակ տանը հանրապետական է, թե դեմոկրատ։
Վաշինգտոնում ուժերի հարաբերակցությունը փոխվում է։ Հայաստանի խնդիրն այդ փոփոխություններին պարզապես հետևելը չէ, այլ ստեղծված հնարավորություններն իր ինքնիշխանության, անվտանգության և տնտեսական զարգացման համար օգտագործելը։
Մնրտիչ Իսրայելյան
Բաժանորդագրվեք Zarkerak.am-ի տելեգրամ ալիքին։