https://arm.sputniknews.ru/20260924/teghaptujt-e-pvordzagety-pashinjanerdvoghan-handipman-ev-2-erkri-haraberutjunneri-masin-107273799.html
Տեղապտույտ է. փորձագետը` Փաշինյան–Էրդողան հանդիպման և 2 երկրի հարաբերությունների մասին
Տեղապտույտ է. փորձագետը` Փաշինյան–Էրդողան հանդիպման և 2 երկրի հարաբերությունների մասին
Sputnik Արմենիա
Փորձագետը կարծում է, որ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների վերաբերյալ հստակ դիրքորոշումներ պետք է հնչեն գոնե փակ հանդիպումների ժամանակ։ 24.09.2026, Sputnik Արմենիա
2026-09-24T23:25+0400
2026-09-24T23:25+0400
2026-09-24T23:26+0400
հայաստան
թուրքիա
բենիամին պողոսյան
նիկոլ փաշինյան
ռեջեփ թայիփ էրդողան
https://cdn.am.imgsputniknews.ru/img/07ea/09/17/107220512_0:0:1500:844_1920x0_80_0_0_15f9cc62c187c41ccca679dfb197e0cb.jpg.webp
ԵՐԵՎԱՆ, 24 սեպտեմբերի – Sputnik. Թուրքիան Հարավային Կովկասում իր քաղաքականության մեջ որդեգրել է ադրբեջանամետ քաղաքականություն` շարունակելով Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումը կապել Ադրբեջանից «կանաչ լույս» ստանալու հետ, այս ֆոնին հայ-թուրքական հարաբերությունները շարունակում են մնալ փակ շրջանի և տեղապտույտի վիճակում։ Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում այս տեսակետը հայտնեց քաղաքագետ, «APRI Հայաստան» վերլուծական կենտրոնի ավագ գիտաշխատող Բենիամին Պողոսյանը՝ մեկնաբանելով Նյու Յորքում ՄԱԿ-ի գլխավոր վեհաժողովի շրջանակում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հանդիպումը։Ավելի վաղ հաղորդվել էր, որ Հայաստանի և Թուրքիայի ղեկավարները հայտարարել են գործարար շրջանակների միջև կապերը զարգացնելու, առևտրատնտեսական նախագծերը խթանելու և երկու երկրների սահմանին գտնվող պատմական Անիի կամրջի վերակառուցման ուղղությամբ համատեղ աշխատանքը շարունակելու անհրաժեշտության մասին: Նրանք նաև ընդգծել են հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի շարունակման կարևորությունը և նշել բիզնեսի ներկայացուցիչների միջև շփումների ակտիվացման անհրաժեշտությունը:Փորձագետի խոսքով` 2 երկրների ղեկավարների հանդիպման վերաբերյալ պաշտոնական հաղորդագրությունը վկայում է, որ Թուրքիայի քաղաքականության մեջ չկա որևէ էական փոփոխություն չկա։Անդրադարձ չի եղել անգամ 2022 թվականի հուլիսին ձեռք բերված պայմանավորվածությանը` երրորդ երկրների քաղաքացիների և դիվանագիտական անձնագրեր ունեցող անձանց համար հնարավորինս սեղմ ժամկետներում հայ-թուրքական սահմանը բացելու հարցը։ Նա հիշեցրեց, որ սահմանի բացման ժամկետները բազմիցս հետաձգվել են, վերջին անգամ` 2026 թվականի փետրվարի 1–ին (ամեն անգամ Անկարան հրաժարվում էր ավելի վաղ հնչեցրած պայմանավորվածություններից` այդ գործընթացը կապելով հայ-ադրբեջանական ուղու իրավիճակի հետ)։Հայաստանի կառավարությունն էլ մշտապես շարունակում է կարգավորման գործընթացը։ Այդ թվում` հատուկ ներկայացուցիչներ Ռուբեն Ռուբինյանի և Սերդար Քըլըչի ձևաչափով հանդիպումների ժամանակ պարբերաբար հայտարարություններ են հնչում բանակցություններում դրական առաջընթացի և կառուցողական մթնոլորտի մասին։Անկարան շարունակում է Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումը կապել Բաքվի պահանջների կատարման հետ, որոնք անընդհատ աճում են, ու դրանց վերջը չի երևում։ Արդյունքում հայ-թուրքական հարաբերություններն ավելի քան 4 տարի գտնվում են տեղում դոփող վիճակում, ստացվում է փակ շրջան. Թուրքիան ինչ-որ խոստումներ է տալիս, հետո վերջին պահին հրաժարվում է դրանք կատարել։ Երևանում փորձում են չնկատել դա և խոսում են դրական առաջընթացի և կառուցողական մթնոլորտի մասին։ Պողոսյանն այսօր էլ իրական հույսեր չի տեսնում, որ կարելի է դուրս գալ այդ «տեղում պտտվելու» վիճակից։Երևանի դիրքորոշումըԻնչ վերաբերում է Երևանի հռետորաբանությանն ու անհամաչափ հայտարարություններին, փորձագետն առանձնացրեց երկու հիմնական պատճառ. առաջինը` ցույց տալ Արևմուտքին, որ Հայաստանը կառուցողական է` չնայած որ իրեն փաստացի անընդհատ խաբում են և դրժում խոստումները։ Պողոսյանի կարծիքով` նման մոտեցումը կարող է կապված լինել այն բանի հետ, որ ԱՄՆ-ն և ԵՄ-ն հետաքրքրված են հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմամբ:Երկրորդ հնարավոր հաշվարկը, ըստ նրա, կապված է իրավիճակն էլ ավելի չսրելու ցանկության հետ։ Մասնավորապես խոսքը կարող է վերաբերել ինչպես Թուրքիայի, այնպես էլ Ադրբեջանի նկատմամբ կոշտ հայտարարություններից խուսափելու ձգտմանը։«Երկուսուկես տարի է` կա «ոչ պատերազմ, ոչ խաղաղություն» վիճակ, ինչպես ասում են, սահմաններում երկուսուկես տարի է` Ադրբեջանը չի կրակում, և գուցե այդ երկյուղն էլ կա, որ ցանկացած կոշտ հայտարարությունից հետո Ալիևը կարող է հրաման տալ և ասել՝ այս կամ այն դիրքերում սկսեք կրակել և այլն»,– ասաց Պողոսյանը։Փորձագետի խոսքով` այդ տրամաբանության մեջ պետք է դիտարկել նաև Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման հարցը Հայաստանի արտաքին քաղաքական օրակարգից հանելը: Պողոսյանը նշեց` ՀՀ կառավարությունն ունի հստակ դիրքորոշում՝ ամեն ինչ անել, որպեսզի կարգավորի Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ հարաբերությունները` նույնիսկ անկախ այն հանգամանքից՝ Թուրքիան և Ադրբեջանը համապատասխան ձևով արձագանքում են, թե ոչ։«Այդ «ամեն ինչի» մեջ մտնում է նաև, ըստ երևույթին, Ցեղասպանության ճանաչումը արտաքին քաղաքականության օրակարգից հանելը։ Ակնհայտ է, որ դա Թուրքիայի համար որոշակի գրգռող բան է, և երևի մտածեցին՝ հնարավորինս ամեն ինչ անենք, որպեսզի Թուրքիան չզայրանա, նայենք, կատարենք ինվենտարիզացիա՝ ի՞նչ է անում Հայաստանը կամ ՀՀ կառավարությունը, որը կարող է զայրացնել Թուրքիային, և փորձենք այդ ամեն ինչից հրաժարվել, գուցե հարաբերությունները կարգավորվեն։ Ես այդպիսի տրամաբանություն եմ տեսնում»,– նշեց Պողոսյանը։Ի՞նչ պետք է անի ԵրևանըՊողոսյանը կարծում է, որ Հայաստանը պետք է փոխի հանրային հռետորաբանությունը և ավելի բաց խոսի հայ–թուրքական հարաբերություններում շոշափելի առաջընթացի բացակայության մասին։«Երևի թե ժամանակն է մի փոքր ավելի բարձր խոսել, բայց ոչ թե, որ ամեն ինչ լավ է հայ-թուրքական հարաբերություններում կամ բանակցություններում, կամ կա հսկայական առաջխաղացում, այլ որ իրականում շոշափելի, իրատեսական առաջխաղացում չկա»,– նշեց Պողոսյանը։Նա ընդգծեց` կարող են առարկել և որպես առաջընթացի նշաններ բերել մի շարք գործնական քայլի օրինակներ՝ Թուրքիայի և Հայաստանի միջև ուղիղ առևտրի հնարավորություններ մ, Հայաստանին մաքսային կոդի տրամադրում, Կարս-Ախալքալաք երկաթգծից օգտվելու հնարավորություն, թուրք գործարարների այցեր Հայաստան և հայ գործարարների այցեր Թուրքիա, ինչպես նաև երկու երկրների միջև ավիահաղորդակցության ընդլայնում։Փորձագետի կարծիքով` այդ քայլերը չպետք է դիտարկել որպես առաջընթաց հարաբերությունների կարգավորման գործում, այլ ընդամենը փոքր դետալներ, որոնք Թուրքիան անում է տպավորություն ստեղծելու համար, որ իբր առաջընթաց կա:Փորձագետը նշեց` եթե Հայաստանի կառավարությունը չի ուզում այդ մասին հրապարակային ասել, ապա պետք է գոնե փակ հանդիպումների ժամանակ խոսի, հակառակ դեպքում կարող ենք հասնել 2036 թվական և նորից քննարկել Անիի պատմական կամրջի վերականգնումը։
թուրքիա
2026
Լուրեր
am_HY
https://cdn.am.imgsputniknews.ru/img/07ea/09/17/107220512_84:0:1417:1000_1920x0_80_0_0_ff0218b727b6336a2a1ffccb69e62347.jpg.webp
հայաստան, թուրքիա, բենիամին պողոսյան, նիկոլ փաշինյան, ռեջեփ թայիփ էրդողան
հայաստան, թուրքիա, բենիամին պողոսյան, նիկոլ փաշինյան, ռեջեփ թայիփ էրդողան
Փորձագետը կարծում է, որ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների վերաբերյալ հստակ դիրքորոշումներ պետք է հնչեն գոնե փակ հանդիպումների ժամանակ։
Փորձագետի խոսքով` 2 երկրների ղեկավարների հանդիպման վերաբերյալ պաշտոնական հաղորդագրությունը վկայում է, որ Թուրքիայի քաղաքականության մեջ չկա որևէ էական փոփոխություն չկա։
Անդրադարձ չի եղել անգամ 2022 թվականի հուլիսին ձեռք բերված պայմանավորվածությանը` երրորդ երկրների քաղաքացիների և դիվանագիտական անձնագրեր ունեցող անձանց համար հնարավորինս սեղմ ժամկետներում հայ-թուրքական սահմանը բացելու հարցը։ Նա հիշեցրեց, որ սահմանի բացման ժամկետները բազմիցս հետաձգվել են, վերջին անգամ` 2026 թվականի փետրվարի 1–ին (ամեն անգամ Անկարան հրաժարվում էր ավելի վաղ հնչեցրած պայմանավորվածություններից` այդ գործընթացը կապելով հայ-ադրբեջանական ուղու իրավիճակի հետ)։
Հայաստանի կառավարությունն էլ մշտապես շարունակում է կարգավորման գործընթացը։ Այդ թվում` հատուկ ներկայացուցիչներ Ռուբեն Ռուբինյանի և Սերդար Քըլըչի ձևաչափով հանդիպումների ժամանակ պարբերաբար հայտարարություններ են հնչում բանակցություններում դրական առաջընթացի և կառուցողական մթնոլորտի մասին։
«Եվ դրանից հետո Թուրքիան փաստացի հրաժարվում է կատարել այն ամենափոքր, խորհրդանշական պայմանավորվածությունները, որոնք ձեռք էին բերվել 4.5 տարի առաջ։ Ասում է` Երևանի հետ հարաբերությունները կկարգավորվեն, եթե կանաչ լույս ստանա Ադրբեջանից»,– նշեց Պողոսյանը։
Անկարան շարունակում է Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումը կապել Բաքվի պահանջների կատարման հետ, որոնք անընդհատ աճում են, ու դրանց վերջը չի երևում։ Արդյունքում հայ-թուրքական հարաբերություններն ավելի քան 4 տարի գտնվում են տեղում դոփող վիճակում, ստացվում է փակ շրջան. Թուրքիան ինչ-որ խոստումներ է տալիս, հետո վերջին պահին հրաժարվում է դրանք կատարել։ Երևանում փորձում են չնկատել դա և խոսում են դրական առաջընթացի և կառուցողական մթնոլորտի մասին։ Պողոսյանն այսօր էլ իրական հույսեր չի տեսնում, որ կարելի է դուրս գալ այդ «տեղում պտտվելու» վիճակից։
Երևանի դիրքորոշումը
Ինչ վերաբերում է Երևանի հռետորաբանությանն ու անհամաչափ հայտարարություններին, փորձագետն առանձնացրեց երկու հիմնական պատճառ. առաջինը` ցույց տալ Արևմուտքին, որ Հայաստանը կառուցողական է` չնայած որ իրեն փաստացի անընդհատ խաբում են և դրժում խոստումները։ Պողոսյանի կարծիքով` նման մոտեցումը կարող է կապված լինել այն բանի հետ, որ ԱՄՆ-ն և ԵՄ-ն հետաքրքրված են հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմամբ:
«Հայաստանը շարունակում է դրական տոնով խոսել Թուրքիայի մասին, ասում է` ամեն ինչ լավ է, կա դրական մթնոլորտ և այլն, գուցե մտածում են` դրանով Հայաստանի արժեքը Միացյալ Նահանգների կամ Եվրամիության կամ եվրոպական պետությունների աչքում կավելանա»,– ասաց փորձագետը։
Երկրորդ հնարավոր հաշվարկը, ըստ նրա, կապված է իրավիճակն էլ ավելի չսրելու ցանկության հետ։ Մասնավորապես խոսքը կարող է վերաբերել ինչպես Թուրքիայի, այնպես էլ Ադրբեջանի նկատմամբ կոշտ հայտարարություններից խուսափելու ձգտմանը։
«Երկուսուկես տարի է` կա «ոչ պատերազմ, ոչ խաղաղություն» վիճակ, ինչպես ասում են, սահմաններում երկուսուկես տարի է` Ադրբեջանը չի կրակում, և գուցե այդ երկյուղն էլ կա, որ ցանկացած կոշտ հայտարարությունից հետո Ալիևը կարող է հրաման տալ և ասել՝ այս կամ այն դիրքերում սկսեք կրակել և այլն»,– ասաց Պողոսյանը։
Փորձագետի խոսքով` այդ տրամաբանության մեջ պետք է դիտարկել նաև Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման հարցը Հայաստանի արտաքին քաղաքական օրակարգից հանելը: Պողոսյանը նշեց` ՀՀ կառավարությունն ունի հստակ դիրքորոշում՝ ամեն ինչ անել, որպեսզի կարգավորի Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ հարաբերությունները` նույնիսկ անկախ այն հանգամանքից՝ Թուրքիան և Ադրբեջանը համապատասխան ձևով արձագանքում են, թե ոչ։
«Այդ «ամեն ինչի» մեջ մտնում է նաև, ըստ երևույթին, Ցեղասպանության ճանաչումը արտաքին քաղաքականության օրակարգից հանելը։ Ակնհայտ է, որ դա Թուրքիայի համար որոշակի գրգռող բան է, և երևի մտածեցին՝ հնարավորինս ամեն ինչ անենք, որպեսզի Թուրքիան չզայրանա, նայենք, կատարենք ինվենտարիզացիա՝ ի՞նչ է անում Հայաստանը կամ ՀՀ կառավարությունը, որը կարող է զայրացնել Թուրքիային, և փորձենք այդ ամեն ինչից հրաժարվել, գուցե հարաբերությունները կարգավորվեն։ Ես այդպիսի տրամաբանություն եմ տեսնում»,– նշեց Պողոսյանը։
Ի՞նչ պետք է անի Երևանը
Պողոսյանը կարծում է, որ Հայաստանը պետք է փոխի հանրային հռետորաբանությունը և ավելի բաց խոսի հայ–թուրքական հարաբերություններում շոշափելի առաջընթացի բացակայության մասին։
«Երևի թե ժամանակն է մի փոքր ավելի բարձր խոսել, բայց ոչ թե, որ ամեն ինչ լավ է հայ-թուրքական հարաբերություններում կամ բանակցություններում, կամ կա հսկայական առաջխաղացում, այլ որ իրականում շոշափելի, իրատեսական առաջխաղացում չկա»,– նշեց Պողոսյանը։
Նա ընդգծեց` կարող են առարկել և որպես առաջընթացի նշաններ բերել մի շարք գործնական քայլի օրինակներ՝ Թուրքիայի և Հայաստանի միջև ուղիղ առևտրի հնարավորություններ մ, Հայաստանին մաքսային կոդի տրամադրում, Կարս-Ախալքալաք երկաթգծից օգտվելու հնարավորություն, թուրք գործարարների այցեր Հայաստան և հայ գործարարների այցեր Թուրքիա, ինչպես նաև երկու երկրների միջև ավիահաղորդակցության ընդլայնում։
Փորձագետի կարծիքով` այդ քայլերը չպետք է դիտարկել որպես առաջընթաց հարաբերությունների կարգավորման գործում, այլ ընդամենը փոքր դետալներ, որոնք Թուրքիան անում է տպավորություն ստեղծելու համար, որ իբր առաջընթաց կա:
«ՀՀ կառավարությունը գոնե իր արևմտյան գործընկերների հետ շփումներում, որոնք առաջինն են շահագրգռված հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմամբ, պետք է ավելի հստակ ասի` հարգելիներս, այս տեղապտույտը չի կարող անվերջ շարունակվել, և մենք չենք կարող անընդհատ տպավորություն ստեղծել, թե ամեն ինչ շատ լավ է, ամեն ինչ առաջ է գնում, երբ իրականում հստակ, կայուն, շոշափելի, զգալի առաջընթաց և ճեղքում չկա»,– ասաց նա:
Փորձագետը նշեց` եթե Հայաստանի կառավարությունը չի ուզում այդ մասին հրապարակային ասել, ապա պետք է գոնե փակ հանդիպումների ժամանակ խոսի, հակառակ դեպքում կարող ենք հասնել 2036 թվական և նորից քննարկել Անիի պատմական կամրջի վերականգնումը։