Ցուցահանդեսը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության անկախության 35-ամյակին. ՖՈՏՈ
ԵՐԵՎԱՆ, 21 սեպտեմբերի․/Նովոստի–Արմենիա/․ Երևանում բացվել է «Առասպելներ, պաշտամունքներ և տիեզերագիտություն. Բեռլինի թանգարանային կղզի» (Բեռլինի կենտրոնում գտնվող հինգ թանգարանների համալիր, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ) միջազգային ցուցահանդեսը, որը միավորել է Գերմանիայի թանգարանների ավելի քան 50 ցուցանմուշ Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուի գտածոների հետ:
Ցուցահանդեսը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության անկախության 35-ամյակին:
«Սա շատ կարևոր ցուցահանդես է: Գերմանիայի թանգարանների ցուցանմուշների մի մասն առաջին անգամ կներկայացվի ոչ միայն Երևանում, այլև ընդհանրապես աշխարհում»,- հայտարարեց Հայաստանի պատմության թանգարանի տնօրեն Դավիթ Պողոսյանը:
Նա հավելեց, որ այցելուները կկարողանան տեսնել տարբեր պատմական դարաշրջանների ու քաղաքակրթությունների գտածոներ և մտնել դրանց հետ յուրօրինակ երկխոսության մեջ:
200 տարվա ընթացքում առաջին անգամ
Բեռլինի թանգարանային կղզու Նախապատմական շրջանի և վաղ պատմության թանգարանի տնօրեն Մաթիաս Վեմհոֆը ցուցահանդեսն անվանեց միջազգային համագործակցության նոր փուլի սկիզբ:
«200 տարվա ընթացքում առաջին անգամ մենք համատեղ ցուցահանդես ենք կազմակերպում այլ երկրի հետ: Մենք դուրս ենք գալիս «կղզու» սահմաններից և բացվում աշխարհին: Սա հնարավորություն է տալիս հանգելու տարբեր մշակույթների և ժամանակաշրջանների ընդհանուր ընկալման»,- ասաց Վեմհոֆը:
Նախագիծը, նրա խոսքով, պետք է դառնա երկարաժամկետ համագործակցության սկիզբ և նպաստի մարդկանց միջև կապերի ամրապնդմանը:
Հայաստանի կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Ժաննա Անդրեասյանը նույնպես ցուցահանդեսն անվանեց աննախադեպ:
«Կարևոր է հասկանալ, որ ցուցահանդեսում ներկայացված գտածոները համաշխարհային մշակութային ժառանգության մաս են: Նման ցուցահանդեսները ընդլայնում են մտահորիզոնը, թույլ են տալիս տեսնել միջմշակութային կապերը: Այս ցուցահանդեսը կարող է ունենալ նաև կարևոր կրթական նշանակություն»,- ասաց Անդրեասյանն՝ ընդգծելով, որ ցուցանմուշների մի մասը ցուցադրվում է առաջին անգամ, և խորհրդանշական է, որ դրանց առաջին հանրային ներկայացման վայրը դարձել է Հայաստանը:
Ներկայիս ցուցահանդեսը, հստակեցրեց նախարարը, համագործակցության միայն սկիզբն է. հաջորդ փուլը կլինի Հայաստանի պատմության թանգարանի ցուցահանդեսը Բեռլինում:
Հայաստանում Գերմանիայի դեսպան Կլաուդիա Բուշը նշեց, որ նախագիծը հնարավորություն է տալիս ընդլայնել միջմշակութային կապերը Հայաստանի և Գերմանիայի միջև և վկայում է երկկողմ հարաբերությունների բարձր մակարդակի մասին: Ներկայացված առարկաները, որոնք ընդգրկում են բրոնզե դարից մինչև 20-րդ դարն ընկած ժամանակահատվածը, նրա խոսքով, թույլ են տալիս նյութական ժառանգության միջոցով ավելի լավ հասկանալ անցյալն ու ներկան:
Ինչպես էին հնում պատկերացնում Տիեզերքի կառուցվածքը
Ցուցահանդեսի հայկական մասի կենտրոնական ցուցանմուշներից մեկն է դարձել Տիեզերքի եռամակարդակ կառուցվածքի եզակի մոդելը Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուից:
Ինչպես պատմեց թանգարանի հնագիտության և դրամագիտության բաժնի վարիչ Աստղ Պողոսյանը, հենց այս առարկայի շուրջ է մեծապես ձևավորվել ամբողջ ցուցադրության հայեցակարգը:
«Կարելի է ասել, որ սա Հայաստանի պատմության թանգարանի ամենաեզակի ցուցանմուշներից մեկն է, որը ներկայացնում է Տիեզերքի եռամակարդակ համակարգի մոդելը»,- ասաց նա:
Կոմպոզիցիան բաղկացած է երեք մակարդակից: Վերին մասում Արեգակն է՝ լույսի և կյանքի աղբյուրը, ավելի ցած շեղանկյուն ձևը խորհրդանշում է Երկիրը, իսկ ստորին մասը կապված է ջրային տարերքի և ստորգետնյա ջրերի հետ: Կոմպոզիցիայում ներառված են նաև անզեն աչքով դիտարկման համար հասանելի երկնային մարմինները:
Խոսքը տարածաշրջանի համար եզակի կամ օտար պատկերացման մասին չէ, պարզաբանեց Պողոսյանը. նման առարկաները տարածված են եղել Հայկական լեռնաշխարհում: Ցուցահանդեսում ներկայացված ցուցանմուշը գտնվել է Սևանա լճի ավազանում, իսկ նմանատիպ գտածոներ հայտնաբերվում են Տավուշում, Լոռիում, Սյունիքում և Շիրակում:
Հայ հետազոտողների համար առանձնակի հետաքրքրություն են ներկայացնում բեռլինյան հավաքածուների նմանատիպ առարկաները: Հայկական ցուցանմուշի որոշ տարրեր չեն պահպանվել, և Գերմանիայում գտնվող նմուշների հետ համեմատությունը մասնագետներին թույլ է տալիս լրացնել գիտելիքները դրա սկզբնական տեսքի մասին: Եվ հակառակը, Թանգարանային կղզու ներկայացուցիչները կարողացել են ըստ արժանվույն գնահատել իրենց թանգարաններում պահվող որոշ գտածոներ այն բանից հետո, երբ ծանոթացել են Հայաստանի պատմության թանգարանի նմանատիպ նմուշներին:
Թագավոր-արքան, կին-առաջնորդը և Փարիսի դատը
Ցուցադրությունը թույլ է տալիս ուղղակիորեն համեմատել տարբեր հին մշակույթների դիցաբանական և կրոնական պատկերացումները։
Գերմանական ցուցանմուշներից մեկը հնագույն գլխազարդերի օրինակ է, որի բնօրինակն արգելված է դուրս բերել Գերմանիայից։ Ենթադրվում է, որ նման գլխավոր հարդարանքը կարող էր պատկանել թագավոր-արքային և օգտագործվել ծեսերի ժամանակ։ Երևանում այն համեմատվել է Քարաշամբի նշանավոր գավաթի հետ, որտեղ կառավարիչը ներկայանում է տարբեր կերպարներով՝ որպես կենդանիների տիրակալ, զինվորական առաջնորդ և քահանայապետ։
Թագավորական իշխանության թեման շարունակում է Լոռիում հայտնաբերված թագը։
Եվս մեկ զուգահեռ է բացահայտվում Գերմանիայից բերված գոտու բեկորի և Տավուշի մարզից գտնված գտածոյի միջև. երկուսի վրա էլ պատկերված է թափոր, որը գլխավորում է կանացի կերպար՝ առաջնորդ կամ աստվածուհի։
Դասական Հունաստանի ցուցանմուշների թվում ներկայացված է հիդրիա՝ Փարիսի դատի պատկերով, որը Աֆրոդիտեի, Հերայի, Աթենասի և Հերմեսի մասնակցությամբ դիցաբանական տեսարան է։
Առանձնահատկ տեղ է զբաղեցնում բեռլինյան հավաքածուի ուրարտական գոտին՝ միֆական կենդանիների պատկերներով, որոնց մի մասը համապատասխանում է ուրարտական աստվածների եռյակի՝ Խալդիի, Թեյշեբայի և Շիվինիի խորհրդանշաններին։
Ցուցադրությունն ընդգրկում է նաև Միջագետքի, Ասպրաստանի (Ասպրաստան/Ասվար… — Ասսիրիայի), Բաբելոնի, իրանական և Էգեյան աշխարհների ու այլ հին մշակույթների ժառանգությունը։ Այս առարկաների համեմատությունը, ամփոփել է Պողոսյանը, ցույց է տալիս, որ Հայաստանը գոյություն չի ունեցել մշակութային մեկուսացման մեջ, այլ գտնվել է շրջակա քաղաքակրթությունների հետ անմիջական փոխազդեցության մեջ։
Ցուցահանդեսն անցկացվում է Հայաստանի պատմության թանգարանում՝ Երևանի Հանրապետության հրապարակում, և կշարունակվի մինչև 2027 թվականի մարտի 21-ը։