ՀՀ կառավարությունն իր հուլիսի 16-ի նիստում հաստատել է որոշումների փաթեթ, որով կարգավորվում է Հայաստանի Հանրապետությունից Եվրոպական միության երկրներ ձկան կամ ձկնամթերքի արտահանման գործընթացը։ Մասնավորապես, ընդունվել է առևտրի վերահսկման և փորձագիտական համակարգում տնտեսվարող սուբյեկտի գրանցման, գրանցումը դադարեցնելու և առողջության սերտիֆիկատ տալու կարգը։ Որոշման երկրորդ մասով սահմանվել են այն պահանջները, որոնց պետք է համապատասխանեն ԵՄ համակարգում գրանցման ենթակա ձկնաբուծական տնտեսությունները, արտադրական և պահպանմամբ զբաղվող կազմակերպությունները։
Ինչպես նիստի ժամանակ զեկուցել է էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը, Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից դեռևս 2025 թվականին ստացվել էր սառեցված ու վերամշակված ձուկ և ձկնամթերք արտահանելու թույլտվությունը։ Արդեն 2026 թվականին Եվրոպական սննդի անվտանգության համակարգը ներկայացնող մարմինը փոխանցել էր անհրաժեշտ ընթացակարգերն ու պահանջները, որոնց տեղայնացման ուղղությամբ իրականացվել են լայնածավալ աշխատանքներ։ Գործընթացի իրավական հիմքերն ապահովելու նպատակով Ազգային ժողովն ընդունել է «Սննդամթերքի անվտանգության մասին» և «Սննդամթերքի անվտանգության պետական վերախսկողության մասին» օրենքներում համապատասխան լիազորող նորմերը։
ԵՄ երկրներ արտահանելու համար պարտադիր պայման է հանդիսանում տնտեսությունների գրանցումը ԵՄ առևտրի վերահսկման և փորձագիտական համակարգում։ Հայաստանում այս գործընթացն իրականացնող լիազոր մարմին է սահմանվել Սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմինը (ՍԱՏՄ)։ Ներկայումս հայկական 5 ընկերություններ արդեն իսկ ապահովել են ԵՄ բարձր ստանդարտները և պատրաստ են արտահանման մեկնարկին։
Ստորև ներկայացված է արտահանման գործընթացում ներդրվող հետագծելիության համակարգերի կառուցվածքը.
|
Հետագծելիության ուղղությունը |
Ընթացիկ կարգավիճակը և գործողությունները |
Տեխնոլոգիական լուծումը |
|
Փաստաթղթային շարժ |
Ակտիվ բանակցություններ ԵՄ-ի հետ, ներկայացվել է դիտորդի կարգավիճակ ստանալու հայտ |
Ինտեգրում ԵՄ տրանզիտի թվային համակարգի և ՊԵԿ համակարգի հետ |
|
Ֆիզիկական շարժ |
Գտնվում է քննարկումների փուլում՝ ԵՄ ներսում շարժի վերահսկման մեխանիզմների հստակեցման նպատակով |
Առանձին ընթացակարգերի մշակում տեղական և միջազգային լոգիստիկայում |
Պատճառահետևանքային կապը
Եվրոպական միության կողմից սահմանված սննդամթերքի անվտանգության խիստ ստանդարտների առկայությունը հանդիսացել է պատճառ, որ Հայաստանի Հանրապետությունը ձեռնարկի օրենսդրական լայնածավալ փոփոխություններ և տեղայնացնի վերահսկողական մեխանիզմները։ Կառավարության այս որոշումների ընդունումն իր հերթին կհանդիսանա պատճառ, որ հայկական ձկնաբուծական ընկերություններն արդիականացնեն իրենց արտադրությունները, բարձրացնեն անվտանգության ընդհանուր մակարդակն ու ստանան ուղղակի հասանելիություն եվրոպական բարձր գնողունակությամբ շուկային։
Գործնական ազդեցությունը
Գործնական գետնի վրա նոր կարգի ներդրումը հնարավորություն կտա հայկական ձկնարտադրողներին դիվերսիֆիկացնել արտահանման ուղղությունները և նվազեցնել կախվածությունը մեկ ավանդական արտահանման շուկայից։ ՍԱՏՄ-ի կողմից տրվող առողջության սերտիֆիկատների և ԵՄ թվային տրանզիտային համակարգին միանալու միջոցով զգալիորեն կկրճատվեն մաքսային ձևակերպումների ժամանակն ու բյուրոկրատական քաշքշուկները։ ՊԵԿ-ի հետ համակարգերի ինտեգրումը տնտեսվարողների համար կստեղծի թափանցիկ և կանխատեսելի բիզնես միջավայր, ինչը կխթանի նոր ներդրումների ներհոսքը ագրոպարենային ոլորտ։