Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունն առաջարկում է ընդլայնել բնագիտական, թվային և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների (ԲՏՃՄ) ուղղությամբ առարկաներ դասավանդող և պետական լրավճար ստացող մանկավարժական աշխատողների շրջանակը։ Համապատասխան չզեկուցվող նախագիծն ընդգրկված է Կառավարության հուլիսի 16-ի նիստի օրակարգում։ Նախաձեռնությունը նպատակ ունի լրավճարի իրավունք տալ այն ոչ վարչական մանկավարժներին, որոնք զուգահեռաբար իրականացնում են դասավանդում և համապատասխանում են ուսուցչի որակավորման պահանջներին։
Գործող կարգավորումներով՝ միևնույն հանրակրթական դպրոցում ուսուցիչ չհամարվող մանկավարժական, այդ թվում՝ վարչական աշխատողներին իրենց իրականացրած դասաժամերի համար լրավճար չէր տրամադրվում։ Նոր նախագծով առաջարկվում է հստակ տարանջատել վարչական և մյուս մանկավարժական հաստիքները՝ սահմանելով, որ սահմանափակումը կգործի բացառապես վարչական անձնակազմի (տնօրեն, տեղակալներ, դաստիարակչական աշխատանքների կազմակերպիչ, վարչատնտեսական աշխատողներ) համար։ Փոփոխության արդյունքում լրավճար ստանալու իրավունք կստանան լաբորանտները, գրադարանավարները, էլեկտրոնային կառավարման մասնագետներն ու այլ աշխատակիցները։
Կրթության կառավարման տեղեկատվական համակարգի տվյալներով՝ նախագծի ընդունմամբ շահառուների թիվը կավելանա 1129-ով։ Նրանցից 694-ը լաբորանտներ են, 269-ը՝ էլեկտրոնային կառավարման և դասավանդման ապահովման մասնագետներ, 73-ը՝ գրադարանավարներ, 80-ը՝ դաստիարակներ, դասղեկներ, զինղեկներ ու խմբակավարներ, իսկ 13-ը՝ հոգեբաններ, հատուկ և սոցիալական մանկավարժներ։ Նոր շահառուների տարեկան լրավճարի ընդհանուր գումարը նախնական գնահատմամբ կազմում է 278,6 միլիոն դրամ։
2026 թվականի պետական բյուջեով այս ծրագրի համար արդեն իսկ նախատեսված է 2 միլիարդ 138,7 միլիոն դրամ՝ 8881 շահառուի հաշվարկով։ Քանի որ ներկայում լրավճար ստացող փաստացի անձանց թիվը 8300 է (ընդհանուր վճարումը՝ 1 միլիարդ 902,8 միլիոն դրամ), բյուջետային տնտեսումների հաշվին շահառուների թիվը կավելանա 548-ով՝ հասնելով 9429-ի։ Այս ամբողջական փոփոխության իրականացման համար տարեկան պետբյուջեից լրացուցիչ կպահանջվի ընդամենը 42,6 միլիոն դրամ։
Բացի այդ, նախագծով առաջարկվում է լրավճարի հիմքում դնել ոչ թե առարկաների կոնկրետ անվանումները, այլ դրանց պատկանելությունը բնագիտական և ՏՀՏ ոլորտներին։ Սա կապահովի օրենսդրական ճկունություն առարկայական ծրագրերի հետագա բարեփոխումների կամ անվանափոխությունների ժամանակ։
Պատճառահետևանքային կապը Գործող օրենսդրության մեջ առկա բացը, որը չէր տարանջատում դպրոցի վարչական և օժանդակ մանկավարժական կազմը, հանդիսանում էր պատճառ, որ ԲՏՃՄ դասեր վարող լաբորանտներն ու գրադարանավարները զրկվեին հավելյալ ֆինանսական խրախուսումից։ Այս խտրական մոտեցումը նվազեցնում էր կադրերի մոտիվացիան։ Օրենսդրական փոփոխությունը հանդիսանում է պատճառ, որ ավելի քան 1100 մասնագետ ստանա լրացուցիչ եկամուտ, ինչը մի կողմից կլուծի դպրոցներում բնագիտական առարկաների ուսուցիչների պակասը, մյուս կողմից՝ թույլ կտա պետությանը նվազագույն լրացուցիչ բյուջետային ծախսերով (ընդամենը 42.6 միլիոն դրամ) բարձրացնել համակարգի գրավչությունը։
Գործնական ազդեցությունը Գործնականում այս որոշումը թույլ կտա դպրոցներին արդյունավետորեն լրացնել թափուր ժամերը, հատկապես սահմանամերձ և բարձրլեռնային համայնքներում, որտեղ մասնագետների խիստ դեֆիցիտ կա։ Լաբորանտների և գրադարանավարների ներգրավումը դասապրոցեսին, նրանց մասնագիտական որակավորման առկայության դեպքում, կապահովի գործնական և տեսական գիտելիքների ավելի սերտ համադրում։ Առարկաների ֆիքսված անվանումներից հրաժարվելը գործնականում կվերացնի բյուրոկրատական քաշքշուկները կրթական ծրագրերի թարմացման ժամանակ, քանի որ ցանկացած նոր տեխնոլոգիական կամ բնագիտական առարկա ինքնաբերաբար կներառվի լրավճարի համակարգում։