Ներկայացնում ենք Ֆրանսիայի նախագահ Էմանյուել Մակրոնի եւ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության գլխավոր տնօրեն Թեդրոս Գեբրեյեսուսի հոդվածի թարգմանությունը։
Էմանուել Մակրոն, Թեդրոս Գեբրեյեսուս
Թվային միջավայրը մարդկանց առողջության վրա ազդող հզոր գործոն է: Սա առավել քան ճշմարիտ է երեխաների եւ երիտասարդների պարագայում:
Թվային տեխնոլոգիաները վերափոխում են մանկությունը՝ կանխորոշելով այն, թե ինչպես են երիտասարդները սովորում, խաղում եւ շփվում: Մեր խնդիրը տեխնոլոգիաները գովաբանելը կամ դատապարտելը չէ: Բայց պարզ ճշմարտություն կա. թվային միջավայրը ոչ միայն հսկայական առավելություններ է խոստանում, այլեւ լուրջ ռիսկեր է ստեղծում երեխաների առողջության ու զարգացման համար: Մեր պատասխանատվությունն է՝ առավելագույնի հասցնել առաջինը՝ կանխելով երկրորդը: Գործելու համար դեռ ուշ չէ:
Կառավարություններն ավելի ու ավելի ակտիվորեն են ընդունում, որ համացանցում երեխաների պաշտպանությունը հանրային առողջապահության հրամայական է:
Ավստրալիան աշխարհում առաջինը ներկայացրեց պահանջ, որը սոցիալական ցանցերին պարտադրում է թույլ չտալ 16 տարեկանից ցածր երեխաներին օգտահաշիվ ստեղծել: Ֆրանսիան առաջ է մղում օրենսդրություն, որն արգելում է սոցիալական ցանցերի հասանելիությունը 15 տարեկանից ցածր անձանց համար: Ինդոնեզիան արգելել է հասանելիությունը 16 տարեկանից ցածր երեխաների համար, Իսպանիան հայտարարել է նույնն անելու ծրագրերի մասին, իսկ Իռլանդիան, Եվրամիության գործընկերների հետ համատեղ, աշխատում է տարիքային սահմանափակումների եւ տարիքի ստուգման համակարգերի ներդրման ուղղությամբ՝ 16 տարեկանից ցածր օգտատերերին պաշտպանելու համար:
Այս միջոցները արտացոլում են աճող գլոբալ կոնսենսուսն առ այն, որ թվային միջավայրն ունի արդյունավետ կարգավորման, տարիքային սահմանափակումների եւ երեխաների առողջության պահպանման ուժեղացված երաշխիքների կարիք:
Լուծումներն անհրաժեշտ են, քանի որ թվային միջավայրը չեզոք չէ: Այն, թե ինչպես է այն նախագծվում, կարգավորվում եւ դրամայնացվում, ազդում է մեր կյանքի բազմաթիվ կողմերի վրա, եւ առողջությունը բացառություն չէ:
Կարծրատիպային, սեքսուալացված, դաժան կամ խտրական կոնտենտի ազդեցությունը ձեւավորում է այն, թե ինչպես են երեխաներն ընկալում իրենց եւ շրջակա աշխարհը: Ալգորիթմներն ավելի ու ավելի հաճախ են առողջության վերաբերյալ տեղեկատվությունն ընտրում՝ կողմնորոշվելով ուշադրությունը գրավելու, այլ ոչ թե ճշգրտության վրա, ինչը լայն տարածում է ապահովում մոլորեցնող պնդումների համար: Անձնական տվյալների հավաքագրումն ու օգտագործումը մտահոգություններ են առաջացնում գաղտնիության, մանիպուլյացիաների եւ բարեկեցության վերաբերյալ:
Սոցիալական ցանցերը, խաղերը եւ արհեստական բանականության (ԱԲ) օգտագործումը կարող են խորացնել մենակությունը եւ դուրս մղել օֆլայն հարաբերությունները: Երկարատեւ օգտագործումը նպաստում է նստակյաց կենսակերպին եւ քնի կրճատմանը, որոնք ոչ վարակիչ հիվանդությունների զարգացման հայտնի ռիսկի գործոններ են:
Համացանցում աճում է երեխաների սեռական շահագործման և բռնության դեպքերի թիվը՝ սեռական բռնության նյութերի ծավալների կտրուկ ավելացման, ԱԲ միջոցով ստեղծված բռնության պատկերների եւ սեռական բնույթի deepfake կոնտենտի աճին զուգընթաց: Այս ամենը խորը եւ երկարաժամկետ հետեւանքներ է ունենում հոգեկան առողջության, վստահության եւ անվտանգության համար:
Կոմերցիոն նպատակները միայն մեծացնում են այս բոլոր ռիսկերը: Շատ հարթակներ ստեղծված են օգտատերերին հնարավորինս երկար պահելու համար, սակայն վնասակար նյութերից պաշտպանվելու համակարգեր կամ երեխաների ֆիզիկական ու հոգեկան առողջությունը պաշտպանող գործիքներ չունեն:
Գեներատիվ արհեստական բանականությունը հզոր գործիք է, որն ուժեղացնում է ինչպես ռիսկերը, այնպես էլ հնարավորությունները երեխաների բարեկեցության համար: Պատասխանատու կիրառման պարագայում արհեստական բանականության հատուկ նախագծված գործիքները կարող են նպաստել կրթության, մատչելիության եւ առողջության ապահովմանը։ Սակայն դրանց երկարաժամկետ ազդեցությունը հարաբերությունների, էմպաթիայի կամ ինքնակարգավորման մասին երեխաների պատկերացումների վրա դեռեւս անորոշ է մնում:
Մենք պետք է լսենք այսօրվա երիտասարդությանը: Որպես տեխնոլոգիաների ակտիվ օգտատերեր՝ նրանք կարող են օգնել թվային միջավայրին զարգանալ պատասխանատու կերպով: Օնլայն եւ օֆլայն աշխարհներն այժմ կազմում են մեկ միասնական տարածություն, որտեղ թվային գործիքները կարող են կա՛մ աջակցել առողջ զարգացմանը, կա՛մ դուրս մղել այն: Երիտասարդները պետք է հենվեն սեփական կենսափորձի վրա՝ օգնելու ձեւավորել անհրաժեշտ պաշտպանական միջոցները: Այս երկխոսությանը պետք է միանան նաեւ ծնողները, խնամակալները, դպրոցները եւ համայնքները:
Մեր երեխաներն ու երիտասարդները ո՛չ փորձաճագարներ են, ո՛չ գերի ընկած լսարան եւ ո՛չ էլ ապրանք: Միասին մենք կարող ենք եւ պետք է ձեւավորենք այնպիսի թվային միջավայր, որը պաշտպանում է նրանց առողջ զարգացումը: Որոշումները, որոնք կայացնում ենք այսօր, իրենց արձագանքն են ունենալու շատ սերունդների կյանքում:
Թարգմանությունը՝ Մարթա Սեմյոնովայի
Այս հոդվածը թարգմանվել եւ հրապարակվել է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան աջակցությամբ: Հոդվածում արտահայտված մտքերը պարտադիր չէ, որ արտացոլեն «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան կամ Մեդիամաքսի տեսակետները:
Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org