Հայաստանում հուլիսի կլիմայական փոփոխությունները

Հուլիսը Հայաստանում ավանդաբար համարվում է ամռան ամենաշոգ և չոր ամիսներից մեկը, սակայն կլիմայի փոփոխության գլոբալ միտումները տարեցտարի էլ ավելի են սրում իրավիճակը։ «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի տնօրեն Լևոն Ազիզյանը ներկայացրել է ուշագրավ և մտահոգիչ վիճակագրություն՝ հիմնված 1935 թվականից ի վեր իրականացվող բազմամյա օդերևութաբանական դիտարկումների վրա։

Ըստ մասնագիտական վերլուծության՝ հուլիս ամսվա կլիմայական պայմանների ձևավորման վրա մեծապես ազդում են արևադարձային լայնություններից ներթափանցող տաք և չոր օդային զանգվածները։ Դրանք իրենց հետ բերում են ջերմաստիճանի զգալի բարձրացում, մինչդեռ ցիկլոնային գործունեությունը հանրապետության տարածքում կտրուկ նվազում է, ինչի արդյունքում, հունիսի համեմատ, հուլիսին տեղումների քանակը էապես պակասում է։

Պատմական ռեկորդներն ու անոմալիաները

Օդերևութաբանական դիտարկումների ողջ պատմության ընթացքում արձանագրվել են ծայրահեղ կլիմայական ցուցանիշներ.

• Ջերմաստիճան. Ամենատաք հուլիսը Հայաստանում դիտվել է 2018 թվականին, երբ օդի միջին ամսական ջերմաստիճանը կազմել է 20.5 °C։ Ամենազովը եղել է 1946 թվականին՝ 14.6 °C միջին ամսական ցուցանիշով։

• Տեղումներ. Ամենախոնավ հուլիսը գրանցվել է 1939 թվականին (126 մմ տեղումներ), իսկ ամենաչորը՝ 1978 թվականին, երբ ողջ ամսվա ընթացքում տեղումների քանակը կազմել է ընդամենը 5.1 մմ։

90-ամյա դինամիկան. Չորացման և տաքացման միտումներ

Լևոն Ազիզյանի հրապարակած տվյալները հստակ ախտորոշում են Հայաստանում ընթացող կլիմայական փոփոխությունները։ 1935-2025 թվականների ժամանակահատվածում հուլիս ամսվա միջին ջերմաստիճանը երկրում բարձրացել է 1.7 °C-ով։ Զուգահեռաբար, տեղումների քանակը նվազել է մոտ 15 %-ով (կամ 7 մմ-ով)։

Այս միտումները վկայում են այն մասին, որ Հայաստանը կանգնած է անապատացման ռիսկերի մեծացման, ջրային ռեսուրսների սակավության և գյուղատնտեսական լրջագույն մարտահրավերների առաջ, քանի որ տարվա ամենաշոգ ամիսն էլ ավելի է չորանում ու տաքանում։