Համաշխարհային էներգետիկ շուկաներում երկար ժամանակ տիրող բարձր լարվածությունը վերջապես թուլացման նշաններ է ցուցաբերում, ինչն անմիջապես արտացոլվել է հումքային բորսաներում։ Երկուշաբթի օրը նավթի համաշխարհային գները կտրուկ անկում են գրանցել՝ արձագանքելով Շվեյցարիայում ընթացող ԱՄՆ-Իրան բարձր մակարդակի բանակցությունների դրական արդյունքներին։ Դիվանագիտական առաջընթացը, որին սպասում էին տեսաբաններն ու շուկայի մասնակիցները, կարող է արմատապես փոխել էներգակիրների հոսքերի աշխարհագրությունն ու մեղմել գնաճային ճնշումները ողջ աշխարհում։
Սակարկությունների մեկնարկից ի վեր միջազգային բորսաներում նկատվել է էական ակտիվություն։ Եվրոպական ICE բորսայում Brent տեսակի նավթի ֆյուչերսների արժեքը նվազել է շուրջ 1,9%-ով՝ կայունանալով բարելի դիմաց մոտ 79 դոլարի հոգեբանական սահմանագծում։ Այս անկումը վկայում է այն մասին, որ շուկայից դուրս է մղվում աշխարհաքաղաքական ռիսկի հավելավճարը, որն ամիսներ շարունակ արհեստականորեն բարձր էր պահում էներգակիրների գները։ Վերլուծաբանները միակարծիք են՝ շուկան դրականորեն է արձագանքում երկկողմ դիվանագիտական առաջընթացին։
Ջովանի Ստաունովո UBS-ի առաջատար վերլուծաբան
«ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև Շվեյցարիայում ընթացող բանակցությունների առաջընթացն այսօր նավթի գների վրա ճնշում գործադրող հիմնական գործոնն է։ Թեհրանն արդեն վերսկսել է իր նավթի արտահանումը, որն ավելի վաղ արգելափակվել էր ամերիկյան ռազմածովային շրջափակման պատճառով։ Այդ «ազատագրված» բարելները լրացուցիչ առաջարկ են համաշխարհային շուկայի համար։»
Շվեյցարական դիվանագիտություն. Վենս-Ղալիբաֆ ձևաչափը և 60-օրյա ճանապարհային քարտեզը
Բանակցությունների կազմակերպչական կողմն ու պատվիրակությունների կազմը վկայում են գործընթացի բացառիկ կարևորության մասին։ Բանակցային սեղանի շուրջ պատվիրակությունները գլխավորում են ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը և Իրանի խորհրդարանի (Մեջլիսի) նախագահ Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆը։ Նման բարձր մակարդակի ուղիղ շփումը աննախադեպ է վերջին տասնամյակների ամերիկա-իրանական հարաբերությունների պատմության մեջ։
Չնայած հանդիպման սկզբնական փուլում լրատվամիջոցներում լուրեր էին շրջանառվում, թե իրանական կողմը դժգոհությամբ լքել է բանակցությունների սենյակը, իրավիճակը հարթվել է ակտիվ միջնորդության շնորհիվ։ Որպես միջնորդ հանդես եկող Պակիստանի և Կատարի բարձրաստիճան դիվանագետները շուտով հանդես եկան պաշտոնական հայտարարությամբ՝ նշելով, որ հանդիպումն իրականում անցել է «պոզիտիվ և կառուցողական մթնոլորտում»։
Այս պահին արձանագրված գլխավոր գործնական արդյունքը կողմերի միջև ուղիղ կապի հատուկ հաղորդակցման գծի (թեժ գծի) ստեղծումն է։ Այս մեխանիզմն ուղղված է Հորմուզի նեղուցում՝ աշխարհի ամենակարևոր նավթային զարկերակում, հնարավոր ռազմական միջադեպերից և սխալ հաշվարկներից խուսափելուն։ Բացի այդ, սահմանվել է հստակ 60-օրյա ճանապարհային քարտեզ, որի ընթացքում աշխատանքային խմբերը պետք է մշակեն վերջնական, համապարփակ համաձայնագրի տեքստը։
Աբբաս Արաղչի Իրանի արտաքին գործերի նախարար
«Մեզ հաջողվել է ապահովել երաշխիքներ նավթի արտահանման համար, ինչպես նաև հասնել մեր սառեցված ակտիվների մի մասի ապասառեցմանը։ Սա հիմք է դնում Իրանի վերականգնման և զարգացման ծրագրի մեկնարկին։ Միջնորդական առաքելությունը նաև լուրջ առաջընթաց է գրանցել Լիբանանյան պատերազմին վերջ դնելու հարցում։»
Համաշխարհային շուկաների երկակի արձագանքը և ֆունտի անկումը
Մինչ էներգակիրների շուկան աստիճանաբար հանդարտվում է, ֆինանսական աշխարհի այլ հատվածներում պատկերը բավականին երկակի է և անհամաչափ։ Ասիական ֆոնդային բորսաները փակվել են տարաբնույթ և հակասական ցուցանիշներով։ Տոկիոյի, Սեուլի և Մումբայի բորսայական ինդեքսները զգալի աճ են գրանցել՝ հիմնականում շնորհիվ տեխնոլոգիական սեկտորի բաժնետոմսերի նկատմամբ բարձր պահանջարկի։ Ընդհակառակը, Հոնկոնգի և Սիդնեյի բորսաները չեն կարողացել պահպանել դիրքերը և գնացել են անկման՝ պայմանավորված տարածաշրջանային կապիտալի վերաբաշխմամբ։ Եվրոպական շուկաները շաբաթը սկսել են չափավոր, զգուշավոր աճով՝ սպասելով Վաշինգտոնից և Թեհրանից ստացվող հետագա ազդակներին։
Այս ամենին զուգահեռ, Եվրոպայում բռնկվել է խոշոր քաղաքական ճգնաժամ։ Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Քիր Սթարմերի անսպասելի հրաժարականը ցնցել է արժութային շուկաները։ Տեղական ընտրություններում լեյբորիստ Էնդի Բըրնհեմի տարած տպավորիչ հաղթանակը և Դաունինգ սթրիթում սպասվող իշխանափոխությունը լուրջ ճնշում են գործադրել ֆունտ ստերլինգի (GBP) վրա, որը դոլարի և եվրոյի նկատմամբ կտրուկ արժեզրկվել է։
Փխրուն խաղաղություն Մերձավոր Արևելքում. Ռիսկերը դեռ պահպանվում են
Չնայած շվեյցարական բանակցությունների հաջող ընթացքին, Մերձավոր Արևելքում իրավիճակը գետնի վրա մնում է ծայրահեղ փխրուն և պայթյունավտանգ։ Հրադադարի հաստատումից ընդամենը մեկ օր անց Իսրայելի կողմից Լիբանանին հասցված վերջին օդային հարվածները խլել են առնվազն 20 մարդու կյանք։ Այս էսկալացիան ցույց է տալիս, որ դիվանագիտական հայտարարություններն ու իրական ռազմական գործողությունները դեռևս լիովին համապատասխանեցված չեն, ինչը մտահոգում է միջազգային ներդրողներին։
Սքայ Մասթերս National Australia Bank-ի տնտեսագետ
«ԱՄՆ-Իրան հնարավոր հրադադարի լուրերին հաջորդած պոզիտիվ շաբաթվանից հետո շուկաները նոր շաբաթը սկսում են զգուշավորությամբ։ Մերձավոր Արևելքում իրավիճակը մնում է ծայրահեղ անկայուն։ Այս ֆոնին ամերիկյան դոլարը կպահպանի իր ամուր դիրքերը, իսկ նավթի գները կարող են տատանվել երկու ուղղությամբ էլ, թեև ներկա մակարդակում առկա է գների նոր թռիչքի ռիսկ։»
Հեռանկարներ
Համաշխարհային տնտեսությունը շարունակում է բալանսավորել աշխարհաքաղաքական դիվանագիտության և ռազմական էսկալացիայի նեղ արանքում։ Շվեյցարիայում մեկնարկած գործընթացը հույսի մեծ պատուհան է բացում, սակայն թե որքանով կայուն կլինի առաջարկված «ճանապարհային քարտեզը», և արդյոք կողմերը կկարողանան խուսափել սաբոտաժից, ցույց կտան առաջիկա 60 օրերը։