Ինչ փոփոխություններ են կատարվել հարկային գործընթացներում

Պետական եկամուտների կոմիտեն 2025 թվականի ընթացքում հարկային մարմին–հարկ վճարող քննարկումների շրջանակում արձանագրել է գործնականում առաջացած մի շարք խնդիրներ՝ կապված փաստաթղթավորման, հաշվետվությունների ներկայացման, հարկերի հաշվարկման, ինչպես նաև Հարկային օրենսգրքի կիրառման ընթացքում ի հայտ եկած անհստակությունների հետ։ Օրենքով առաջարկվող փոփոխություններով նախատեսվում են այդ խնդիրների լուծմանն ուղղված մի շարք քայլեր, որոնք նպատակ ունեն պարզեցնել գործընթացներն ու բարձրացնել հարկային վարչարարության արդյունավետությունը։

1․ Ապրանքի վերադարձի դեպքում գործարքի ճշգրտման կանոնակարգում
Ապրանքների վերադարձի դեպքում նախատեսվում է գործարքների ճշգրտման հնարավորություն՝ առանց հետվաճառք ձևակերպելու։ Այն թույլ կտա վերադարձն իրականացնել նույն գործարքի շրջանակում՝ դարձնելով գործընթացն ավելի պարզ և տրամաբանական, իսկ հարկային հաշվետվությունները՝ ավելի ճշգրիտ։ Ներկայում, որոշ դեպքերում (օրինակ՝ պիտանիության ժամկետ չունեցող ապրանքների դեպքում), վերադարձը ձևակերպվում է որպես հետվաճառք, ինչը բարդացնում է գործընթացը և չի արտացոլում իրական պատկերը։ Առաջարկվող փոփոխությամբ նշված խնդիրը կվերացվի։

2․ ՀԴՄ կտրոնով վերադարձի դեպքում հարկերի հաշվարկի պարզեցում
ՀԴՄ կտրոնով կատարված գնումների վերադարձի դեպքում՝ ԱԱՀ-ի ճշգրտումները կարտացոլվեն վերադարձի ամսվա հարկային հաշվարկներում, այլ ոչ թե վաճառքի ամսվա հարկային հաշվարկներում։ Ներկայում դրանք ներառվում են վաճառքի հաշվետու ամսում, ինչը պահանջում է վերանայել արդեն ներկայացված հաշվարկները՝ առաջացնելով բարդ և ժամանակատար գործընթաց։ Նոր կարգավորմամբ՝ ԱԱՀ-ի և ակցիզային հարկի նվազումը կհաշվառվի անմիջապես վերադարձի հաշվետու ամսում, ինչի շնորհիվ հարկային հաշվարկների կազմման ու հարկային մարմին ներկայացման գործընթացը կդառնա ավելի պարզ և հեշտ կառավարելի, ինչպես նաև կկրճատվեն հարկային հաշվարկների ճշտման դեպքերը։

3․ Անավարտ բազմաբնակարան շենքերի օտարման դեպքում հարկման բազայի հաշվարկի վերանայում
Վերանայվում է շինարարության թույլտվության ժամկետն ավարտված կամ երկարաձգված անավարտ (կիսակառույց) բազմաբնակարան շենքերի օտարման դեպքում հարկման բազայի որոշման կանոնները։ Առաջարկվում է ԱԱՀ-ի և շահութահարկի հարկման բազան հաշվարկելիս չկիրառել կադաստրային արժեքի 80 տոկոսի չափով որոշվող մեծությունը (նվազագույն շեմ) ։ Ներկայում հարկման բազայի  նվազագույն շեմը որոշելիս հիմք է ընդունվում  կառուցվող  բազմաբնակարան շենքի ամբողջ կադաստրային արժեքի 80 տոկոսը՝ առանց հաշվի առնելու շինության ավարտվածության աստիճանը, ինչը հանգեցնում է անհամաչափ հարկային բեռի։

4․ ԱԱՀ հաշվառման վերանայման հնարավորություն
Հնարավորություն է տրվում 2022–2025 թվականների ընթացքում ԱԱՀ վճարող հաշվառվելու հայտարարություն չներկայացրած տնտեսվարողներին մինչև 2026 թվականի դեկտեմբերի 31-ը ներկայացնել համապատասխան հայտարարություն, և այդ տարիների համար հաշվառվել որպես ԱԱՀ վճարող։ հայտարարության համար պարտավոր են մինչև 2026 թ. դեկտեմբերի 21-ը ներառյալ հարկային մարմին պետք է ներկայացնել համապատասխան դիմում: Միաժամանակ,  ԱԱՀ վճարող հաշվառվելու հայտարարությունը ներկայացնելու դեպքում կվերահաշվարկվեն հայտարարության չներկայացման հիմքով վարչական ակտերով հաշվարկված հարկային պարտավորությունները, ներառյալ տույժերը և տուգանքները։

5․ Ոչ ռեզիդենտ կազմակերպությունների ԱԱՀ-ի կանոնների պարզեցում
Պարզեցվում են ՀՀ-ում մշտական հաստատություն չունեցող ոչ ռեզիդենտ ընկերությունների (Google, Facebook և այլն) ԱԱՀ-ի վճարման կանոնները՝

• ոչ ռեզիդենտ ընկերությունները ԱԱՀ կվճարեն նաև ԱԱՀ չվճարող կազմակերպությունների հետ գործարքների դեպքում՝ բացառությամբ պետության և համայնքների,

• ԱԱՀ-ի հաշվետու ժամանակաշրջանը հիմնականում եռամսյակն է, իսկ ԵՏՄ հարթակների միջոցով ֆիզիկական անձանց ապրանքների վաճառքի դեպքում՝ ամիսը,

• ԱԱՀ հաշվետվությունները բոլոր դեպքերում ոչ ռեզիդենտ ընկերությունները կներկայացնեն պարզեցված կարգով՝ e-VAT համակարգով։

Փոփոխությունների նպատակն է պարզեցնել ոչ ռեզիդենտ ընկերությունների կողմից ԱԱՀ-ի պարտավորությունների կատարման գործընթացը։

6․ Կաթնամթերքի կորուստների թույլատրելի նորմայի բարձրացում
Բարձրացվում է դրոշմավորման ենթակա կաթնամթերքի կորուստների թույլատրելի նորման՝ 1%-ից դառնալով 2%։ Պատճառն այն է, որ դրոշմավորման ենթակա կաթնամթերքի որակական կորուստը (օրինակ՝ ժամկետի սպառման արդյունքում) տարեկան կտրվածքով ավելի մեծ կարող է լինել, քան համախառն եկամտի 1 տոկոսը։  Փոփոխությունն արտադրողներին թույլ կտա կորուստները կառավարել արդյունավետ և նվազեցնել արտադրական գործընթացում առաջացող ֆինանսական ռիսկերը։

Իրազեկման թերթիկն՝ այստեղ։