Վաշինգտոնի և Թեհրանի միջև ընթացող պատմական բանակցություններում արձանագրվել է հեղափոխական ճեղքում: Ինչպես հայտնում է հեղինակավոր Reuters գործակալությունը՝ հղում անելով իր դիվանագիտական և ֆինանսական աղբյուրներին, ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև շրջանակային համաձայնագիրը նախատեսում է 300 միլիարդ դոլար ծավալով մասնավոր ներդրումային հիմնադրամի ստեղծում։
Գործակալության տվյալներով՝ այս հսկայական գումարի ավելի քան կեսն արդեն իսկ ապահովված է միջազգային խոշոր ներդրողների կոնկրետ պարտավորություններով (commitments): Հիմնադրամը կոչված է դառնալու հզոր տնտեսական խթան, որը կողմերին կմղի վերջնական գործարքի ստորագրմանը:
Ոչ մի դոլար պետական բյուջեից. Ովքե՞ր են ներդրողները
Այս ֆինանսական մեխանիզմի գլխավոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն չի ենթադրում ԱՄՆ կամ որևէ այլ երկրի պետական ֆինանսավորման կամ դրամաշնորհների օգտագործում: Բոլոր միջոցները կտրամադրվեն բացառապես մասնավոր հատվածի կողմից։ Որպես ներդրողներ հանդես են գալիս ԱՄՆ-ի, Պարսից ծոցի արաբական միապետությունների, Ասիայի, Հարավային Ամերիկայի և Աֆրիկայի տրանսնացիոնալ ընկերություններն ու հիմնադրամները:
Ռազմական վնասի փոխհատուցումից մինչև ուղղակի ներդրումներ
Reuters-ի աղբյուրները բացահայտում են կուլիսային բանակցությունների բավականին ուշագրավ մանրամասներ: Սկզբնապես Թեհրանը Վաշինգտոնից պահանջել էր 400 միլիարդ դոլար՝ որպես ԱՄՆ պատժամիջոցներից կրած ռազմական և տնտեսական վնասների փոխհատուցում, սակայն Սպիտակ տան կողմից կտրուկ մերժում էր ստացել։
Որպես այլընտրանք, կողմերը համաձայնության են եկել շուկայական մեխանիզմի շուրջ. տարածաշրջանի և աշխարհի երկրները կկարողանան մասնակցել իրանական ենթակառուցվածքների վերականգնմանն ուղղակի ֆինանսավորման կամ վարկային գծերի տրամադրման միջոցով: Հիմնադրամը կսկսի գործել միայն վերջնական փաստաթղթի ստորագրումից հետո: Առաջիկա 60 օրերին, փոխըմբռնման հուշագրի հիման վրա, ադմինիստրատորները իրանական կողմի հետ կսկսեն նախագծերի կոնկրետ պլանավորումը էներգետիկայի, լոգիստիկայի, տրանսպորտի և արտադրության ոլորտներում:
Ջեյ Դի Վենս. «Միայն միջուկային ծրագրի լիակատար ապամոնտաժման դեպքում»
ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը պաշտոնապես հաստատել է Իրանին Պարսից ծոցի պետությունների կողմից աջակցվող այս հիմնադրամից օգտվելու հնարավորություն տալու ծրագրի գոյությունը: Սակայն Վաշինգտոնը դրել է կոշտ նախապայմաններ.
«Իրանը կստանա այս կապիտալի հասանելիությունը միայն համաձայնագրի պահանջների լիակատար կատարման դեպքում: Դա ներառում է միջուկային ծրագրի ամբողջական ապամոնտաժումը, հարստացված ուրանի բոլոր պաշարների վերացումը և ՄԱԳԱՏԷ-ի կողմից ստուգումների ամենախիստ ռեժիմի ընդունումը», — ընդգծել է Վենսը:
Հատկանշական է, որ այս հիմնադրամը բացարձակապես առանձին կառույց է: Այն կապված չէ պատժամիջոցների վերացման և Իրանի սառեցված պետական ակտիվների (սուվերեն հիմնադրամների) ապաարգելափակման զուգահեռ բանակցությունների հետ։ Իրանը, որն ունի բնական գազի պաշարներով աշխարհում երկրորդ և նավթի պաշարներով չորրորդ տեղը, տասնամյակներ շարունակ զրկված է եղել օտարերկրյա կապիտալից: $300 միլիարդի ներհոսքը կարող է իսկական տնտեսական հրաշք դառնալ երկրի համար: