Էնդոկրինոլոգ Ելենա Օտլիվանչիկը բացատրել է, թե ինչպես է վահանաձև գեղձի աշխատանքն ազդում քաշի վրա, հայտնել է ԲելՏԱ-ն։
Վահանաձև գեղձը կարգավորում է մարմնի ջերմաստիճանը, էներգիայի փոխանակությունը, սրտի աշխատանքը և վերարտադրողական համակարգը։ Հիվանդությունները կանխելու համար բժիշկները խորհուրդ են տալիս պարբերաբար հետազոտվել և վարել առողջ ապրելակերպ։ «Անհրաժեշտ է պարբերաբար կամ ինքնազգացողության վատթարացման դեպքում արյան անալիզ հանձնել՝ ստուգելու վահանաձև գեղձը խթանող հորմոնի (ՏՏՀ/TSH) մակարդակը։ Եթե ախտանիշներ չկան, բավարար է հետազոտվել երեք տարին մեկ անգամ։ Սակայն, եթե առկա են հիպոթիրեոզի զարգացման ռիսկի գործոններ, օրինակ՝ ժառանգական նախատրամադրվածություն կամ աուտոիմունային թիրեոիդիտ, խորհուրդ ենք տալիս վահանաձև գեղձի աշխատանքը ստուգել տարեկան կտրվածքով», — պարզաբանել է Ելենա Օտլիվանչիկը։
Յոդը կարևորագույն տարր է։ Մեծահասակների համար օրական պահանջարկը 150 միկրոգրամ է, իսկ հղիության ընթացքում այն հասնում է 250 միկրոգրամի։ Թեև սննդամթերքի արտադրության մեջ օգտագործվում է յոդացված աղ (ինչը նշանակում է, որ լրացուցիչ հավելումներն այնքան էլ պարտադիր չեն), բժիշկները միևնույնն է խորհուրդ են տալիս տնային պայմաններում կերակուր պատրաստելիս օգտագործել յոդացված աղ։ «Աղիների միկրոֆլորան կախված է սննդակարգի որակից։ Հետազոտողները գնալով ավելի հաճախ են նշում, որ միկրոֆլորայի վիճակն ազդում է բոլոր հորմոնների արտադրության վրա»,- ասել է Ելենա Օտլիվանչիկը՝ հավելելով, որ սթրեսը նույնպես բացասական ազդեցություն է ունենում։
Կարևոր է նաև քաշի վերահսկումը։ Մարմնի ավելորդ քաշը լրացուցիչ ծանրաբեռնվածություն է ստեղծում վահանաձև գեղձի համար։ Կալորիաների կտրուկ սահմանափակումը կամ քաղցած մնալը հիմնականում հանգեցնում են կենսականորեն անհրաժեշտ սննդանյութերի պակասի և գործարկում օրգանիզմի՝ էներգիան խնայելու ռեժիմը, ինչի հետևանքով նվազում է վահանաձև գեղձի հորմոնների արտադրությունը։
«Կան տվյալներ, որ հիպոթիրեոզ ունեցող մարդիկ ավելացնում են երկուսից հինգ կիլոգրամ։ «Երիտասարդ կանանց դեպքում կա պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշ, որը բնութագրվում է տեստոստերոնի՝ արական սեռական հորմոնի բարձր մակարդակով։ Սա հանգեցնում է ինսուլինային դիմադրության, որն էլ իր հերթին նպաստում է քաշի ավելացմանը։ Տղամարդկանց մոտ տեստոստերոնի մակարդակի անկումը հանգեցնում է մկանային զանգվածի կորստի։ Որքան քիչ մկաններ կան, այնքան ցածր է բազային նյութափոխանակության մակարդակը։ Ավելին, ցածր տեստոստերոն ունեցող տղամարդիկ հաճախ թուլություն և քնկոտություն են զգում. սա խանգարում է ակտիվ ապրելակերպին, այդպիսով անուղղակիորեն նպաստելով քաշի ավելացմանը», – բացատրել է մասնագետը։
Առողջ օրգանիզմում կորտիզոլի մակարդակի բարձրացումը սթրեսին տրվող բնականոն արձագանք է։ ««Կորտիզոլային փորիկ», «կորտիզոլով պայմանավորված խանգարումներ» կամ «կորտիզոլային ճարպակալում» հասկացություններն իրականում առասպելներ են։ Թեև կորտիզոլի բարձր մակարդակը կարող է նպաստել քաշի ավելացմանը, դա տեղի է ունենում անուղղակիորեն. սթրեսի մեջ գտնվող մարդը կարող է սննդի միջոցով մխիթարություն փնտրել։ Սակայն, երբ տեղի է ունենում կորտիզոլի ախտաբանական բարձրացում (օրինակ՝ հիպերկորտիզոլիզմի կամ Կուշինգի համախտանիշի դեպքում), դրա հետևանքով առաջացած ճարպակալումն ունենում է հատուկ բնույթ»,- ընդգծել է նա։
Նա բացատրել է, որ վահանաձև գեղձն արտադրում է հորմոններ, որոնք ազդում են օրգանիզմում նյութափոխանակության բոլոր գործընթացների արագության վրա։ Հիպերթիրեոզի դեպքում էներգետիկ նյութափոխանակությունն արագանում է, և մարդը նիհարում է, մինչդեռ հիպոթիրեոզի պարագայում (որը բնորոշվում է հորմոնների ցածր մակարդակով) քաշն ավելանում է, և նկատվում է հեղուկի կուտակման հակում։
«Վահանաձև գեղձն արագ է արձագանքում միկրո- և մակրոտարրերի պակասին։ Այն անցնում է էներգիայի խնայողության ռեժիմի՝ նվազեցնելով վահանաձև գեղձի հորմոնների արտադրությունը և դանդաղեցնելով նյութափոխանակության բոլոր գործընթացները»,- նշել է Ելենա Օտլիվանչիկը։
Քաշն ու նյութափոխանակությունը կարգավորվում են տարբեր հորմոնների, այդ թվում՝ ինսուլինի միջոցով։ «Ինսուլինը հորմոն է, որի հիմնական գործառույթն է արգելակել ճարպային հյուսվածքի քայքայումը և նպաստել նոր ճարպային բջիջների սինթեզին»,- պարզաբանել է նա։
Էնդոկրինոլոգի խոսքով՝ հորմոնալ անհավասարակշռությունը մարդկանց ընդամենը 3–5%-ի մոտ է ավելորդ քաշի պատճառ հանդիսանում, իսկ մնացած բոլոր դեպքերում խնդրի պատճառը սննդակարգն է։ «Եթե պատճառը հորմոններն են, ապա բուժումը հանգեցնում է քաշի նվազման։ Սակայն կարևոր է հասկանալ, որ դա սովորաբար բերում է 3–5 կիլոգրամի կորստի, այլ ոչ թե 10–20-ի։ Եթե բուժման ընթացքում քաշը մնում է անփոփոխ կամ շարունակում է ավելանալ, դա վկայում է այն մասին, որ իրական պատճառը սննդի չափից ավելի ընդունումն է»,- հավելել է Ելենա Օտլիվանչիկը։