Դեռևս մի քանի տարի առաջ հարցի բուն դրվածքն անգամ գրեթե անհնար էր թվում. ինչո՞ւ պետք է մեդիան կամավոր փակվի աշխարհի խոշորագույն որոնողական համակարգից: Այժմ այս տարբերակը լրջորեն քննարկում են USA Today-ը, Reuters-ը, Politico-ն, People Inc.-ը և այլ խոշոր մեդիաընկերություններ: Reddit առցանց հարթակը նույնպես վերանայում է իր հարաբերությունները Google-ի հետ
ԵՐԵՎԱՆ, 30 հուլիսի․/ԱՌԿԱ/․ Դեռևս մի քանի տարի առաջ հարցի բուն դրվածքն անգամ գրեթե անհնար էր թվում. ինչո՞ւ պետք է մեդիան կամավոր փակվի աշխարհի խոշորագույն որոնողական համակարգից:
Այժմ այս տարբերակը լրջորեն քննարկում են USA Today-ը, Reuters-ը, Politico-ն, People Inc.-ը և այլ խոշոր մեդիաընկերություններ: Reddit առցանց հարթակը նույնպես վերանայում է իր հարաբերությունները Google-ի հետ:
Պատճառը պարզ է. մեդիայի և որոնողական հարթակի միջև փոխգործակցության նախկին մոդելը սկսում է կոտրվել: Նախկինում այն մոտավորապես այսպիսի տեսք ուներ. հրատարակիչը թույլատրում է Google-ին ինդեքսավորել իր կոնտենտը, իսկ Google-ն ընթերցողներ է բերում հրատարակչի կայք: Մեդիան ստանում է լսարան, գովազդային եկամուտներ և բաժանորդներ:
AI-որոնման ի հայտ գալով՝ այս սխեման փոխվում է: Google-ն ավելի հաճախ է պատրաստի պատասխան ձևավորում բաց ինտերնետի նյութերի հիման վրա, և օգտատիրոջ համար այլևս պարտադիր չէ անցնել սկզբնաղբյուրին:
Այս ֆոնին մի շարք խոշոր ԶԼՄ-ների որոնողական թրաֆիկը նկատելիորեն կրճատվում է: Ընդ որում, բուն տվյալները զգույշ մեկնաբանություն են պահանջում. թրաֆիկի վրա ազդում են ոչ միայն AI-ֆունկցիաները, այլև որոնողական ալգորիթմների փոփոխությունները, սեզոնայնությունը, խմբագրական ռազմավարությունը և լսարանի վարքագիծը:
Semrush-ի ճշգրտված տվյալների համաձայն, որոնք մեջբերում է The Wall Street Journal-ը, 2025 թվականի հունիսից մինչև 2026 թվականի հունիս ընկած ժամանակահատվածում ԱՄՆ-ի օգտատերերից Google-ի օրգանական որոնողական թրաֆիկը նվազել է 18%-ով USA Today-ի, 20%-ով Politico-ի և 31%-ով CNN-ի ու Business Insider-ի մոտ:
Պատկերը, ընդ որում, անհամասեռ է: WSJ-ի գրաֆիկի համաձայն՝ վերջին 12 ամիսների միջին թրաֆիկն աճել է մոտ 16%-ով The Guardian-ի և 15%-ով BBC-ի մոտ:
Փոփոխությունների մասշտաբը ցույց է տալիս նաև Cloudflare-ի վիճակագրությունը, որը հրապարակվել է 2026 թվականի հուլիսի 1-ին «Content Independence Day, one year on» վերլուծական զեկույցում: Cloudflare-ի տվյալներով՝ իր ցանցով անցնող ինտերնետ-թրաֆիկի ավելի քան կեսն այժմ ձևավորում են ավտոմատացված համակարգերը: Ընդ որում, 2026 թվականի հունիսին քրաուլերների հարցումների 52%-ը բաժին է ընկել AI-ի ուսուցման համար տվյալների հավաքագրմանը՝ 2025 թվականի գարնան 22%-ի դիմաց:
Սակայն խոսքը հենց հարցումների քանակի մասին է, ոչ թե կայքերի այցելուների շրջանում բոտերի մասնաբաժնի: Մեկ բոտն ընդունակ է կարճ ժամանակում ուղարկել հազարավոր հարցումներ, դրա համար այս վիճակագրությունը չի կարելի ուղղակիորեն համեմատել իրական ընթերցողների թվի հետ:
Բայց ամենահետաքրքիրը նույնիսկ թվերը չեն
Հրատարակիչները սկսում են հարցն այլ կերպ դնել. ինչո՞ւ մասնակցությունը սովորական որոնմանը պետք է միաժամանակ նշանակի համաձայնություն կոնտենտի օգտագործմանը AI Overviews-ում և Google-ի գեներատիվ այլ ֆունկցիաներում:
Այստեղ կարևոր է տարբերակել երկու մեխանիզմ: Google-Extended-ը թույլ է տալիս հրատարակիչներին սահմանափակել կոնտենտի օգտագործումը Gemini-ի և AI այլ համակարգերի ուսուցման համար՝ չհրաժարվելով սովորական որոնումից: Սակայն մինչև վերջերս գրեթե անհնար էր առանձին արգելել նյութերի օգտագործումը AI Overviews-ում և AI Mode-ում՝ պահպանելով ավանդական որոնողական ինդեքսավորումը:
Հունիսի 3-ին Google-ը հայտնեց Մեծ Բրիտանիայում Search Console-ում նոր գործիքի փորձարկման մեկնարկի մասին, որը թույլ է տալիս հրաժարվել որոնման գեներատիվ ֆունկցիաներին մասնակցելուց՝ առանց սովորական որոնման մեջ տեսանելիության կորստի: Փորձարկումը սկսվել է բրիտանական կարգավորողի՝ Մրցակցության և շուկաների վարչության (CMA) պահանջների կատարման շրջանակում, որն ավելի վաղ Google-ին շնորհել էր ռազմավարական շուկայական կարգավիճակ ընդհանուր որոնման և որոնողական գովազդի ոլորտում: Ընկերությունը մտադիր է այս մեխանիզմը տարածել գլոբալ մակարդակով փորձարկումից հետո, սակայն կոնկրետ ժամկետներ դեռևս չեն նշվել:
Իսկ մինչ այդ հրատարակիչները դիտարկում են տարբեր սցենարներ
USA Today-ը թույլատրելի է համարում Google-ի ամբողջական բլոկավորումը, եթե որոնողական թրաֆիկի կրճատումը շարունակվի: USA Today Co.-ի ղեկավար Մայք Ռիդը հայտարարել է. «Ժամանակն է դիրքորոշում ընդունել և ասել՝ հերի՛ք է»:
Հատկանշական է, որ ընկերությունն արդեն դատվում է Google-ի հետ գովազդային տեխնոլոգիաներում ենթադրյալ մոնոպոլիայի հարցով, այսինքն՝ հրատարակիչն ունի կորպորացիայի հետ իրավական առճակատման փորձ:
Reuters-ն ուսումնասիրում է իր բաց սպառողական լրատվական պրոդուկտների սքանավորումը սահմանափակելու հնարավորությունը:
Politico-ն քննարկում է բոտերի համար սահմանափակումները և օգտատերերի պարտադիր գրանցման ներդրումը:
The Economist-ը դիտարկում է հենց AI-որոնումից հրաժարումը՝ ավանդական որոնման համակարգում ներկայության պահպանմամբ:
People Inc.-ը նույնպես չի բացառում Google-ի ամբողջական բլոկավորումը:
Reddit-ը վերանայում է Google-ի հետ տարեկան մոտ $60 մլն արժողությամբ առանձին լիցենզիոն համաձայնագիրը, որը թույլ է տալիս ընկերությանն օգտագործել հարթակի նյութերը AI-մոդելների ուսուցման համար:
Այսինքն՝ խոսքը դեռևս «Google-ից ԶԼՄ-ների զանգվածային ելքի» մասին չէ: Տեղի է ունենում ավելի կարևոր գործընթաց. խոշորագույն հրատարակիչները վերանայում են որոնողական հարթակի հետ հարաբերությունների բուն տնտեսությունը:
Google-ը համաձայն չէ այն մտքի հետ, որ իր AI-ֆունկցիաները միայն խլում են թրաֆիկը կայքերից: Ընկերությունը հայտարարում է, որ որոնման AI-ֆունկցիաները շաբաթական դեպի վեբ-ռեսուրսներ են ուղղում միլիարդավոր անցումներ, օգնում են հրատարակիչներին գտնել նոր լսարան և պարունակում են հղումներ սկզբնաղբյուրներին:
Սակայն Google-ը չի բացահայտում ագրեգացված տվյալները, որոնք թույլ կտան անկախ գնահատել հրատարակիչների միջև այս անցումների բաշխումը և համադրել դրանք նախկին որոնողական թրաֆիկի հետ,:
Ուստի հարցը, իմ կարծիքով, այժմ հնչում է շատ պարզ. եթե մեդիան հարթակին է փոխանցում իր կոնտենտը, տվյալները և փորձագիտությունը, ի՞նչ տնտեսական արժեք է հարթակը վերադարձնում դրա փոխարեն:
Նախկինում պատասխանը թրաֆիկն էր: AI-ի դարաշրջանում այս պատասխանը դառնում է ավելի պակաս ակնհայտ: Կարծում եմ՝ հենց այս արժեքի բաշխման շուրջ է առաջիկա տարիներին ծավալվելու ուժեղ ԶԼՄ-ների և Big Tech-ի միջև հիմնական կոնֆլիկտներից մեկը:
Ինչ է սա նշանակում հայկական ԶԼՄ-ների համար
Հայկական ԶԼՄ-ների համար իրավիճակն ավելի բարդ է, քան խոշոր արևմտյան հրատարակությունների համար: Նրանք ունեն Google-ի վրա իրավական և բանակցային ճնշման ավելի քիչ հնարավորություններ: Ուստի հիմնական գործիքն է դառնում ցանկացած առանձին վերցրած արտաքին հարթակից կախվածության նվազեցումը:
Թույլ չտալ միուղի կախվածություն: Որոշ խոշոր հրատարակիչներ մտան AI-ի դարաշրջան որոնողական թրաֆիկից բարձր կախվածությամբ: Հայկական ԶԼՄ-ներին անհրաժեշտ է գնահատել սեփական կախվածությունը Google-ից, Facebook-ից, Telegram-ից, YouTube-ից և այլ ուղիներից՝ սեփական վերլուծության հիման վրա, և թույլ չտալ լսարանի կրիտիկական կենտրոնացում մեկ հարթակում:
Դիվերսիֆիկացնել ոչ միայն ուղիները, այլև ձևաչափերը: Տեսանյութերը, փոդքասթները, ուղիղ եթերները, ինտերակտիվ նախագծերն ու միջոցառումները լիարժեք պաշտպանություն չեն տալիս AI-որոնումից, բայց ստեղծում են լսարանի ներգրավման և մոնետիզացիայի լրացուցիչ միջոցներ, որոնք սահմանափակված չեն Google-ից սովորական տեքստային անցումներով:
Կառուցել ուղիղ հարաբերություններ ընթերցողների հետ: Email-ծանուցումները, մեսենջեր-ալիքները, բջջային հավելվածները, բաժանորդագրությունները և լոյալության ծրագրերը թույլ են տալիս մեդիային ավելի քիչ կախված լինել արտաքին ալգորիթմների որոշումներից: Փոքր շուկայի համար սա ավելի իրատեսական է, քան գլոբալ կորպորացիայի վրա ինքնուրույն իրավական կամ բանակցային ճնշումը:
Մոնիթորինգի ենթարկել փոփոխությունները, ոչ թե ընդունել հապճեպ որոշումներ: Տվյալ փուլում հայկական ԶԼՄ-ներին Google-ից ամբողջությամբ փակվելու խորհուրդ տալու հիմքեր չկան: Անհրաժեշտ է առանձին հետևել սովորական որոնողական թրաֆիկին, AI-ֆունկցիաներից անցումներին և ուղիղ այցելությունների մասնաբաժնին:
Ներդրումներ անել ունիկալ տեղական կոնտենտում: AI-որոնմամբ փոխարինման համար առավել խոցելի են դառնում, հավանաբար, ընդհանուր տեղեկատվական նյութերը, որոնք կարելի է ձևավորել բազմաթիվ բաց աղբյուրների հիման վրա: Էքսկլյուզիվ նորությունները, սեփական տվյալները, տեղական փորձագիտությունը, հարցազրույցները, հետաքննությունները և հայկական յուրահատկության խորը իմացությունն ավելի բարդ է փոխարինել ավտոմատ ձևավորված պատասխանով:
Հայկական ԶԼՄ-ների համար հիմնական եզրահանգումը Google-ն անմիջապես բլոկավորելու մեջ չէ: Այն արդեն իսկ այնպիսի մոդել կառուցելու մեջ է, որում ոչ Google-ը, ոչ էլ որևէ այլ տեխնոլոգիական հարթակ չի կարողանա միանձնյա որոշել լսարանի չափը և խմբագրության տնտեսական կայունությունը:
Կոնստանտին Պետրոսով
«ԱՌԿԱ» գործակալության տնօրեն